Các tác phẩm của Popeye, Tintin, Faulkner và Hemingway sẽ vào phạm vi công cộng năm 2025
(apnews.com)- Từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, tại Mỹ, thời hạn bảo hộ bản quyền 95 năm đối với các tác phẩm được công bố hoặc ra mắt năm 1929 sẽ kết thúc, cho phép sử dụng các phiên bản đầu tiên của Popeye và Tintin mà không cần xin phép
- Danh sách công bố lần này tuy không mang tính biểu tượng lớn như Mickey Mouse năm ngoái, nhưng lại đồng loạt giải phóng nhiều tác phẩm thuộc hàng kinh điển văn học, điện ảnh và âm nhạc
- Việc khai thác nhân vật chỉ giới hạn ở các thiết lập ban đầu; những yếu tố được thêm vào sau này như sức mạnh siêu nhiên từ rau bina của Popeye hay mái tóc đỏ của Tintin vẫn có thể gây tranh chấp pháp lý
- “The Sound and the Fury” của William Faulkner, “A Farewell to Arms” của Ernest Hemingway và “A Room of One’s Own” của Virginia Woolf sẽ trở thành các tác phẩm có thể chuyển thể mà không cần xin phép
- Ở mảng điện ảnh và âm nhạc, các phim nói đầu tay của Alfred Hitchcock, John Ford, Cecil B. DeMille cùng các tác phẩm liên quan đến Cole Porter, Fats Waller, George Gershwin sẽ được công bố; còn với bản ghi âm, theo luật riêng, các bản ghi năm 1924 sẽ mới được giải phóng
Các tác phẩm mới vào phạm vi công cộng tại Mỹ trong năm 2025
- Từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, tại Mỹ, nhiều tác phẩm sáng tạo lần đầu ra mắt hoặc được công bố trong năm 1929 sẽ bước vào phạm vi công cộng
- Các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng có thể được sử dụng và tái chế tác mà không cần xin phép chủ sở hữu bản quyền hay trả phí
- Danh sách lần này tuy kém tính biểu tượng hơn việc Mickey Mouse bước vào phạm vi công cộng năm ngoái, nhưng bao gồm nhiều tác phẩm quan trọng hết hạn bảo hộ bản quyền sau 95 năm
- Các tác phẩm mới được công bố bao gồm
- 12 phim hoạt hình Mickey Mouse
- Các tác phẩm quan trọng của William Faulkner và Ernest Hemingway
- Những phim nói thời kỳ đầu của Alfred Hitchcock, Cecil B. DeMille, John Ford
- Âm nhạc của Fats Waller, Cole Porter, George Gershwin
Popeye và Tintin chỉ có thể được dùng tự do ở hình tượng ban đầu
- Popeye the Sailor do E.C. Segar sáng tạo, lần đầu xuất hiện năm 1929 trong truyện tranh báo chí “Thimble Theater”
- Câu thoại đầu tiên của nhân vật là “’Ja think I’m a cowboy?” để đáp lại câu hỏi có phải thủy thủ hay không
- Ban đầu chỉ là nhân vật xuất hiện một lần, nhưng sau đó trở thành nhân vật cố định và tên loạt truyện cũng đổi thành “Popeye”
- Tương tự trường hợp Mickey Mouse và Winnie the Pooh, chỉ phiên bản sớm nhất của Popeye mới có thể được tái sử dụng tự do
- Rau bina mang lại sức mạnh siêu phàm cho Popeye không phải là thiết lập có từ đầu, nên có thể trở thành đối tượng tranh chấp pháp lý
- Loạt phim hoạt hình ngắn với giọng lầm bầm đặc trưng của Popeye bắt đầu từ năm 1933 và vẫn còn bản quyền
- Bộ phim “Popeye” năm 1980 của Robert Altman cũng vẫn còn bản quyền
- Tintin là nhân vật phóng viên thiếu niên do tác giả Bỉ Hergé tạo ra, lần đầu xuất hiện năm 1929 trong phụ trương của báo Bỉ Le Vingtième Siècle rồi trở thành truyện đăng nhiều kỳ hằng tuần
- Truyện tranh Tintin đã rất được ưa chuộng ở châu Âu trong phần lớn thế kỷ 20
- Ban đầu là một nhân vật tuổi teen với đôi mắt chấm đơn giản và mái tóc mái cong như gợn sóng
