> "Các nhà nghiên cứu nghiệp dư đã đi đâu, và làm thế nào để đưa họ trở lại?"
Nền tảng văn chương của văn minh
- Manual for Civilisation của Long Now Foundation tại Fort Mason, San Francisco là một thư viện tập hợp 3.500 cuốn sách cần thiết để duy trì hoặc tái thiết văn minh
- Dự án bắt đầu từ câu hỏi: "Nếu bị mắc kẹt trên một hòn đảo hoang hoặc một tiểu hành tinh thù địch, bạn muốn mang theo những cuốn sách nào?"
- Bộ sưu tập này vừa hùng tráng vừa lạc quan, vừa nghiêm túc vừa hư ảo, tượng trưng cho niềm tin rằng sách tạo nên và duy trì văn minh
- Cách đây 350 năm, Galileo mô tả sách là "dấu ấn của mọi phát minh kỳ diệu của loài người". Sách là công cụ cho phép ta giao tiếp với hậu thế vượt qua thời gian, và trò chuyện với con người hàng nghìn năm sau
- Henry David Thoreau gọi "sách là di sản quý giá của các thế hệ và nền văn hóa". Sách giữ vai trò kết nối tri thức và kinh nghiệm của con người
- Carl Sagan, khi nghe Cavatina của Beethoven trên Golden Record của Voyager II, đã cảm thấy lòng kính phục trước sự tồn tại của sách. Ông nói rằng "viết lách có lẽ là phát minh vĩ đại nhất của loài người", và sách giống như phép màu kết nối con người của quá khứ và tương lai
- Không phải vì sách chứa đựng tri thức thiêng liêng hay đặc biệt, mà vì văn hóa được hình thành và phát triển thông qua việc đọc và viết
- Sách truyền tải tri thức vượt qua thời gian và không gian; không có sách thì không thể có văn hóa, và không có văn hóa thì cũng không thể có văn minh
Mệnh lệnh thiêng liêng: “Hãy đọc”
- Khái niệm văn minh bắt nguồn từ gốc Ả Rập ح-ض-ر, mang nghĩa "ở lại, định cư, tồn tại". Nó tượng trưng cho bước chuyển sâu sắc từ lang bạt sang định cư
- Khoảng 1.450 năm trước, nhà tiên tri Muhammad của Hồi giáo đã ba lần nhận được mệnh lệnh thiêng liêng: "Hãy đọc"
- Mệnh lệnh "Hãy đọc nhân danh Đấng đã tạo ra ngươi" trở thành khởi điểm của văn minh Hồi giáo
- Nguồn gốc của Hồi giáo được bảo tồn thông qua một trong những hệ thống truyền khẩu tinh vi và nghiêm ngặt nhất trong lịch sử loài người
- Mệnh lệnh của Thượng đế mang ý nghĩa vượt xa việc giải mã chữ viết → đọc tượng trưng cho sự kết nối với thần linh, sứ mệnh của con người và sự hình thành của văn minh
Giữa cô độc và cộng đồng
- Với người không biết giải mã văn tự, mệnh lệnh "Hãy đọc" làm rung chuyển chính ý nghĩa bản chất của việc đọc
- Từ Ả Rập "Iqra" đồng thời mang hai nghĩa: "đọc" và "ngâm đọc"
- Đọc → hành vi mang tính cá nhân và suy tư
- Ngâm đọc → hành vi mang tính xã hội và truyền miệng, được biểu đạt ra bên ngoài
- Trong Pleasures of Reading in the Age of Distractions, Alan Jacobs mô tả việc đọc là "sự di chuyển giữa trải nghiệm cô độc và kết nối xã hội"
- Trong thời hiện đại, kết nối xã hội ấy xuất hiện dưới nhiều hình thức:
- viết nhật ký, đăng blog, câu lạc bộ đọc sách, salon văn chương, thảo luận trực tuyến, thư gửi bạn bè, v.v.
