Nếu không có tuyển chọn nội dung, chúng ta sẽ tìm kiếm mọi thứ bằng cách nào?

• Trên mạng xã hội, thông tin bị phân tán nên rất khó tìm được đúng thứ mình muốn
• Trước đây, có thể dễ dàng tiếp cận nhạc và phim mới thông qua những người tuyển chọn chuyên môn và các phương tiện truyền thông
• Sự phụ thuộc vào thuật toán khiến người dùng bị nhốt trong một gu cố định, không mang lại những bất ngờ hay sự đa dạng mới
• Vì quá tải thông tin và bong bóng sở thích, việc tiêu thụ văn hóa đang dần trở thành một việc mệt mỏi hơn
• Một hướng giải quyết được nhấn mạnh là tự sắp xếp và chủ động tìm thấy một cách tình cờ, nhưng không có đáp án đúng duy nhất và mỗi người đang hình thành cách riêng của mình

---

Thời đại mạng xã hội và sự phân tán của thông tin

• Gần đây Björk đang quảng bá phim hòa nhạc mới Cornucopia
• Thông tin liên quan tràn ngập trên mạng xã hội và Reddit, nhưng lại nảy sinh sự hỗn loạn vì rất khó tìm được thông tin chính xác
• Trên Reddit, có người đã đăng bài kiểu “hãy giải thích thật đơn giản”, và thực sự đã xảy ra tranh cãi về nguồn gốc thông tin
• Trong tình huống như vậy, những website kiểu cũ hoặc thông tin được sắp xếp gọn gàng sẽ rất hữu ích

Giới hạn của thuật toán và sự bất tiện khi tiêu thụ thông tin

• Mạng xã hội trông có vẻ tiện lợi nhưng lại khiến thông tin rải rác ở nhiều nơi, gây ra sự kém hiệu quả
• Người dùng phải tự bỏ công đi tìm thông tin, và cuối cùng lại phụ thuộc vào thuật toán
• Dù công nghệ phát triển đã mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, nhưng ngược lại toàn bộ internet lại giống như một khối hỗn loạn
• Khi sự tuyển chọn từ giới chuyên môn biến mất, gánh nặng tự mình sàng lọc thông tin của mỗi cá nhân càng tăng lên

So sánh với trải nghiệm tuyển chọn trong quá khứ

• Tác giả cho biết khi còn nhỏ, ngay cả ở một thị trấn nhỏ vùng địa phương, chỉ với các phương tiện truyền thông hạn chế như radio, MTV và tạp chí âm nhạc, vẫn có thể tiếp cận nhiều nền văn hóa đa dạng
• Qua radio, các chương trình MTV, tạp chí và chương trình phê bình phim trên TV, tác giả đã tự nhiên khám phá âm nhạc nước ngoài và phim độc lập
• Ngay cả trong thời chưa có internet, người ta vẫn có thể theo kịp gu thưởng thức và xu hướng với ít nỗ lực hơn

Tuyển chọn nội dung, thuật toán và sự mệt mỏi văn hóa

• Cùng với sự trỗi dậy của mạng xã hội, văn hóa tuyển chọn nội dung dần suy yếu
• Văn hóa phê bình cũng yếu đi; ngay cả một vài trang còn sót lại như Vulture, Pitchfork cũng bị ám ảnh bởi lượt nhấp và số lượng bài viết, làm tình trạng quá tải thông tin thêm trầm trọng
• Vì thuật toán chỉ đề xuất những nội dung người dùng vốn đã tiếp xúc, nên các trải nghiệm văn hóa mới hay yếu tố ngẫu nhiên bị suy giảm
• Khi thông tin và lựa chọn tràn ngập, nhiều người cảm thấy chính việc tiêu thụ văn hóa cũng trở nên mệt mỏi và áp lực
• Ngay cả khi được gợi ý, câu trả lời kiểu “nhiều thứ để xem quá nên không xem nổi” đã trở nên quen thuộc; thực chất, rào cản lớn hơn nằm ở việc lựa chọn và niềm tin

