Kantenji

Chữ nổi ban đầu được tạo ra cho tiếng Pháp, nên trong chữ nổi tiếng Anh hầu như mọi ký tự đều được sắp theo thứ tự bảng chữ cái, và người ta vẫn hay kể rằng chỉ riêng chữ w, vốn không dùng trong tiếng Pháp, lại nằm lẻ loi ở một vị trí kỳ lạ. Như có thể thấy từ đó, chữ nổi được tối ưu cho bảng chữ cái, còn những hệ chữ không phải bảng chữ cái thì thông thường sẽ được diễn giải lại theo bảng chữ cái rồi mới chuyển sang chữ nổi (đây cũng là lý do vào giữa thế kỷ 20, dưới sự dẫn dắt của UNESCO, phần lớn các hệ chữ nổi đã được điều chỉnh để những âm gần giống nhau tương ứng với những mẫu chấm gần giống nhau). Những hệ chữ nổi không theo cách đó thực sự rất hiếm; một trong số đó là chữ nổi Hangul, và một hệ khác nữa là chữ nổi Hán tự(!).

Chữ nổi tiếng Nhật dựa trên kana, nhưng như bạn đã biết, nếu viết tiếng Nhật chỉ bằng kana thì sẽ rất khó đọc. Kantenji (漢点字), do Kawakami Daiichi (川上 泰一) của Trường dành cho người mù Osaka phát triển, chú ý đến việc phần lớn Hán tự là chữ hình thanh, nên biểu diễn một chữ Hán bằng 1 đến 4 ô chữ nổi và xây dựng một hệ thống tương tự Hán tự (dĩ nhiên không thể hoàn toàn giống vì có nhiều ràng buộc...) để ngay cả khi không biết toàn bộ ký tự, người đọc vẫn có thể phần nào suy đoán được ý nghĩa như khi đọc Hán tự. Đây cũng là một ví dụ hiếm hoi sử dụng chữ nổi 8 chấm: phía trên các ô chữ nổi tương ứng với một chữ Hán sẽ thêm hai chấm nữa (chấm số 0 và số 7), dùng chấm số 0 ở ô bắt đầu và chấm số 7 ở ô kết thúc (nếu kết thúc chỉ bằng một ô thì sẽ dùng cả chấm 0 và 7).

Đáng tiếc là nếu hỏi triển vọng của Kantenji trong thế kỷ 21 có sáng sủa hay không, thì có lẽ là không. Không chỉ riêng Kantenji, mà trên toàn thế giới số người dùng chữ nổi đang giảm vì bị lấn át bởi nhập/xuất bằng giọng nói. Năm 2012, Viện Quốc ngữ Quốc gia Hàn Quốc đã công bố báo cáo nghiên cứu đặt hàng mang tên "Nghiên cứu cơ bản về việc ban hành quy định chữ nổi Hán tự" (không tiện chép URL ở đây, nhưng tìm theo tiêu đề thì sẽ ra), trong đó tổng hợp các hệ chữ nổi Hán tự được đề xuất tại Hàn Quốc và Nhật Bản; với trường hợp Nhật Bản, báo cáo cho rằng do việc nhập Hán tự trên máy tính nay phần lớn đã được tự động hóa, nhu cầu đối với chữ nổi Hán tự, bao gồm cả Kantenji, gần như đã biến mất. Liệu đây có phải là sự rút lui tự nhiên vào hậu trường lịch sử theo đà phát triển của công nghệ, hay là vì sự hỗ trợ của xã hội dành cho người khiếm thị vẫn còn thiếu thốn, xin để mỗi người tự đánh giá.