- Tintin cũng lần đầu xuất hiện trong năm 1929 tại Mỹ, nhưng màu sắc tươi sáng đặc trưng và mái tóc đỏ nổi tiếng là những yếu tố được thêm vào sau này, nên giống như rau bina của Popeye, chúng có thể là đối tượng tranh chấp pháp lý
- Ở nhiều khu vực ngoài Mỹ, Tintin chỉ vào phạm vi công cộng sau khi tròn 70 năm kể từ khi Hergé qua đời năm 1983
Văn học Mỹ và các tác phẩm hiện đại chủ nghĩa
- Những cuốn sách được công bố trong năm 2025 quan trọng đến mức trông như giáo trình của một seminar văn học Mỹ
- “The Sound and the Fury” của William Faulkner sẽ vào phạm vi công cộng
- Đây được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của Faulkner, sử dụng văn phong dòng ý thức mang đậm chất hiện đại chủ nghĩa
- Dù nổi tiếng là khó đọc, tác phẩm vẫn tạo được tiếng vang lớn sau khi xuất bản
- Tác phẩm kể về sự suy tàn của một gia đình danh giá ở Mississippi qua nhiều tuyến tự sự phi tuyến tính
- Đây cũng được cho là tác phẩm giúp Faulkner giành được Nobel Prize
- “A Farewell to Arms” của Ernest Hemingway cũng sẽ vào phạm vi công cộng
- Tác phẩm được công bố tiếp nối “The Sun Also Rises”, vốn đã vào phạm vi công cộng
- Đây là câu chuyện mang tính tự truyện một phần về một tài xế xe cứu thương ở Italy trong Thế chiến thứ nhất
- Tác phẩm được xem là một trong những cuốn sách củng cố vị thế kinh điển của Hemingway trong văn học Mỹ
- Tác phẩm thường xuyên được chuyển thể thành phim, TV và radio, và nay có thể được chuyển thể mà không cần xin phép
- Tiểu thuyết đầu tay “A Cup of Gold” của John Steinbeck cũng là tác phẩm năm 1929 sẽ vào phạm vi công cộng
- “A Room of One’s Own” của Virginia Woolf cũng có mặt trong danh sách
- Đây là một tiểu luận mở rộng của Woolf, một gương mặt lớn của văn học hiện đại chủ nghĩa
- Tác phẩm được đánh giá là một cột mốc của chủ nghĩa nữ quyền
- Tiểu thuyết “Mrs. Dalloway” của Woolf đã có mặt trong phạm vi công cộng tại Mỹ
Những phim nói đầu kỳ và phần mở rộng của Mickey Mouse
- Trong 10 năm tới, nhiều bộ phim lớn hơn sẽ lần lượt vào phạm vi công cộng, nhưng trọng tâm của năm 2025 là các phim nói đầu kỳ của những đạo diễn lớn
- “Blackmail” của Alfred Hitchcock nằm trong danh sách
- Đây là tác phẩm Hitchcock làm tại Anh khoảng 10 năm trước khi sang Hollywood và thực hiện những phim như “Psycho”, “Vertigo”
- Ban đầu phim được khởi quay như phim câm, nhưng trong quá trình sản xuất đã chuyển sang phim nói, nên có hai phiên bản được tạo ra
- Một trong số đó là phim nói đầu tiên của cả điện ảnh Anh lẫn Hitchcock
- “The Black Watch” của John Ford cũng sẽ được công bố
- Đây là tác phẩm phiêu lưu quy mô lớn năm 1929, đánh dấu lần đầu Ford bước vào điện ảnh có tiếng
- John Wayne, sau này trở thành cộng sự quan trọng của Ford, xuất hiện trong một vai phụ nhỏ khi còn trẻ
- Phim nói đầu tiên của Cecil B. DeMille là “Dynamite” cũng sẽ vào phạm vi công cộng
- Marx Brothers có vai chính điện ảnh đầu tiên trong “The Cocoanuts” năm 1929, và tác phẩm này cũng sẽ được công bố
- Đây là tiền thân của các tác phẩm sau đó như “Animal Crackers”, “Duck Soup”
- “The Broadway Melody” cũng sẽ vào phạm vi công cộng
- Đây là một trong những phim nói đầu tiên, đồng thời là bộ phim thứ hai giành Oscar cho hạng mục từng được gọi là “outstanding production”
- Tuy vậy, bộ phim thường bị đánh giá là một trong những tác phẩm đoạt Oscar Phim hay nhất tệ nhất