Tự sắp xếp và nỗ lực cá nhân hóa

• Gần đây, tác giả đang thử không dựa vào thuật toán, mà tự quản lý thông tin mình quan tâm bằng ghi chú và danh sách trong Obsidian cùng các công cụ tương tự
• Cách này cũng có giới hạn vì cảm giác theo kịp mọi thứ giống như một công việc, nhưng do không có lựa chọn thay thế rõ ràng, mỗi người đều phải tự tìm ra cách mới cho mình
• Những người coi trọng sự thoải mái của thuật toán thì ở lại trong đó, còn những người muốn một thế giới rộng hơn có xu hướng tự mình đi tìm
• Nếu tìm đủ nhiều, cuối cùng vẫn có thể phát hiện ra điều mình muốn

Kết luận

• Tóm lại, trong thời đại mà tuyển chọn nội dung đã biến mất, giữa dòng thác thông tin, quá trình khám phá và cách tự sắp xếp của riêng mình trở nên quan trọng
• Cần có thái độ biết cân bằng giữa sự tiện lợi của công nghệ và tình trạng quá tải thông tin, đồng thời chủ động tham gia một cách tích cực

[doolayer]

Có vẻ đây chỉ là một bài viết hoài niệm về quá khứ. Ngay cả bây giờ, ta vẫn có thể dễ dàng chia sẻ với nhau trải nghiệm rằng mình đã xem cùng một Shorts hoặc Reels với những người xung quanh. Thuật toán gợi ý cũng không chỉ làm mỗi Exploitation. Hẳn ai rồi cũng từng có trải nghiệm Exploration, khi đột nhiên được đề xuất video thuộc một lĩnh vực hoàn toàn mới.

[shalome7]

Đúng lúc mình cũng cảm nhận vấn đề này nên đã khởi nghiệp với Snippot.. Việc nghĩ ra một giải pháp hay thì dễ, nhưng để nó thực sự hoạt động tốt lại là một vấn đề thật sự rất khó.. huhu

[kimjoin2]

Sự mơ hồ về khác biệt giữa thuật toán và tuyển chọn
Máy tính làm thì là thuật toán?
Con người làm thì là tuyển chọn?

Trong hệ thống gợi ý được cá nhân hóa
có vẻ như câu chuyện là người dùng được nhóm lại ở mức vừa phải và gợi ý cho nhóm đó sẽ tốt hơn

Từ báo in -> TV -> Internet
có vẻ thực tế là khi chuyển dịch như vậy thì quy mô nhóm người dùng để phục vụ việc gợi ý đang ngày càng nhỏ đi

[lazytoinit]

Tôi hiểu rằng

• tuyển chọn là hành động chọn ra một phần trong vô số thông tin
• thuật toán là tiêu chí và phương thức của hành động chọn lọc đó.

[kimjoin2]

• Có vẻ như kể từ khi chúng ta trở nên văn minh ở một mức độ nào đó, chưa từng có thời kỳ nào không có sự tuyển chọn nội dung.
  Nếu nhìn về quá khứ, các thi sĩ hát rong và những người kể chuyện dường như đã đóng vai trò của các curator và hệ thống gợi ý ngày nay.

[GN⁺]

