Tỷ lệ mắc ung thư ở người dưới 50 tuổi tăng 80% từ năm 1990 đến 2019
(bmjoncology.bmj.com)- Trong phân tích 29 nhóm ung thư tại 204 quốc gia và vùng lãnh thổ của GBD 2019, số ca mới ung thư khởi phát sớm ở độ tuổi 14–49 đã tăng lên 3,26 triệu ca vào năm 2019, tăng 79,1% so với năm 1990
- Trong cùng giai đoạn, số ca tử vong tăng 27,7% lên 1,06 triệu người vào năm 2019, và ung thư vú, ung thư khí quản/phế quản/phổi, ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng là các loại chiếm phần lớn gánh nặng tử vong và DALYs năm 2019
- Tốc độ gia tăng nhanh nhất được ghi nhận ở ung thư vòm họng và ung thư tuyến tiền liệt, trong khi ung thư gan giảm mạnh cả về tỷ lệ mắc lẫn tỷ lệ tử vong, cho thấy sự phân hóa rõ rệt theo từng loại ung thư
- Gánh nặng đặc biệt lớn ở các khu vực SDI trung bình-cao và trung bình cũng như nhóm tuổi 40–49; khi SDI tăng, tỷ lệ mắc tăng lên, nhưng ở các mức SDI cao thì tỷ lệ tử vong lại có xu hướng giảm
- Dự báo đến năm 2030, số ca mới và số ca tử vong sẽ tăng thêm lần lượt 31% và 21%, cho thấy cần xem xét lại các chiến lược phòng ngừa và sàng lọc nhắm vào yếu tố ăn uống, rượu bia và hút thuốc
Phạm vi nghiên cứu và phương pháp phân tích
- Phân tích được thực hiện bằng cách trích xuất tỷ lệ mắc, tử vong, DALYs và các yếu tố nguy cơ của 29 nhóm ung thư từ dữ liệu GBD 2019
- Ung thư khởi phát sớm được định nghĩa là ung thư được chẩn đoán ở độ tuổi 14–49
- Đối tượng nghiên cứu gồm 204 quốc gia và vùng lãnh thổ, được chia thành 5 mức theo Sociodemographic Index (SDI)
- Các chỉ số tỷ lệ được tổng hợp theo số ca trên 100.000 dân
- Để đo xu hướng, nghiên cứu sử dụng tỷ lệ mắc, tỷ lệ tử vong, ước tính tỷ lệ thay đổi hàng năm (EAPC), tỷ lệ mắc chuẩn hóa theo tuổi (ASIR) và tỷ lệ tử vong chuẩn hóa theo tuổi (ASDR)
- Dự báo giai đoạn 2020–2030 sử dụng mô hình Bayesian age-period-cohort (BAPC)
- Bệnh nhân không tham gia vào thiết kế nghiên cứu, xây dựng câu hỏi, thu thập/phân tích dữ liệu, diễn giải kết quả hay viết bản thảo
Ung thư khởi phát sớm gia tăng trên toàn cầu
- Năm 2019, toàn thế giới ghi nhận 3,26 triệu ca mới ung thư khởi phát sớm, tăng 79,1% so với năm 1990
- Cùng năm đó, số ca tử vong là 1,06 triệu người, tăng 27,7% so với năm 1990
- Năm 2019, ung thư vú khởi phát sớm có tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong cao nhất
- Tỷ lệ mắc: 13,7 người trên 100.000 dân, khoảng bất định 95% là 12,5–15
- Tỷ lệ tử vong: 3,5 người trên 100.000 dân, 95% CI 3,2–3,8
- Các loại ung thư có tỷ lệ tử vong và DALYs cao nhất năm 2019 là ung thư vú, ung thư khí quản/phế quản/phổi (TBL), ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng (CRC)
- Trong giai đoạn 1990–2019, các loại ung thư có tốc độ tăng tỷ lệ mắc nhanh nhất là ung thư vòm họng khởi phát sớm và ung thư tuyến tiền liệt