- Sau khi phiên bản Mickey Mouse sớm nhất được công bố qua “Steamboat Willie”, đến năm 2025 sẽ có thêm 12 phim hoạt hình Mickey Mouse được giải phóng
- Trong “The Karnival Kid”, Mickey lần đầu tiên cất tiếng nói
Âm nhạc cuối thập niên 1920 và các bản ghi âm năm 1924
- Các ca khúc của năm cuối cùng trong thập niên 1920 cũng sẽ vào phạm vi công cộng
- “What Is This Thing Called Love?” của Cole Porter và “Tiptoe Through the Tulips” là những tác phẩm nổi bật được công bố
- Bản jazz kinh điển “Ain’t Misbehavin’” do Fats Waller và Harry Brooks sáng tác cũng nằm trong danh sách
- “Singin’ in the Rain” là ca khúc gắn chặt với bộ phim năm 1952 của Gene Kelly, nhưng thực ra lần đầu ra mắt trong phim “The Hollywood Revue” năm 1929 và nay cũng bước vào phạm vi công cộng
- Bản ghi âm được điều chỉnh bởi luật riêng, và các bản ghi mới vào phạm vi công cộng trong năm 2025 là các bản ghi từ năm 1924
- Bản thu “Nobody Knows the Trouble I’ve Seen” của Marian Anderson, người sau này trở thành ngôi sao và biểu tượng của phong trào dân quyền
- “Rhapsody in Blue” do chính nhà soạn nhạc George Gershwin biểu diễn cũng được đưa vào danh sách
1 bình luận
Các ý kiến trên Hacker News
Tôi thật sự rất thích Tintin. Ở Mỹ có thể người ta lớn lên với truyện tranh Marvel, nhưng chúng tôi lớn lên với Tintin, và thế hệ cha mẹ chúng tôi cũng vậy. Rất mong chờ xem giờ đây mọi người sẽ tạo ra những gì
Tôi vẫn còn nhớ mùi sách cũ, những thư viện phủ bụi, và việc phải chọn chỉ một cuốn mỗi tháng giữa những kệ truyện tranh dài bất tận
Chúng được dịch sang tiếng Na Uy và xuất bản bìa cứng; tôi vẫn còn giữ
[1]: https://en.wikipedia.org/wiki/Spirou_%26_Fantasio
[2]: https://en.wikipedia.org/wiki/Gaston_(comics)
Ở nhà tôi có vài bản in "Tintin in Vietnam" thường bán ở Đông Nam Á [1], giờ chắc những người bán hàng rong đó cũng có thể yên tâm rồi
[0] Xem https://news.ycombinator.com/item?id=39625647
[1] ví dụ https://old.reddit.com/r/TheAdventuresofTintin/comments/c0pv...
Hồi nhỏ tôi chỉ biết lơ mơ về Tintin, nhưng chưa bao giờ có cơ hội đọc quá vài trang, và bạn bè tôi cũng chưa từng nhắc đến
Trong lớp tiếng Đức, chúng tôi cũng đọc Tintin và Asterix bản dịch
Thật đáng tiếc khi thời hạn bản quyền dài đến mức thứ mà mọi người thực sự có thể tiếp cận chỉ là quá khứ của thế hệ cha mẹ, còn việc tạo ra điều gì đó từ những thứ mình đã lớn lên cùng và yêu thích thì lại khó
Tôi vẫn hơi ngạc nhiên là lần này Disney không thử gia hạn thêm nữa. Có thể họ đã âm thầm thử nhưng bị từ chối, hoặc cũng có thể bị chặn bởi tình trạng bế tắc hoàn toàn của Quốc hội Mỹ
Như vậy sẽ giảm bớt tập quán tích trữ tác phẩm có bản quyền để kiếm thu nhập thụ động dễ dàng như hiện nay, và khuyến khích người ta làm những việc thực sự có ích cho xã hội
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_copyright_terms_of_cou...
https://www.economist.com/christmas-specials/2022/12/20/a-tr...
Như đã thấy trong Winnie the Pooh: Blood and Honey(https://www.imdb.com/title/tt19623240/), lần này cũng có một bộ phim kinh phí lớn hơn một chút, Popeye the Slayer Man(https://www.imdb.com/title/tt30956852/), tận dụng việc Popeye đã vào phạm vi công cộng
Một câu thoại hay trong trailer: “Bạn biết vì sao nhà máy đóng cửa 20 năm trước không? Vì đã xảy ra ô nhiễm rau chân vịt.”