Ý kiến Hacker News

• Tôi đã nói điều này từ lâu rồi. Hồi là thiếu niên những năm 90, tôi tiếp cận âm nhạc qua radio. Giám đốc âm nhạc chọn khoảng 40 bài mỗi tuần, và mọi người đều nghe những bài đó. Đến giờ tôi vẫn thích nghe radio vì yếu tố tuyển chọn. Tôi còn tự viết một chương trình để scrape danh sách bài hát từ website của đài radio tôi thích (chính xác hơn là đài có giám đốc âm nhạc hợp gu tôi) rồi thêm chúng vào playlist Spotify. Gặp các bạn tuổi teen bây giờ, tôi luôn tò mò hỏi họ dùng ứng dụng nào nhiều nhất và tìm nhạc mới bằng cách nào. Phần lớn chỉ nói kiểu “cứ tự nhiên rồi cũng tìm thấy thôi”. Có bạn thì bảo theo dõi playlist của influencer trên YouTube hay Spotify. Có lẽ đó chính là vai trò của những giám đốc âm nhạc mới. Hoặc đơn giản là lấy từ playlist Spotify. Nhưng điểm khác lớn nhất so với trước đây là “trải nghiệm văn hóa được chia sẻ” mà mọi người cùng có đã biến mất. Những năm 90, ai cũng biết 40 bài trên radio. Tất nhiên vẫn biết các bài khác, nhưng những bản hit lớn thì không thể tránh khỏi. Với video cũng tương tự. Phim mới chỉ xem được ở rạp, còn TV show thì chỉ có trên bốn mạng lưới lớn, nên ai cũng biết chúng tồn tại. Còn bây giờ, bọn trẻ không còn có được kiểu trải nghiệm văn hóa chung như ngày xưa nữa.
  • Đây chính là vấn đề tôi cảm thấy khi xem phim và TV trong thời kỳ nền tảng streaming bùng nổ. Bây giờ là thời kỳ có nhiều nội dung nhất, chất lượng cũng cao nhất. Thế nhưng ngược lại, động lực để xem cái gì đó gần như biến mất. Ngày xưa còn có cảm giác háo hức vì được trao đổi cảm nhận với bạn bè, đồng nghiệp về thứ mình xem. Giờ thì chỉ cần hỏi nhau đã xem gì chưa, 30 giây sau là thành “chưa xem”, “còn cậu?”, “tớ cũng chưa”, rồi đổi chủ đề. Nghĩ lại mới thấy việc chia sẻ nội dung với người khác là phần cốt lõi của trải nghiệm xem và nghe, mà khi cái đó biến mất thì cảm xúc cũng chẳng còn bao nhiêu.
  • Tôi không đồng ý với ý “bọn trẻ không có trải nghiệm văn hóa chung”. Thực ra giờ thuật toán gợi ý của các nền tảng đang đóng vai trò giám đốc âm nhạc, và những người có gu tương tự nhau thì feed gợi ý cũng gần như giống nhau. Ngoài ra còn có kiểu curator chuyên gom và chia sẻ lại nội dung của người khác mà không tự tạo nội dung. Nếu có khác biệt gì thì mọi người cũng chia sẻ qua lại giữa các kênh, cuối cùng tự nhiên sẽ được san bằng. Đó chính là cơ chế khiến nội dung ngày nay trở thành “viral”. Đây là thời đại mà meme Internet và SNS lan truyền cũng đủ thành tin tức. Phim bom tấn vẫn liên tục ra mắt, thậm chí còn có dự báo GTA6 ra mắt sẽ làm nền kinh tế thiệt hại 1 tỷ USD. Nếu không cảm nhận được hiện tượng này thì mới là điều lạ.
  • Tôi vẫn nghĩ bọn trẻ ngày nay có những trải nghiệm chung tương tự thế hệ chúng ta. Chỉ là chúng ta đã rời xa những trải nghiệm đó thôi. Hồi trẻ, người lớn cũng chẳng hiểu văn hóa chung của chúng ta mà. Có lẽ bọn trẻ cũng không biết giải thích rõ tụi nó tìm thứ gì bằng cách nào, hoặc ngại nói vì xấu hổ hay sợ trông không ngầu. Nhưng chính những khoảnh khắc tụi nó tụ tập với bạn bè, nói về những thứ giống nhau, trao đổi thông tin và hào hứng giao tiếp với nhau mới là điều kỳ diệu.