- EAPC của ung thư vòm họng: 2,28%, 95% CI 2,10–2,47%
- EAPC của ung thư tuyến tiền liệt: 2,23%, 95% CI 1,97–2,49%
- Ung thư gan khởi phát sớm ghi nhận mức giảm lớn nhất ở cả tỷ lệ mắc lẫn tỷ lệ tử vong
- EAPC của tỷ lệ mắc: -2,88%, 95% CI -3,46–-2,30%
- EAPC của tỷ lệ tử vong: -3,39%, 95% CI -4,00–-2,77%
Gánh nặng theo giới tính và độ tuổi
- Năm 2019, loại ung thư khởi phát sớm gây gánh nặng bệnh tật lớn nhất ở nữ giới là ung thư vú
- DALYs: 348,1 trên 100.000 dân, 95% UI 316,7–378,7
- Ở nam giới, ung thư khí quản/phế quản/phổi gây gánh nặng bệnh tật lớn nhất
- DALYs: 167,6 trên 100.000 dân, 95% UI 149,9–186,5
- Trong giai đoạn 1990–2019, ở mọi khu vực SDI, tỷ lệ nam/nữ của tỷ lệ mắc đều thấp hơn 1 và có xu hướng giảm, cho thấy gánh nặng mắc bệnh tổng thể lớn hơn ở nữ giới
- Năm 2019, tại các khu vực SDI cao, trung bình-cao và trung bình, tỷ lệ nam/nữ của tỷ lệ tử vong và DALYs gần bằng 1
- Ở các khu vực SDI trung bình-thấp và thấp, tỷ lệ nam/nữ của tỷ lệ tử vong và DALYs thấp hơn nhiều so với 1, cho thấy gánh nặng tử vong và bệnh tật ở nữ cao hơn nam
- Trong giai đoạn quan sát và dự báo 1990–2030, nhóm tuổi 40–44 và 45–49 là các nhóm tuổi chính của tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư khởi phát sớm
Khác biệt theo khu vực và quốc gia
- Năm 2019, khu vực có ASIR của ung thư khởi phát sớm cao nhất là Bắc Mỹ thu nhập cao
- 273,2 người trên 100.000 dân
- Khu vực có ASIR thấp nhất là Tây Phi hạ Sahara
- 37,4 người trên 100.000 dân
- Năm 2019, ASDR cao tại châu Đại Dương, Đông Âu và Trung Á
- Châu Đại Dương: 39,1 người trên 100.000 dân
- Đông Âu: 33,7 người trên 100.000 dân
- Trung Á: 31,8 người trên 100.000 dân
- Khu vực có ASDR thấp nhất là châu Á - Thái Bình Dương thu nhập cao
- 16,3 người trên 100.000 dân
- Đông Á có số ca mới và số ca tử vong do ung thư khởi phát sớm cao nhất trong tất cả các khu vực, lần lượt là 814.749 ca và 268.709 người
- Năm 2019, tỷ lệ DALYs chuẩn hóa theo tuổi cao nhất ở châu Đại Dương và thấp nhất ở châu Á - Thái Bình Dương thu nhập cao
- Châu Đại Dương: 1952,6 trên 100.000 dân
- Châu Á - Thái Bình Dương thu nhập cao: 840,6 trên 100.000 dân
Mô hình theo SDI và HDI
- Tỷ lệ mắc ung thư khởi phát sớm nói chung tăng dần khi SDI tăng
- Khi SDI dưới 0,7, ASDR và DALYs tăng cùng với SDI
- Sau khi SDI vượt 0,7, ASDR và DALYs giảm đáng kể
- Gánh nặng ung thư khởi phát sớm lớn nhất xuất hiện ở các khu vực SDI trung bình-cao và trung bình
- Có mối liên hệ có ý nghĩa giữa EAPC và HDI đối với ung thư vú, ung thư khí quản/phế quản/phổi, ung thư đại trực tràng và ung thư dạ dày
- Khi HDI dưới 0,6 hoặc 0,7, EAPC và HDI có tương quan dương
- Khi HDI vượt 0,6 hoặc 0,7, EAPC và HDI có tương quan âm
