- Phi đô la hóa (de-dollarization) là hiện tượng việc sử dụng USD trong thương mại và giao dịch tài chính toàn cầu giảm xuống, đồng nghĩa với nhu cầu đối với USD từ các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp suy giảm
- Trong các lĩnh vực như giao dịch ngoại hối, thanh toán thương mại và định danh nợ, USD vẫn giữ sức chi phối mạnh; tuy nhiên trong dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương, tỷ trọng của USD đã giảm xuống mức thấp nhất trong 20 năm
- Trên thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ, tỷ lệ nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài đã giảm trong 15 năm qua, cho thấy xu hướng giảm phụ thuộc vào USD
- Trên thị trường hàng hóa, phần lớn giao dịch năng lượng đang chuyển sang hợp đồng phi USD, khiến phi đô la hóa diễn ra rõ nét nhất ở lĩnh vực này
- Những thay đổi này có thể tái cấu trúc cán cân quyền lực toàn cầu và cấu trúc thị trường tài chính, đồng thời có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị và lợi suất của tài sản tài chính Mỹ
Khái niệm và bối cảnh của phi đô la hóa
- Phi đô la hóa là một thay đổi mang tính cấu trúc, trong đó tỷ trọng sử dụng USD trong thương mại và giao dịch tài chính toàn cầu giảm xuống
- Điều này bao gồm sự suy giảm nhu cầu dài hạn gắn với vị thế đồng tiền dự trữ toàn cầu của USD
- Diễn ra trên nhiều lĩnh vực như khối lượng giao dịch ngoại hối, giao dịch hàng hóa, định danh nợ và dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương
- Nhu cầu USD trong ngắn hạn lâu nay chịu tác động của chủ nghĩa ngoại lệ Mỹ (U.S. exceptionalism), nhưng nếu hiện tượng này suy yếu thì các vị thế mua USD cũng có thể giảm theo
- Có thể chia các yếu tố làm suy yếu vị thế của USD thành hai nhóm
- Thứ nhất, niềm tin suy giảm do phân cực chính trị trong nội bộ Mỹ hoặc chính sách thuế quan
- Thứ hai, niềm tin tăng lên đối với các quốc gia có đồng tiền thay thế như Trung Quốc nhờ cải cách và củng cố ổn định
Hiện trạng sức chi phối toàn cầu của USD
- Dù tỷ trọng xuất khẩu và sản lượng toàn cầu của Mỹ đã giảm, USD vẫn áp đảo trong giao dịch ngoại hối, thanh toán thương mại và định danh nợ
- Tính đến năm 2022, USD chiếm 88% tổng giao dịch ngoại hối, trong khi nhân dân tệ chỉ ở mức khoảng 7%
- Trong thanh toán thương mại, USD và euro mỗi loại duy trì tỷ trọng 40~50%
- Trong định danh nợ xuyên biên giới, USD chiếm 48%; còn trong phát hành nợ bằng ngoại tệ, tỷ trọng của USD là 70%, gần như không biến động kể từ sau khủng hoảng tài chính
- Tỷ phần của euro là 20%, vẫn cách khá xa USD
Thay đổi trong dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương
- Tỷ trọng của USD đã giảm xuống mức thấp nhất trong 20 năm (khoảng 60%)
- Dù vậy, vào đầu thập niên 1990 mức này từng còn thấp hơn, nên đây không hoàn toàn là hiện tượng chưa từng có
- Một phần tỷ trọng đã dịch chuyển sang nhân dân tệ (CNY) và các đồng tiền khác, nhưng cấu trúc tập trung quanh USD và euro vẫn được duy trì
- Nhu cầu đối với vàng (Gold) tăng vọt, nổi lên như một trụ cột chính của xu hướng phi đô la hóa
- Các ngân hàng trung ương ở thị trường mới nổi như Trung Quốc, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đang tăng nắm giữ vàng
- Tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối của các nền kinh tế mới nổi đã tăng hơn gấp đôi, từ 4% cách đây 10 năm lên 9%, trong khi ở các nước phát triển là khoảng 20%
- Giá vàng được dự báo có thể đạt 4.000 USD/ounce vào giữa năm 2026
Thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ và sự sụt giảm nắm giữ của nước ngoài
- Trong 15 năm qua, tỷ lệ nắm giữ trái phiếu Kho bạc Mỹ của nhà đầu tư nước ngoài đã giảm từ trên 50% xuống còn khoảng 30% (đầu năm 2025)
- Nguyên nhân là nhu cầu từ ngân hàng trung ương nước ngoài chậm lại và tăng trưởng dự trữ ngoại hối đình trệ
- Lợi suất trái phiếu chính phủ tại các nước phát triển tăng lên làm giảm sức hấp dẫn của trái phiếu Kho bạc Mỹ
- Nhật Bản là nước nắm giữ nước ngoài lớn nhất với 1,1 nghìn tỷ USD (thị phần khoảng 4%)
- Nếu hoạt động bán ra của nhà đầu tư nước ngoài tăng mạnh, áp lực tăng lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ có thể xuất hiện
- Ước tính nếu tỷ lệ nắm giữ của nước ngoài giảm 1 điểm phần trăm so với GDP thì lợi suất có thể tăng khoảng 33bp
Phi đô la hóa trên thị trường hàng hóa
- Phi USD trong giao dịch năng lượng là xu hướng rõ rệt nhất
- Dầu Nga đang được giao dịch với Ấn Độ, Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ bằng nội tệ hoặc đồng tiền của quốc gia thân thiện
- Ả Rập Xê Út đang xem xét đưa vào hợp đồng tương lai dầu mỏ định giá bằng nhân dân tệ
- Việc sử dụng nhân dân tệ cũng đang lan rộng trong thanh toán than đá và các dự án điện hạt nhân
- Các doanh nghiệp Ấn Độ thanh toán than nhập từ Nga bằng nhân dân tệ
- Bangladesh đã quyết định thanh toán chi phí xây dựng nhà máy điện hạt nhân của Nga bằng nhân dân tệ
- Xu hướng này có lợi cho các nền kinh tế mới nổi như Ấn Độ, Trung Quốc, Brazil, Thái Lan và Indonesia
- Thanh toán bằng nội tệ giúp giảm nhu cầu nắm giữ USD, trái phiếu Kho bạc Mỹ và dự trữ dầu mỏ
- Phần vốn tiết kiệm được có thể chuyển sang đầu tư cho tăng trưởng trong nước
Đô la hóa tiền gửi (deposit dollarization) tại các nền kinh tế mới nổi
- Tại nhiều nền kinh tế mới nổi, tỷ trọng tiền gửi bằng USD vẫn còn cao
- Theo số liệu của 18 nền kinh tế mới nổi (không gồm Trung Quốc, Singapore và Hồng Kông), tiền gửi bằng USD vào khoảng 830 tỷ USD
- Mỹ Latinh là 19,1%, EMEA là 15,2%, châu Á (không gồm Trung Quốc và một số nền kinh tế liên quan) là 9,7%
- Trung Quốc là trường hợp ngoại lệ với xu hướng giảm rõ rệt, khi tiền gửi bằng USD thu hẹp từ sau năm 2017
- Điều này trùng với giai đoạn chiến tranh thương mại Mỹ - Trung và căng thẳng địa chính trị leo thang
- Trung Quốc đang thúc đẩy phi đô la hóa cả trong giao dịch xuyên biên giới lẫn tiền gửi trong nước
Đánh giá tổng hợp
- USD vẫn giữ vị thế thống trị trong thị trường giao dịch, thanh toán và nợ
- Tuy nhiên, phi đô la hóa đang tiến triển dần trong các lĩnh vực như dự trữ của ngân hàng trung ương, thị trường trái phiếu Kho bạc và giao dịch hàng hóa
- Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến sự suy giảm lợi suất của tài sản tài chính Mỹ và dòng dịch chuyển vốn toàn cầu
- Phi đô la hóa không phải hiện tượng ngắn hạn mà là một quá trình chuyển đổi mang tính cấu trúc, và nhiều khả năng sẽ trở thành biến số then chốt trong việc tái định hình trật tự tiền tệ quốc tế
Chưa có bình luận nào.