  • Điều bạn quan sát có thể đúng, nhưng kết luận thì sai. Mỗi năm, mỗi vùng, mỗi nhóm trẻ gắn theo một mối quan tâm riêng sẽ đi theo các influencer nổi tiếng, và vì vậy cùng tiêu thụ một loại nội dung. Với tư cách người quan sát, bạn không có dữ liệu của nền tảng nên không phân biệt được họ thuộc cụm nào. Lập luận kiểu này chính là cách tiếp cận phân tích social set, tức phân tích các cụm mạng xã hội theo đơn vị tập hợp. Tôi cũng từng nghiên cứu lĩnh vực này.
  • Gianmarco Soresi đã nói về chuyện này trong podcast của anh ấy. Ngày xưa, các comedian nổi tiếng toàn quốc có thể kể những câu đùa mà ai cũng đồng cảm được, nhưng giờ điều đó không còn khả thi. Lý do là văn hóa ít còn gắn với địa điểm hơn, và có nhiều cộng đồng sở thích nhỏ hơn. Gần đây tôi thấy cả những nghệ sĩ tôi chưa từng nghe tên cũng bán sạch vé ở các nhà hát lớn. Mặt khác, việc mỗi người dễ tìm ra thứ mình thích hơn là điều tốt, nhưng đồng thời gu cũng phân tán quá nhiều nên dường như rào cản để tạo sự đồng cảm với người khác đã cao hơn.
• Hồi nhỏ tôi có vài con đường để tìm nhạc. Có những người bạn cực mê nhạc và tìm giúp tôi rất nhiệt tình, cũng có các website tuyển chọn chuyên về gu rất đặc thù (như hardcore hay post-rock), hoặc những nơi kiểu diễn đàn chỉ toàn dân đam mê thực sự. Nghe gợi ý từ mọi người ở đó rất vui. Trong những trải nghiệm đó luôn có ảnh hưởng của cộng đồng và những con người mà tôi tin tưởng. Còn bây giờ tôi hoàn toàn không cảm nhận được cái chất đó từ thuật toán gợi ý. Spotify đôi khi vẫn đề xuất được bài hay, nhưng nhìn chung cảm giác cô đơn hơn nhiều. Ngày xưa âm nhạc kết nối tôi với người khác, còn giờ chỉ còn tôi một mình với Spotify.
  • Thời đại học tôi gần như nghe theo nhạc mà bạn bè nghe. Dần dần theo thời gian thì biết thêm nhiều dòng nhạc qua việc đi festival hoặc qua bạn bè. Nhưng bây giờ tôi không quá để tâm đến việc “tìm cái mới” nữa.
  • Nhờ mixcloud mà tôi vẫn tiếp tục cuộc hành hương tìm nhạc mới. Người khắp thế giới đăng mix và radio show của họ lên đó, nên lúc nào cũng có thể khám phá cái mới. Tôi tìm bằng cách gõ những từ khóa hơi kỳ lạ kết hợp với style mình thích, rồi tìm người dùng thể loại đó trong các mix; như vậy tôi cảm thấy mình có phần nào hợp gu với họ. Rồi dần dần tích lũy được danh sách người làm mixtape, DJ và host radio show, và cảm giác như đang nghe radio khắp thế giới vậy, rất tuyệt.
• Tôi nghĩ ở đây có hai dòng chảy đang trộn lẫn vào nhau. 1) Lượng “văn hóa” được tạo ra đã tăng khủng khiếp so với 25 năm trước. Nhiều đến mức không thể nào xem hết. 2) Thuật toán được phát triển để giải quyết vấn đề này, nhưng lại là một lời giải tệ và không phù hợp với chính vấn đề đó.