- Tại các quốc gia có HDI trung bình-thấp và trung bình, tốc độ tăng của tỷ lệ mắc, tử vong và DALYs ở các loại ung thư khởi phát sớm có gánh nặng cao là nhanh nhất
Thay đổi theo từng loại ung thư
- Trong nhóm ung thư đường tiêu hóa khởi phát sớm, năm 1990 ung thư dạ dày chiếm tỷ trọng lớn nhất, nhưng đến năm 2019 ung thư đại trực tràng đã vượt lên
- Năm 1990: ung thư dạ dày 30,9%, ung thư đại trực tràng 23,3%, ung thư gan 21,6%
- Năm 2019: ung thư đại trực tràng 36,8%
- Trong nhóm ung thư đường hô hấp khởi phát sớm, ung thư khí quản/phế quản/phổi là loại quan trọng nhất trong suốt giai đoạn 1990–2019
- Tỷ trọng của ung thư vòm họng khởi phát sớm trong nhóm ung thư đường hô hấp tăng từ 15,7% năm 1990 lên 26,8% năm 2019, đặc biệt tăng ở các khu vực SDI trung bình-cao
- Ung thư vú và ung thư đại trực tràng khởi phát sớm đều ghi nhận tỷ lệ mắc, tỷ lệ tử vong và tỷ lệ DALYs cùng tăng trong giai đoạn 1990–2019
Các yếu tố nguy cơ chính
- Phân tích yếu tố nguy cơ tập trung vào 4 loại ung thư khởi phát sớm có gánh nặng lớn nhất năm 2019
- Các yếu tố nguy cơ chính của DALYs do ung thư vú khởi phát sớm là uống rượu, hút thuốc, ăn quá nhiều thịt đỏ, thiếu vận động thể chất và tăng đường huyết lúc đói
- Uống rượu: 4,5%, 95% UI 3,7–5,5%
- Hút thuốc: 4,4%, 95% UI 1,9–6,6%
- Ăn quá nhiều thịt đỏ: 2,9%, 95% UI 1,4–3,8%
- Thiếu vận động thể chất: 0,6%, 95% UI 0,3–1,2%
- Tăng đường huyết lúc đói: 2,6%, 95% UI 0,5–6,4%
- Đối với DALYs do ung thư khí quản/phế quản/phổi khởi phát sớm, hút thuốc chiếm tỷ trọng lớn nhất
- Hút thuốc: 41,4%, 95% UI 37,7–45,5%
- Thiếu ăn trái cây: 4,4%
- Tăng đường huyết lúc đói: 3,2%
- Với ung thư đại trực tràng khởi phát sớm, nghiên cứu xác định 6 yếu tố nguy cơ gồm nguy cơ từ chế độ ăn, uống rượu, hút thuốc, ít vận động thể chất, BMI cao và tăng đường huyết lúc đói
- Tỷ trọng nguy cơ từ chế độ ăn trong DALYs toàn cầu: 34,4%
- Thiếu tiêu thụ sữa: 16,5%
- Thiếu tiêu thụ ngũ cốc nguyên hạt: 15,2%
- Thiếu tiêu thụ canxi: 14,3%
- Các yếu tố nguy cơ chính của ung thư dạ dày khởi phát sớm là hút thuốc và ăn quá nhiều natri
- Hút thuốc: 8,0%
- Ăn quá nhiều natri: 7,5%
Dự báo đến năm 2030
- ASIR của ung thư khởi phát sớm trên toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong giai đoạn 2020–2030
- So với năm 2019, ASDR được dự báo tăng nhẹ, đặc biệt mức tăng rõ hơn ở nam giới
- Đến năm 2030, số ca mới ung thư khởi phát sớm trên toàn cầu được dự báo tăng 31%
- Số ca tử vong vào cùng thời điểm được dự báo tăng 21%
- Trong giai đoạn 2020–2030, ASIR của nữ giới được dự báo tiếp tục cao hơn nam giới
- Xu hướng tăng của ASIR và ASDR ở nam và nữ có hình thái tương tự nhau
Hạn chế và nhiệm vụ triển khai
- Dữ liệu GBD 2019 chịu ảnh hưởng bởi chất lượng hồ sơ đăng ký ung thư của từng quốc gia