- Ý tưởng tốt được sinh ra từ sự cân bằng giữa suy tư và kết nối
- Việc đọc không nên dừng lại ở suy tưởng cá nhân đơn thuần, mà phải đóng góp vào mạng lưới tri thức của nhân loại thông qua kết nối xã hội
- Mệnh lệnh trong Qur'an mang một định hướng rõ ràng:
> "Hãy đọc nhân danh Đấng đã tạo ra ngươi. Đấng đã tạo ra con người từ một cục máu đông. Hãy đọc! Chúa của ngươi là Đấng quảng đại nhất, Đấng đã dạy con người bằng cây bút những điều mà họ chưa từng biết." - Mệnh lệnh "đọc" trong Qur'an không chỉ có nghĩa là tiếp thu tri thức, mà là "trách nhiệm trước sự kỳ diệu"
- Như trong bài thơ We Astronomers của Rebecca Elson, việc đọc nên diễn ra thông qua sự truy vấn được rèn luyện và một thái độ cởi mở trước điều kỳ diệu
Thế kỷ dài của người đọc cuối cùng
- Trong 100 năm qua, "trách nhiệm của việc đọc" là nguồn gốc của nỗi bất an văn hóa
- Những lo ngại rằng thay đổi thời đại và tiến bộ công nghệ sẽ dẫn đến sự sụp đổ của văn hóa đọc liên tục được nêu ra
-
Virginia Woolf (1926)
- Bà lo ngại cho tương lai của việc đọc khi radio và điện ảnh nổi lên như những phương tiện truyền thông mới
- Woolf cho rằng điện ảnh mang lại khoái cảm tức thời, nhưng điều đó bắt nguồn từ bản năng nguyên thủy của con người và là một hành vi đi ngược lại văn minh
- Bà lo sợ nội dung nghe nhìn như phim ảnh sẽ bào mòn chiều sâu của việc đọc
-
E.B. White (1951)
- Ông lo lắng cho tương lai của việc đọc khi truyền hình thay thế radio
- Hiệu trưởng Rollins College cảnh báo rằng "50 năm nữa chỉ còn 5% dân số Mỹ đọc sách"
- White cho rằng ngay cả nếu chỉ còn một độc giả duy nhất, người đó cũng phải trở thành trung tâm của một nền văn minh mới
- Ông lo ngại phương tiện nghe nhìn sẽ làm suy yếu năng lực tư duy của con người và biến việc đọc thành một hình thức giải trí đơn thuần
-
Susan Sontag (1996)
- Bà lo ngại rằng sự phát triển của công nghệ số sẽ thay đổi tận gốc văn hóa đọc
- Bà cảnh báo rằng sách có nguy cơ bị hạ xuống thành những "văn bản" đơn thuần để tương tác, rồi bị hấp thụ vào một thực tại thị giác dựa trên quảng cáo
- Với Sontag, vấn đề lớn hơn không phải là sự biến mất của sách, mà là "sự biến mất của đời sống nội tâm"
- Trong 100 năm qua, tốc độ phát triển công nghệ đã vượt khỏi khả năng theo kịp của năng lực nhận thức con người
- Harold Bloom, Mortimer J. Adler, Neil Postman và nhiều người khác cũng chia sẻ nỗi bất an về tương lai của việc đọc
- Nhưng tương lai thực sự đến lại phức tạp hơn dự đoán → sách và từ ngữ tràn ngập, nhưng thiếu một nền văn hóa và ý nghĩa nhất quán
- Khủng hoảng của việc đọc = không phải sự biến mất của sách, mà là sự sụp đổ của văn hóa
- Woolf, White và Sontag không lo sách tự thân sẽ biến mất
- Vấn đề nằm ở chỗ việc đọc bị tha hóa từ một hành vi nhập tâm và suy tư thành tiêu dùng và giải trí đơn thuần
- Sự kết thúc của việc đọc không phải là sự biến mất của sách, mà là sự đánh mất văn hóa
Một nền văn hóa đang lâm nguy