  • Nếu chỉ nhìn vào âm nhạc thì tôi hơi nghi ngờ việc sản lượng văn hóa có thực sự tăng không. Ngày xưa cũng có nhiều ban nhạc indie, hồi học cấp ba bạn bè tôi cũng có người lập band nghiệp dư, còn khi đi du lịch thì người dân địa phương cũng thường nghe nhạc bản xứ của họ (ví dụ kiểu pha trộn truyền thống Thổ Nhĩ Kỳ với hiện đại). Trong những chuyến đi gần đây, ở đâu cũng chỉ nghe những bài hit toàn cầu giống nhau. Dù không có số liệu chính xác, âm nhạc có vẻ đang ngày càng đồng dạng hơn, kém sáng tạo hơn, và mất đi màu sắc địa phương. Văn hóa band cũng chết dần, chỉ còn lại một số ít mang tính công nghiệp như K-pop. Vì vậy tôi khó tin rằng bản thân sản xuất văn hóa đã tăng mạnh so với 25 năm trước. Và tôi cũng không nghĩ thuật toán nhất thiết làm mọi thứ tệ hơn. Đôi khi nó cũng gợi ý những style mới giúp mở rộng gu của tôi. Hiện đã có dịch vụ tích hợp kiểu tính năng đó. Nhưng rốt cuộc vẫn không thể so với gợi ý từ bạn bè. Khi bạn bè đưa cho mình một cái CD, mình bị “ép” nghe đi nghe lại và rồi lại thấy thích lúc nào không hay. Có người tuyển chọn thì mình nỗ lực hơn.
  • Tôi nghĩ thế này — 1) Cái gọi là “mới” bây giờ không bằng cái “mới” ngày xưa. Ví dụ Breaking Bad, dù bây giờ xem lần đầu vẫn thấy mới mẻ như lần đầu tôi xem năm 2008. Tôi cũng đang xem Mad Men lần đầu, và chất lượng của nó tốt đến mức khó tin là đã được làm từ 18 năm trước. Trong khi đó, đa số Netflix Originals bị hủy sau 2 mùa, và không còn cảm giác có những bước nhảy vọt kiểu chấn động như trước. 2) Gần như không còn thảo luận về một Zeitgeist cụ thể nào, mọi thứ trộn vào nhau và không có cảm giác được “khép lại”. Khán giả gần như không có kênh giao tiếp nào với nhà sản xuất ngoài việc công khai phẫn nộ. Các studio lớn chỉ tiếp tục vắt kiệt những IP có từ trước thời SNS. 3) Thuật toán là bên tạo ra vấn đề chứ không phải giải pháp. Big Tech rất ghét những thảo luận như vậy. Sáng tạo thì rủi ro, nên họ chỉ muốn mở rộng kinh doanh một cách hiệu quả.
  • Lý do thuật toán là vấn đề nằm ở chỗ nó chủ yếu được thiết kế vì lợi ích của nhà cung cấp nội dung (nền tảng), chứ không phải vì người dùng.
• Ba đoạn đầu bài viết (hoặc 2,5 đoạn) khiến tôi có cảm giác như đang nói rằng Bjork bắt buộc phải có website chính thức, trong khi thực ra có vẻ khá lệch khỏi luận điểm chính của bài (chúng ta cần nhiều nhà phê bình chuyên nghiệp hơn, nhưng SNS đã khiến họ suy tàn). Tôi có cảm xúc lẫn lộn về luận điểm này. Tôi đã sống qua thời kỳ trước web/social media. Hồi nhỏ gu của tôi còn mainstream hơn, nên khi chưa có web, tôi cũng không cần cực khổ tìm “nội dung ẩn”. Còn bây giờ tôi lại không thích những thứ phổ biến, mà cũng không hợp gu các nhà phê bình chuyên nghiệp. Vậy nên cách tôi tìm cái mới về cơ bản là kiểu ‘thử rồi loại’. Tôi lấy đủ thứ có vẻ thú vị ra nếm thử, không hợp thì bỏ. Streaming service rất hợp với cách đó. Tôi cũng hay ra thư viện mượn ngẫu nhiên vài cuốn sách. Đa số có thể không hay, nhưng nhờ vậy đôi khi lại gặp được sách quý. (Thư viện cũng cung cấp dịch vụ từ website như vậy.) Tôi cũng không cảm thấy áp lực là phải theo kịp văn hóa mới. Những cuốn sách, phim và TV show tôi tìm được gần đây có thể là mới tinh, cũng có thể là đồ cũ. Nếu theo nhà phê bình thì rốt cuộc cũng chỉ biết đến nội dung mới. Mà muốn tìm phê bình cũ cũng đâu dễ. Làm sao tìm được bài phê bình cho một tác phẩm hiếm từ 20 năm trước? Cuối cùng vẫn phải tìm ngẫu nhiên thôi. Và hồi nhỏ thư viện cũng rất quan trọng với tôi, nhờ đó mà tình cờ biết đến những tác phẩm lớn như Dune hay Plato's Apology.