- Tình trạng báo cáo thiếu và chẩn đoán thiếu ở các quốc gia có mức phát triển thấp có thể khiến ước tính về tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư khởi phát sớm bị thấp hơn thực tế
- Nguyên nhân khiến gánh nặng ung thư khởi phát sớm tăng lên vẫn chưa rõ ràng; can thiệp sàng lọc sớm và phơi nhiễm trong giai đoạn đầu đời có thể liên quan
- Ước tính mức phơi nhiễm yếu tố nguy cơ vẫn còn vấn đề về độ chính xác và sai lệch đo lường do dựa trên dữ liệu khảo sát thưa thớt và nhiều nguồn khác nhau
- Cách phân đôi theo ngưỡng 50 tuổi có hạn chế vì các đặc điểm bệnh lý, phân tử và sinh học không thay đổi lớn đúng tại mốc tuổi đó
- Cần có nghiên cứu đoàn hệ vòng đời tiến cứu để làm rõ hơn nguyên nhân của ung thư khởi phát sớm
- Chế độ ăn lành mạnh, hạn chế thuốc lá và rượu, cùng hoạt động ngoài trời phù hợp được đề xuất là cách giảm gánh nặng ung thư khởi phát sớm
- Có thể xem xét đưa nhóm tuổi 40–44 và 45–49 vào các chương trình sàng lọc sớm và phòng ngừa, nhưng để đưa ra kết luận chắc chắn vẫn cần thêm các nghiên cứu hệ thống và thử nghiệm ngẫu nhiên
1 bình luận
Ý kiến trên Hacker News
Tôi từng đọc một bài nói rằng ô nhiễm môi trường đã trở nên nghiêm trọng đến mức giờ đây nước mưa hầu như ở bất cứ đâu cũng không an toàn để uống. https://phys.org/news/2022-08-rainwater-unsafe-due-chemicals...
Tôi biết PFAS có thể không gây ung thư, nhưng xét về mặt ô nhiễm thì có vẻ chúng ta đang đẩy mọi thứ tới một mức khá cực đoan. Vi nhựa trong mây cơ đấy
Tôi thực sự hy vọng những thứ này không liên quan với nhau. Nếu có thì thật khủng khiếp, và vi nhựa thì không thể cứ dọn sang một bên là xong
Cá nhân tôi cho rằng nên giảm mọi loại ô nhiễm nhiều nhất có thể. Ta không thể dự đoán chính xác tác động sẽ thể hiện ra sao, kể cả khi ta nghĩ nó vô hại
Nghe có thể cực đoan, nhưng tôi cũng lo về bụi lốp xe. Cả những tấm bạt nhựa xanh mà người ta để phơi nắng cho mục nát rồi phân tán ra xung quanh cũng vậy
Những gì chúng ta đang làm hiện nay là không tốt, và có lẽ nó tệ đến mức chúng ta khó tự thừa nhận
Nghiên cứu này cũng có vẻ là một ví dụ về cách đưa tin tệ. Như các bình luận khác trong chủ đề này đã nói, các con số được nêu có thể được giải thích chỉ bằng mức tăng dân số thế giới trong giai đoạn nghiên cứu. Tỷ lệ tử vong do ung thư tính trên đầu người ở người trẻ đã giảm đáng kể trong giai đoạn này
Khoảng năm 1986 hoặc 1987, cha tôi từng đưa tôi đến văn phòng Cricket Software ở Pennsylvania, và trước tòa văn phòng mới bóng loáng đó có một con suối bị ô nhiễm nặng. Nước có màu đỏ/cam rất rõ, và cha tôi dặn tôi đừng chơi trong nước đó, giải thích rằng bình thường nước không nên có màu như vậy