- Những lo ngại của Woolf, White và Sontag đã trở thành hiện thực
- Không phải sách biến mất, mà ý nghĩa được chia sẻ và sự nhất quán văn hóa đã sụp đổ do sự chú ý bị phân mảnh và sự tham gia hời hợt
- Định nghĩa của "văn hóa" cũng linh động không kém chính hiện tượng ấy
- Trong Princes and Powers, James Baldwin cho rằng chỉ một nền văn hóa đang khủng hoảng mới cần đến "định nghĩa về văn hóa"
- Trong The Disappearance of Rituals, Byung-Chul Han phân tích rằng những cấu trúc và hình thức tạo ra ý nghĩa đã biến mất
- Kết quả là xuất hiện hiện tượng ADHD của văn minh:
- sự bấp bênh giữa các thế hệ
- thiếu tập trung
- chuyển động quá mức nhưng vô hướng
- thiếu vắng chiều sâu và những ý nghĩ chóng qua
Nghiên cứu như nhàn rỗi: Eliot và Pieper về khôi phục văn hóa
- Sau Thế chiến II, T.S. Eliot mô tả "văn hóa" ở Anh bằng ba yếu tố phụ thuộc lẫn nhau:
- cá nhân
- nhóm
- xã hội
- Nếu ba yếu tố này bị tách rời nhau thì không thể tồn tại một nền văn minh bậc cao
- Josef Pieper, trong một nước Đức trải qua chiến bại và sụp đổ, lập luận rằng nhàn rỗi là nền tảng của văn hóa
- Nhàn rỗi không chỉ là nghỉ ngơi, mà bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ "σχολή (scholē)", chỉ hoạt động mang tính chiêm nghiệm
- Khái niệm nhàn rỗi của Pieper mang hình thức nghiên cứu tự do
- Không đơn thuần nhằm tích lũy tri thức
- Khởi đi từ tinh thần kỳ diệu và khám phá cởi mở
- Văn hóa được hình thành trong quá trình đặt ra câu hỏi cụ thể và tìm lời giải cho chúng
- Cách tiếp cận bổ sung cho nhau của Eliot và Pieper
- Eliot → giải thích cấu trúc bên ngoài của văn hóa
- Pieper → giải thích điều kiện nội tại của văn hóa
- Không có tính nhất quán về cấu trúc của Eliot thì văn hóa sụp đổ; không có nhàn rỗi mang tính chiêm nghiệm của Pieper thì văn hóa trở nên rỗng tuếch
-
Giá trị của nghiên cứu như một hình thức nhàn rỗi
- Tái cấu trúc việc đọc và viết thành hoạt động vừa mang tính chơi vừa có chủ đích
- Nghiên cứu như nhàn rỗi định hình cảm giác kỳ diệu, tò mò và niềm vui khám phá
- Khi các nhà tư tưởng của quá khứ và hiện tại giao lưu với nhau, những mô thức xã hội mới được hình thành và tái cấu trúc
-
Chìa khóa để tái thiết văn hóa
- Trong một nền văn hóa đứt gãy, nghiên cứu như nhàn rỗi mở ra một năng lực tưởng tượng văn hóa mới
- Sự trao đổi ý tưởng bắt nguồn từ tò mò có chủ đích và cởi mở sẽ tạo ra những nền văn hóa mới
Chống lại việc đọc rỗng tuếch
- Việc tái thiết văn hóa bắt đầu từ cách nhìn nhận đọc và khám phá không phải như nghĩa vụ học thuật mà là sự tò mò vừa mang tính chơi vừa có chủ đích
- Đọc không nên là gánh nặng, mà phải là hành động bắt nguồn từ niềm kinh ngạc và niềm vui khám phá
- Những hình thức đọc sai lệch
- 1. Đọc như công cụ năng suất
- Khi việc đọc bị xem là một kiểu hack năng suất
- Xu hướng tạo ra hình ảnh bản thân năng suất bằng cách tiêu thụ sách self-help hoặc tiểu thuyết đại chúng