  • Về ý “đầu bài nói chuyện website chính thức của Bjork có vẻ lệch khỏi chủ đề chính (sự vắng mặt của nhà phê bình)”, tôi lại thấy đó là cùng một mạch. Cả hai đều nhấn mạnh rằng ‘nguồn thông tin tập trung, có thẩm quyền’ tốt hơn những mẩu bài đăng rải rác khắp social media.
  • Tôi đồng cảm với ý “gu của tôi ngày càng trở nên thiểu số hơn” trong bình luận trên. Hồi là thiếu niên những năm 90 tôi cũng mê nhạc không phải dòng chính, và tạp chí hay web (vốn khó vào) cũng chẳng giúp ích mấy. Tạp chí chủ yếu vẫn viết về những ban nhạc đã nổi ở mức nào đó hơn là các nghệ sĩ nhỏ nước ngoài. Cách tốt nhất để tìm đĩa thực sự là ra cửa hàng nhạc nhỏ trong khu và ngồi nghe đĩa cả ngày. Chủ tiệm thường là fan cuồng âm nhạc, nên nếu hỏi trực tiếp họ sẽ chỉ cho mình thứ mới. Đa số bạn bè tôi chỉ nghe những gì hệ thống lúc đó đưa cho họ (Top40, MTV, v.v.), và đến giờ cấu trúc đó cũng không thay đổi nhiều. Chỉ là vào năm 2025, bạn có thể tìm đúng loại nhạc hiếm mình muốn nghe và bật nó ngay lập tức (ngày xưa kể cả đặt hàng ở cửa hàng cũng rất đắt). Điểm này tốt hơn rất nhiều.
  • Ví dụ Bjork cho thấy vấn đề của một thế giới không có nguồn thông tin trung tâm/chính thức: vô số mảnh tweet xã hội rời rạc, những vũ trụ diễn giải thông tin riêng biệt tồn tại song song, đến mức ngay cả fan cùng một nghệ sĩ cũng không thống nhất nổi về các dữ kiện cơ bản. Có thông tin chính thức thì sẽ bớt hỗn loạn vô ích, cộng đồng cũng lớn hơn. Thông tin bị phân tán và phi tập trung qua social media ngược lại còn gây thêm căng thẳng và xóa sổ luôn chuẩn tham chiếu thông tin chung thực sự (canon, commons).
• Gần đây tôi quay lại với Hacker News cũng vì điều này. Vì những bài đăng, tin tức và thông tin tôi xem là thứ mà người khác cũng xem y như vậy. Dù chỉ là một nhóm nhỏ, vẫn có một sự đồng thuận để mọi người chia sẻ cùng một dòng chảy chung.
• Tôi thật sự ngưỡng mộ khi việc tuyển chọn được làm tốt. Hồi Netflix mới bắt đầu, nó hiểu gu tôi rất tốt và đề xuất cực hay, nhưng đến một lúc nào đó hoặc là chẳng còn gì để xem, hoặc hệ gợi ý bị hỏng, nên bây giờ rất tệ. Các dịch vụ cạnh tranh khác cũng không khá hơn. Một điều thú vị là nếu bạn hỏi người khác gợi ý tiểu thuyết bằng kiểu “hãy giới thiệu truyện giống The Martian”, thì nếu họ không biết cái nào phù hợp, họ chỉ giới thiệu tác phẩm yêu thích của họ. Vì thế nên các bài xin gợi ý trên Reddit cũng toàn nhiễu. Rất khó lấy được đúng thông tin mình muốn.
  • Netflix trước đây từng làm original content chất lượng cao, nhưng gần đây ngày càng chỉ quan tâm đến hiệu quả đầu tư và liên tục tung ra những nội dung giá rẻ kiểu “checklist”, được may đo cho từng target audience. Bối cảnh lúc nào cũng chỉ có vài nhân vật chính xuất hiện. Những show như vậy đương nhiên không hay — chúng không phải nghệ thuật thật sự mà chỉ là công thức do thuật toán vạch ra. Một số ít tác phẩm thực sự lạ thì chỉ được cấp chút ngân sách, còn lại phần lớn đều không đáng xem, nên dù có tuyển chọn giỏi mấy thì cuối cùng cũng chẳng còn gì đáng để gợi ý.