Vài năm sau, phần lớn đất nông nghiệp trong khu đó đã biến thành nhà ở và khu dân cư, nhưng dường như không còn những con suối như thế nữa. Nhựa vẫn khó giảm trong môi trường, nhưng bao bì phân hủy sinh học đã được dùng nhiều hơn, và cũng có nhiều nghiên cứu hơn về loại nhựa nào có hại cũng như cách giảm hoặc giảm nhẹ tác động của chúng
Hồi thập niên 80, dù có biết thì chuyện đó cũng không được nói công khai. Nếu thật sự quan tâm, tôi nghĩ nên đi theo hướng nghiên cứu hoặc kỹ thuật, hiểu vì sao người ta dùng nhựa và tìm giải pháp thay thế tốt, tức là làm điều gì đó tích cực
Dù vậy tôi đồng ý rằng nên thận trọng và cố giảm các chất xấu. Có lẽ đó sẽ là chìa khóa để tăng thêm tuổi thọ kỳ vọng
Đưa tin rác rưởi. Đọc các phản hồi thì có đoạn như sau:
“Zhao và cộng sự báo cáo rằng số ca thực tế tăng 79% từ năm 1990 đến 2019, nhưng con số này có thể gây hiểu lầm vì không tính đến tăng trưởng dân số. Vì vậy các tác giả cũng báo cáo tỷ lệ thay đổi hằng năm ước tính (EAPC) đối với tỷ lệ mắc của nhiều loại ung thư. Tuy nhiên, thật đáng tiếc khi truyền thông chủ yếu tập trung vào tổng số ca thay vì nguy cơ ung thư tính trên đầu người, tạo ấn tượng như thể đang có một làn sóng ung thư ở người trẻ.”
https://bmjoncology.bmj.com/content/2/1/e000049.responses
Con số 79% trong tiêu đề hoàn toàn không phản ánh tăng trưởng dân số. Đây là khoa học tệ, chính xác hơn là truyền thông khoa học tệ
“Số ca ung thư khởi phát sớm năm 2019 là 3,26 triệu ca, tăng 79,1% so với năm 1990 (hình 1A,B).”
Số ca mắc chỉ đơn giản là đếm số ca ung thư. Dân số thế giới tăng thì ung thư nhiều hơn là điều hiển nhiên. Không nên đưa một con số như vậy vào tiêu đề nghiên cứu
Cả tỷ lệ theo nhóm tuổi lẫn tỷ lệ chuẩn hóa theo tuổi đều không cho thấy tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong tăng trong giai đoạn 1995–2020. Tỷ lệ tử vong chuẩn hóa theo tuổi đã giảm đáng kể trong thời gian nghiên cứu
Tôi nghĩ có nhiều yếu tố cùng tác động. Chúng ta bắt đầu ăn nhiều thực phẩm đóng gói hơn, những thứ không lành mạnh được bán như thể lành mạnh, lao động chân tay giảm đi, còn vấn đề sức khỏe tâm thần ở độ tuổi trẻ thì tăng lên
Những nghiên cứu kiểu này dường như không cho biết nguyên nhân là gì, mà chỉ cho thấy các kết quả được đóng gói theo cách giật gân
Hình 3 của bài báo cho thấy tỷ lệ thay đổi về tỷ lệ mắc theo từng quốc gia; có vẻ tăng mạnh ở các nước Nam Mỹ và châu Phi, còn các nước phương Tây nhìn chung có xu hướng giảm. Trực giác cho thấy mức tăng ở những khu vực đó có liên quan đến khả năng tiếp cận y tế được cải thiện, và xét tổng thể thì đây có thể là điều tốt
Thứ nhất, ở các nước đang phát triển, số người chết vì các nguyên nhân khác như suy dinh dưỡng, tử vong mẹ và trẻ sơ sinh đã giảm so với 30 năm trước