- Đọc bị đối xử như giải trí đơn thuần chứ không phải công cụ để nhận thức thực tại
- 2. Đọc như thiên kiến xác nhận
- Nhiều người đọc theo cách củng cố thế giới quan sẵn có của mình
- Họ chỉ thu nhặt những ý tưởng vụn vặt để tăng cường các niềm tin mình vốn đã có
- Điều này kìm hãm tò mò trí tuệ và cản trở tư duy chiều sâu
- 1. Đọc như công cụ năng suất
- Lối thoát khỏi việc đọc rỗng tuếch là nghiên cứu như một hình thức nhàn rỗi
- Đó là câu trả lời cao quý trước mệnh lệnh thiêng liêng: "Hãy đọc nhân danh Đấng Sáng Tạo"
- Nghiên cứu khiến con người nhìn mọi yếu tố của đời sống bằng mục đích và tò mò, đồng thời truy vấn tri thức với thái độ cởi mở trước huyền nhiệm và điều kỳ diệu
- Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người truy vấn mà không cần bị giới hạn trong hàng rào học thuật
- Nghiên cứu không phải đặc quyền học thuật mà là hoạt động bản nguyên của con người
- Nghiên cứu định hình văn hóa thông qua phiêu lưu, kỹ nghệ và giao lưu xã hội
- Ngay cả người không phải chuyên gia cũng nên hướng tới tính chuyên sâu, và ai cũng có thể trở thành nhà nghiên cứu
Từ lý thuyết đến thực hành: khung nghiên cứu như nhàn rỗi
1. Nuôi dưỡng tò mò
- Ta đang cầm cả Thư viện Alexandria trong lòng bàn tay, nhưng tình trạng quá tải thông tin lại làm cùn mòn sự tò mò
- Thay vì thụ động phản ứng với thông tin do thuật toán cung cấp, ta phải chủ động khám phá
- Cốt lõi của tò mò là quan sát, chú ý và liên tục đặt câu hỏi "vì sao" và "như thế nào"
- Những cách nuôi dưỡng tò mò trong đời sống thường nhật:
- đọc một bài luận về loài chim rồi nảy sinh mong muốn tìm hiểu thêm
- đi dạo và tò mò về các tòa nhà, cây cối, cấu trúc đường phố xung quanh
2. Cụ thể hóa câu hỏi
- Nếu tò mò không có phương hướng thì nó chỉ dừng ở sự xao nhãng
- Cần biến tò mò thụ động thành sự truy tìm chân lý một cách chủ động
- Điều kiện của một câu hỏi tốt:
- đủ cụ thể để chỉ ra hướng nghiên cứu
- đủ mở để giữ lại khả năng của những phát hiện mới
- Quá trình phát triển câu hỏi:
- "Ngoại ô được hình thành như thế nào?" → "Chế độ phân lô đã tác động tới ngoại ô ra sao?"
- → "Lịch sử của chế độ phân lô là gì?" → "Trung tâm thương mại đã thay đổi ngoại ô như thế nào?"
- → "Vì sao cần tiêu chuẩn tối thiểu về bãi đỗ xe?" → "Cấu trúc của ngoại ô có hợp lý không?"
3. Thu thập bằng chứng
- Khi câu hỏi đã rõ ràng, cần phát triển nó bằng chứng cứ
- Những vấn đề nảy sinh khi thu thập bằng chứng:
- nghiện sưu tập thông tin → chỉ gom PDF, sách, bài báo mà không thực sự đọc
- thiếu văn bản nền tảng → cần đọc các văn bản cơ sở của lĩnh vực đó để hiểu hệ thống
- quá tải thông tin → có quá nhiều thứ để đọc cũng không sao; điều quan trọng là tổ chức chúng một cách có hệ thống
4. Phát triển câu trả lời
- Nghiên cứu nhất thiết phải tạo ra kết quả
- Kết quả không cần mang tính cách mạng, nhưng phải có một kết luận được định hình
- Các dạng đầu ra:
- bài luận, video, bài đăng mạng xã hội, thư gửi bạn bè, v.v.