  • Hơi lạc đề một chút, nhưng gần đây tôi đọc "Endurance" của Alfred Lansing, và cảm giác của nó khá giống "The Martian". Dù bộ phim để lại ấn tượng với tôi hơn.
• Tôi đồng ý với giá trị của tuyển chọn. Thậm chí có lúc tôi còn nghĩ gatekeeping cũng cần thiết. Nhưng điều thú vị là đúng lúc này Clair Obscur: Expedition 33 đang cực kỳ nổi, mà nguyên nhân không phải nhờ tuyển chọn, mà là nhờ ‘truyền miệng’. Một thứ gì đó thực sự xuất sắc thì dù không có curator, mọi người cũng sẽ tự lan truyền cho nhau rất nhanh. Curator hữu ích ở khâu khai quật một phần nào đó, nhưng thứ gì rõ ràng là kiệt tác thì tự nhiên ai rồi cũng biết.
  • Nhưng theo tôi thì lập luận đó không đứng vững. Không chỉ Clair Obscur mà cả Blue Prince cũng đã nhận điểm Metacritic cực cao từ trước khi phát hành. Vì thế trên Reddit và những nơi tương tự mới lan ra kiểu “tự nhiên có một kiệt tác thế này xuất hiện, điểm số khủng khiếp”. Rốt cuộc điều đó có nghĩa là đã có tác động từ tuyển chọn + phê bình.
  • Tôi cứ tạm tin lời bạn, nhưng cũng thấy hơi buồn cười. Trong nhóm game thủ quanh tôi, hoàn toàn không ai nhắc đến mấy tựa game đó. Đúng là trên đời có rất nhiều luồng thông tin khác nhau.
  • Truyền miệng rốt cuộc cũng là một dạng tuyển chọn.
  • Không chỉ truyền miệng mà cả marketing lẫn tuyển chọn (hai cái này có phần chồng lấn) đều có tác động. Tuy nhiên, với những thứ đã cực kỳ nổi tiếng thì các yếu tố ấy trên thực tế hầu như không còn cần thiết nữa.
• Dạo này khi chọn sản phẩm tôi cũng có cảm giác tương tự. Sản phẩm lẫn thông tin đều quá nhiều, đến mức để chọn được món “tốt nhất” phải lang thang hàng giờ. Ngày xưa chỉ nhìn hai ba cái rồi chọn. Nếu hỏi thời đó có tốt hơn không thì tôi cũng không chắc.
  • Môi trường tiêu dùng ngày càng khắc nghiệt hơn. Ngày xưa giá cả là chỉ dấu đại diện cho chất lượng. Đắt hơn thì nhìn chung tốt hơn. Còn giờ chỉ toàn marketing, thương hiệu và lời dối trá. Ngay cả sản phẩm đắt tiền cũng chất lượng kém và nhanh chóng thành rác. Bỏ thêm tiền cũng khó mua được đồ tử tế. Chủ nghĩa tư bản ngày nay không còn quan tâm đến giá trị của đồng tiền nữa, mà chỉ ám ảnh với chuyện vắt kiệt tối đa và cắt giảm chi phí sản xuất.
• Căn bản hơn cả câu chuyện tuyển chọn, tôi nghĩ trên UI ngày nay mọi công cụ cho ‘tự quyết và tự khám phá’ đều đã biến mất. Mọi influencer hay thuật toán rốt cuộc đều chọn nội dung của người khác vì lợi ích của chính họ, chứ không phải thật sự vì tôi. Ngày xưa còn có những không gian như Wikipedia hay tvtropes để người ta tự sa vào đó và tự do khám phá. Còn giờ chỉ còn những nền tảng khép kín, dịch vụ bắt buộc đăng nhập, và dữ liệu bị chặn sau những bức tường. Đây là thời đại thật sự cần các nền tảng mã nguồn mở. Ngày xưa từng có công cụ để curator sử dụng, có chức năng tìm kiếm mạnh, có người tạo wiki, có người viết bài ở đó, người khác thì chỉ đọc bài hoặc xem chương trình. Nhưng giờ bản thân thông tin đã bị đóng kín và chỉ còn tuyển chọn. Kết cục là bạn chỉ nhìn ảnh jpg trên Instagram rồi băn khoăn cuối tuần còn lại biết làm gì. Thuật toán cứ cá nhân hóa việc tuyển chọn nên ta dần không chịu nổi những điều thật sự bất ngờ nữa, và ngay cả thay đổi cũng chỉ đến khi thuật toán từ từ đẩy cho, thành ra việc khám phá hoàn toàn mới đã biến mất.