Đừng nhầm với Pops the Slayer Man(https://www.imdb.com/title/tt33362807/) ra mắt vào năm sau
Điều này tương tự trường hợp Mickey phiên bản "Steamboat" thuộc phạm vi công cộng vẫn chưa đeo găng tay trắng, và đã có trường hợp gặp rắc rối pháp lý vì cho thấy Mickey đeo găng tay trắng
Lợi ích cốt lõi mà phạm vi công cộng đem lại cho tác phẩm là có thể thực hiện các chỉnh sửa hoặc thay đổi nhỏ mà không vi phạm bản quyền. Ví dụ, hãy tưởng tượng đổi màu toàn bộ các tập Spongebob để người xem bị rối loạn sắc giác dễ xem hơn[a], rồi bán bản dựng đó dưới dạng box set hoặc trên một dịch vụ streaming tập trung vào khả năng tiếp cận; dưới luật bản quyền, việc này khó được xem là có tính biến đổi, và với tác phẩm không biến đổi thì ngưỡng để được công nhận là sử dụng hợp lý là rất cao
Nếu làm các tập Popeye mới nhưng đi theo diễn biến tương tự các tập cũ, tôi nghĩ tòa án nhiều khả năng sẽ xem đó là vi phạm bản quyền. Ngược lại, nếu bước sang địa hạt phim sequel/prequel mở rộng nhân vật theo chiều sâu, thì tùy cách thẩm phán nhìn nhận, vẫn có khả năng được công nhận là có tính biến đổi theo sử dụng hợp lý
Nhưng những bộ phim được nhắc đến trông quá khác so với nguyên tác. Pooh Blood and Honey hầu như không ảnh hưởng đến thị trường của nguyên tác, đến mức khả năng nhóm khán giả của thể loại slasher và chương trình thiếu nhi chồng lấn có lẽ dưới 0,1%; nó gần như không dùng phần nào của tác phẩm gốc để kể chuyện, và mang tính biến đổi đến mức khó có thể xem đơn giản là một tập khác của Winnie The Pooh
Bộ phim Popeye này cũng có vẻ đi theo cùng cách tiếp cận với Blood and Honey. Kiểu như đưa vào yếu tố “nhìn này, đây là rau chân vịt trong tập gốc!” rồi để Popeye giết người
a: Không rõ thực tế có hữu ích không, nhưng đây là ví dụ tốt nhất về dạng biến đổi tối thiểu mà tôi nghĩ ra được, ngoài việc đeo kính râm lên mặt nhân vật hoặc gắn Subway Surfers bên cạnh
Thứ tôi thích nhất: https://en.wikipedia.org/wiki/The_Adventures_of_Tintin:_Brea...
Những thứ khác: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Tintin_parodies_and_pa...
Nhân tiện, phim Tintin năm 2011 của Spielberg thật sự xuất sắc. Một số người thấy khó chịu vì phần hoạt hình, nhưng với tôi nó hoàn toàn không rơi vào cảm giác uncanny valley
Nó ngớ ngẩn và đậm chất truyện tranh vừa đủ, và vài cảnh hành động có thể sánh với những cảnh Indiana Jones hay nhất. Rất khuyến nghị, nhưng điểm trừ là nó để lại tiếc nuối rằng giá như có phần tiếp theo. Ban đầu phần hai dự kiến do Peter Jackson đảm nhiệm, nhưng dạo này ông ấy không còn đáng tin lắm
Cảnh rượt đuổi trên phố Morocco kỳ lạ là hay hơn hẳn cảnh Tuk Tuk tương tự trong "The Dial of Destiny". Có lẽ vì xem CGI trong phim hoạt hình thì không thấy gượng, còn trong DoD thì trông không tự nhiên
Tác giả Popeye hiện nay là một đồng minh của phạm vi công cộng khá thú vị: https://en.wikipedia.org/wiki/R._K._Milholland ... đầu năm nay ông ấy cũng đã làm một tác phẩm liên quan đến Mickey Mouse
Tôi nghĩ ông ấy sẽ thấy ổn, nhưng không tìm được phát ngôn của chính ông ấy
Tôi vẫn chưa thật sự hiểu chuyện này là theo tiêu chuẩn của Mỹ. Ở các khu vực còn lại, bao gồm EU, bản quyền vẫn được duy trì đến khoảng năm 2050
Mỗi tháng 1 tôi đều tổ chức public domain jam. Nếu muốn làm game bằng các chất liệu mới vào phạm vi công cộng thì hãy tham gia! https://itch.io/jam/gaming-like-its-1929
Khoảng một tháng nữa, như hồi Mickey Mouse và Winnie the Pooh, có lẽ chúng ta sẽ thấy trailer các phiên bản phim kinh dị của Popeye và Tintin, cùng các board game Kickstarter lấy chủ đề từ họ
Hay đấy. Rất hay
Lưu ý là trailer bạo lực đến đáng kinh ngạc
Toàn bộ các tập của loạt phim hoạt hình Tintin thập niên 90 có trên DailyMotion
https://www.dailymotion.com/video/x749uno
Có vẻ đây là những mảnh duy nhất của bản dịch đó có thể tìm thấy trên Internet, mà ngay cả vậy âm thanh cũng bị hỏng. Khiến tôi nghĩ không biết đã có bao nhiêu nội dung hoàn toàn biến mất theo năm tháng
Tôi cho rằng cảm giác đó đã biến mất trong bản phim 3D của Spielberg. Về tinh thần, nó mang quá nhiều Indiana Jones
Thảo luận trước đây: Những gì sẽ vào phạm vi công cộng trong năm 2025?
https://news.ycombinator.com/item?id=42290448