- Sự chuyển đổi từ truy vấn sang sáng tạo là điều phân biệt nghiên cứu như nhàn rỗi
- Không nên chỉ dừng ở tiêu thụ thông tin, mà phải đóng góp vào cuộc đối thoại
5. Hình thành cộng đồng tri thức
- Sự hoàn tất của nghiên cứu không kết thúc ở suy tư cá nhân mà đạt được thông qua kết nối xã hội
- Các hình thức cộng đồng tri thức đa dạng:
- các nền tảng trực tuyến như Substack, YouTube, Discord, Twitter
- các cộng đồng ngoại tuyến như câu lạc bộ đọc sách, nhóm viết, nhóm thảo luận
- Giống như Bloomsbury Group, Inklings, salon của Gertrude Stein hay Vienna Circle, ý tưởng phát triển và lan rộng thông qua tương tác
- Thông qua những cộng đồng như vậy, nền tảng của văn minh và văn hóa được tái cấu trúc
Tái lắp ghép những mô thức của văn minh
- Manual of Civilisation nhắc chúng ta rằng sách không chỉ là kho lưu trữ thông tin mà còn là vật chứa ký ức văn hóa và tính chủ thể
- Trong xã hội hiện đại bị phân mảnh, mệnh lệnh thiêng liêng "Hãy đọc nhân danh Đấng Sáng Tạo" lại càng trở nên cấp bách
- Kasurian là lời mời khám phá con đường biến nghiên cứu thành nhàn rỗi
- Bất kỳ ai cũng có thể theo đuổi nghiên cứu nghiêm túc, và rào cản để đạt tới trình độ chuyên sâu nay thấp hơn bao giờ hết
- Bài viết khuyến khích mỗi người trở thành một chuyên gia nghiệp dư trong lĩnh vực mình hứng thú
- Ta nên chia sẻ kết quả nghiên cứu của mình qua newsletter, bài luận, nhóm thảo luận, diễn đàn trực tuyến, v.v. và nhận phản hồi
- Bằng cách đón nhận một nền văn hóa của chuyên môn chính thức lẫn phi chính thức, ta có thể khôi phục cảm thức về điều kỳ diệu
- Qua đó, ta có thể giành lại năng lực vượt qua những khuôn mẫu cố định của hiện đại cùng với trực giác xã hội
- Thông qua nghiên cứu và đối thoại, ta lắp ghép lại những mô thức của văn minh và tạo ra một nền văn hóa mới
1 bình luận
Ý kiến Hacker News
Tôi đọc rất nhiều và coi nghiên cứu là sở thích, nhưng không thể chịu nổi những bài viết mang tính tinh hoa và thiếu nguyên bản về việc thói quen của người khác tốt hơn, ngầu hơn thế nào
Đọc là kỹ năng thiết yếu, nhưng chúng ta nên ngừng tôn thờ việc đọc quá mức. Trong nhiều trường hợp, những lập luận như vậy mang màu sắc tinh hoa văn chương
Vài năm sau khi tốt nghiệp đại học, tôi bắt đầu đọc lịch sử như một thú vui. Vì những điều người ta nói thường không khiến tôi hiểu được, hoặc có vẻ không đúng sự thật
Linh cảm của tôi là phần lớn mọi người không suy nghĩ về những thứ xung quanh vì xã hội luôn ở trong trạng thái vội vã không ngừng
Marshall McLuhan từng nghĩ truyền hình sẽ thay thế việc đọc, nhưng thực tế điều đó xảy ra khi YouTube mở rộng rất lớn khả năng tiếp cận nội dung phi hư cấu trên TV
Một nhược điểm bị đánh giá thấp của sự chuyên môn hóa trong nghiên cứu là nó làm biến mất “niềm vui”
Vì tôi lớn lên trong nghèo khó ở Ấn Độ, nghiên cứu không phải là hoạt động giải trí mà là một cuộc đua để bắt kịp
Tôi đã lướt qua ba bài trong blog này và tin rằng LLM đã được dùng rất nhiều. Tôi dùng hằng ngày nên đọc là nhận ra ngay
Hiện tại tôi đang quay lại khảo sát và mô tả lại các gò mộ cổ trong khu vực mình, vì lần khảo sát cuối cùng đã cách đây vài chục năm và hiện không còn phần thuyết minh nào
Bài blog tạo cảm giác hơi kiểu cách. Nó trích dẫn tác giả và sách của họ quá nhiều, nhưng chỉ để củng cố câu chuyện của chính tác giả