  • Ngay cả khi dùng công cụ tìm kiếm, cũng không có gì đảm bảo rằng kết quả của nó không bị chi phối bởi kiếm tiền và thiên kiến. Trước đây đã có đủ lý do để sinh ra sự ngờ vực này, còn giờ thì niềm tin vào ngành phần mềm gần như đã biến mất hoàn toàn. Mọi phần mềm mới ra đời đều chỉ khiến người ta thêm chắc rằng nó phục vụ lợi ích của chính nó chứ không phải người dùng.
  • Tôi lại nghĩ công cụ bây giờ còn mạnh hơn trước. Lấy ví dụ “tìm cung đường leo núi cuối tuần”: ngày xưa bạn phải dựa vào sách hoặc bản đồ, vốn rất hạn chế và khó cập nhật thông tin mới. Còn bây giờ trên các website hiking, OpenStreetMap, Google Maps... bạn dễ dàng xem review, ảnh, bình luận và dữ liệu. Theo tôi cũng nên có trách nhiệm hơn thay vì chỉ đổ lỗi cho “thuật toán” hay “lợi nhuận”. Nó cũng giống như hút thuốc — ai cũng biết có hại nhưng vẫn có người không bỏ được.
  • Điều này càng khiến tôi tin chắc hơn vào việc nên rời bỏ web hiện tại. Trong đầu tôi, “web” và “net” là hai thứ tách biệt. Web chỉ là thứ bám phía trên nó thôi. Web hiện tại chỉ toàn bài rác AI, spam SEO, nền tảng đóng, đủ loại bot tấn công, đại loại vậy. Dead Internet theory ngày càng giống hiện thực. Tôi hy vọng sẽ có ngày loài người rời bỏ web (và tôi mong ngày đó đến sớm).
  • Đây là kiểu bài mà tôi đồng cảm đến mức phải dừng lại giữa chừng khi đọc. Mọi người đang bỏ lỡ quá nhiều cơ hội thật sự.
  • Nền tảng thì vốn dĩ đã là cấu trúc đóng. Nếu là mã nguồn mở thì thậm chí có lẽ không còn nên gọi là nền tảng nữa.
• Nếu mọi thứ đều được tuyển chọn, thì làm sao ta có thể tìm ra những dạng tuyển chọn thực sự nổi bật mà sẵn lòng đón nhận? Ngay cả khi tạo ra thông tin hữu ích, cũng rất khó để nó tiếp cận được đúng công chúng cần nó. Cuối cùng, miễn là ai cũng tin rằng chỉ toàn nhiễu, thì sẽ chẳng ai muốn làm tuyển chọn nữa.
  • Vẫn có những nỗ lực thật sự để giúp tìm ra các website nhỏ/indie. Ví dụ như webring hay tính năng Small Web của Kagi đều có thể là những thử nghiệm hữu ích.

[laeyoung]

“Nhưng điều khác biệt lớn nhất so với trước đây là ‘trải nghiệm văn hóa được chia sẻ’ mà mọi người cùng trải qua đã biến mất. Vào những năm 90, ai cũng biết 40 bài hát trên radio.”

“Spotify đôi khi cũng gợi ý những bài hay, nhưng nhìn chung vẫn cho cảm giác cô đơn hơn rất nhiều. Trước đây âm nhạc kết nối tôi với mọi người, còn giờ chỉ còn tôi một mình với Spotify.”

“Lý do gần đây tôi quay lại với Hacker News cũng là vì điều này. Bởi những bài đăng, tin tức và thông tin tôi xem cũng là thứ những người khác đang xem y hệt. Dù chỉ là một nhóm nhỏ, vẫn có một sự đồng thuận để mọi người cùng chia sẻ một dòng chảy chung.”

Những ý kiến lặp lại một cách nhất quán như vậy thật khiến người ta chú ý.