Thứ hai, chẩn đoán và tầm soát đã tốt hơn. Tầm soát là một biến số lớn. Trong một hệ thống y tế chưa đủ trưởng thành, sẽ có người mắc ung thư rồi chết mà thậm chí không được chẩn đoán. Khi tầm soát tốt hơn, các trường hợp như vậy được phát hiện sớm hơn và điều trị
Việc một trong những mức tăng lớn nhất là ung thư tuyến tiền liệt cũng củng cố suy nghĩ này. Ít nhất là dưới góc nhìn của người không chuyên. Ung thư tuyến tiền liệt thường tồn tại khá lâu ở trạng thái gần như lành tính, nên nếu không tầm soát thì khó phát hiện
Nhìn vào cột bên phải, châu Phi dường như gần như không có ung thư so với phương Tây. Tỷ lệ mắc rất thấp. Tất nhiên không phải vì người châu Phi không bị ung thư, mà vì phần lớn dân số có khả năng tiếp cận tầm soát và chẩn đoán hạn chế
Tôi nghĩ không cần nhảy ngay đến kết luận rằng ung thư đang bùng nổ vì vi nhựa
Ở các nước phát triển, gần như toàn là tin tốt. Trong 30 năm qua, tỷ lệ mắc đã chững lại hoặc giảm, còn tỷ lệ tử vong chững lại hoặc giảm mạnh nhờ điều trị được cải thiện
Liên kết trực tiếp: https://bmjoncology.bmj.com/content/bmjonc/2/1/e000049/F3.la...
Theo biểu đồ này trong bài viết, từ năm 1990 đến 2019, tỷ lệ mắc ung thư đã hiệu chỉnh theo tuổi tăng nhẹ, nhưng tỷ lệ tử vong đã hiệu chỉnh theo tuổi ở cả nam và nữ đều giảm mạnh
https://bmjoncology.bmj.com/content/bmjonc/2/1/e000049/F5.la...
Trong số này, bao nhiêu là mức tăng bệnh thực sự, và bao nhiêu là do chẩn đoán tăng lên sớm hơn và nhạy hơn?
Như thường lệ, không có nhắc gì đến sóng vô tuyến điều chế xung, một yếu tố gây stress sinh học có mặt khắp nơi và tiếp tục gia tăng. Đã có nghiên cứu cho thấy sóng vô tuyến có thể tăng cường tác dụng của chất gây ung thư hóa học, và cũng đã được tái lập (Tillmann 2010, Lerchl 2015). Để tham khảo
Tham khảo:
https://informahealthcare.com/doi/abs/10.3109/09553001003734...
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S00062...
Những thứ đi vào cơ thể chủ yếu vào qua đường ăn uống. Nếu thứ ta ăn là nguyên nhân, thì đó có thể là các chất được thêm vào thực phẩm, như chất bảo quản
Tôi vừa mua một gói hạt hỗn hợp và xem bảng thành phần thì thấy có dầu canola. Tại sao?
Cũng có thể là những thứ khác ảnh hưởng đến hormone. Ví dụ như thuốc tránh thai mà nhiều người dùng, hoặc tiêu thụ quá nhiều đường và béo phì
Thảo luận trước đó: https://news.ycombinator.com/item?id=37086982 , https://news.ycombinator.com/item?id=37125047
Tôi nghĩ nguyên nhân có lẽ là giảm tiếp xúc với ánh nắng khi còn nhỏ. Người ta biết rằng người trưởng thành càng có nhiều ung thư tế bào đáy và ung thư tế bào vảy thì nhìn chung càng khỏe mạnh hơn, và sự xuất hiện của các loại ung thư không nghiêm trọng này thường gắn với việc tiếp xúc ánh nắng khi còn nhỏ
Như câu “bạn là những gì bạn ăn”, nếu ăn uống ở Mỹ thì tôi nghĩ trước hết nên đặt câu hỏi với Monsanto và Bayer