Adam Curtis nói về sự nguy hiểm của việc tự biểu đạt
Nghệ thuật không thể thay thế hành động chính trị
- Nghệ thuật có thể diễn đạt tốt thế giới và truyền tải tốt bầu không khí của thời đại, nhưng không thể thay thế hành động chính trị nhằm thay đổi thế giới và thách thức quyền lực
- Từ đầu những năm 1970, người ta từng cho rằng tự biểu đạt là một kiểu chính trị mới và là cách mới để thách thức những điều xấu trong thế giới, nhưng điều đó là không thể vì toàn bộ thế giới đã được xây dựng trên nền tảng tự biểu đạt
Sự đồng dạng của thời đại chúng ta: tự biểu đạt
- Sau 50 năm nữa, con người sẽ nhìn lại thời đại chúng ta và nhận ra tất cả đã đồng dạng đến mức nào
- Chúng ta có thể nhìn lại tự biểu đạt như một sự đồng dạng khủng khiếp của thời đại mình. Khi ai cũng tự biểu đạt thì nó mất đi ý nghĩa
- Tất cả chúng ta đều đang tự biểu đạt. Đó chính là sự đồng dạng của thời đại này
Lịch sử của tự biểu đạt và sự thay đổi của chủ nghĩa tư bản
- Lịch sử của tự biểu đạt hiện đại bắt đầu từ hippie, và từ cuối thập niên 1960 đến đầu thập niên 1970 nó bắt đầu được chú ý cùng với sự sụp đổ của cánh tả mới
- Trong thập niên 1970, chủ nghĩa tư bản trải qua một thay đổi lớn: thoát khỏi việc ai cũng trông giống nhau và mặc giống nhau, rồi bán ra những sản phẩm đa dạng hơn để mọi người có thể tự biểu đạt
- Điều từng khiến các nghệ sĩ trông có vẻ nổi loạn thực ra phản ánh một biến chuyển sâu sắc hơn đang diễn ra ngay bên trong cấu trúc quyền lực mà họ ghét. Tức là chủ nghĩa tư bản đang trở nên giống họ hơn
Phê phán thông qua tự biểu đạt lại củng cố hệ thống
- Dù tác phẩm nghệ thuật có thông điệp cấp tiến đến đâu, nếu nó phê phán thông qua tự biểu đạt thì thực ra nó đang nuôi lớn chính cấu trúc quyền lực mà bạn muốn lật đổ
- Cả chủ nghĩa tư bản lẫn nghệ thuật đều coi tự biểu đạt là mục tiêu tối hậu. Nghệ thuật xa rời những phong trào cấp tiến từ bên ngoài, và nằm ở trung tâm của sự đồng dạng hiện đại
- Vì thế chẳng có gì thay đổi. Những người cấp tiến trở nên bất lực vì họ đã chọn một phương thức biểu đạt nằm ngay ở trung tâm của cấu trúc quyền lực mà họ không ưa
Sự thay đổi của quyền lực và sức mạnh của tập thể
- Muốn làm cho thế giới tốt đẹp hơn, trước hết phải hiểu quyền lực đã dịch chuyển về đâu
- Chúng ta sống trong một thế giới nơi con người xem mình là những cá nhân độc lập, nên không nghĩ về quyền lực mà chỉ nghĩ về ảnh hưởng của bản thân đối với thế giới
- Nhưng người xưa đã biết rằng khi ở trong tập thể, con người có thể trở nên rất mạnh, và khi mọi việc sai lệch họ cũng có thể có được sự tự tin theo cách mà khi đơn độc thì không có
- Đó cũng là lý do chính khái niệm quyền lực bị thu hẹp. Chúng ta được khuyến khích chỉ nói về bản thân và cảm xúc của mình đối với người khác
- Máy tính nhìn chúng ta như một tập thể, và biết rằng về ham muốn, tham vọng, nỗi sợ hãi... chúng ta khá giống nhau. Máy tính cung cấp một cách để nhìn ra bản sắc chung mới giữa con người với nhau
Một định nghĩa khác về tự do
- Khái niệm tự do ngày nay mang tính cá nhân chủ nghĩa rất mạnh. Với tư cách cá nhân, tôi muốn được tự do làm điều mình muốn
- Một định nghĩa khác về tự do là khi phó thác bản thân cho Chúa, ta có thể được giải thoát khỏi cái chuồng hẹp của những ham muốn và ích kỷ của chính mình
- Sự tự biểu đạt của cá nhân có vẻ vô hạn vì chủ nghĩa cá nhân là hệ tư tưởng của thời đại này, nhưng nhìn từ góc độ khác thì nó lại bị giới hạn. Bởi bạn không có gì ngoài những ham muốn của chính mình
Huyền thoại và tái phù phép thế giới
- Max Weber từng dự đoán vào những năm 1920 rằng chúng ta sẽ bị nhốt trong chiếc lồng sắt của tính duy lý. Đó là một thế giới tuyệt vời được quản lý tốt và vận hành hợp lý, nhưng thứ chúng ta đánh mất là “ma thuật”
- Theo một cách méo mó nào đó, thuyết âm mưu có thể là nỗ lực nhằm tái phù phép thế giới. Một kiểu cảm giác kính sợ trước điều gì đó huyền bí mà lý tính không bao giờ có thể xuyên thấu
- Có lẽ thứ đang tìm cách quay trở lại thế giới của chúng ta chính là ma thuật, và hiện giờ nó chỉ có thể trở lại bằng kiểu méo mó kỳ lạ này
- Sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản là do nó đã bị chiếm dụng bởi sự giải ma thuật hóa mang tính duy lý và kỹ trị. Nó đã trở thành chiếc lồng sắt giam giữ chúng ta
- Chủ nghĩa cá nhân cực đoan của thời đại này sẽ không quay trở lại trong chai nữa. Bạn vẫn phải được cảm thấy mình là một cá nhân độc lập, nhưng đồng thời cũng cần được phó thác bản thân cho một điều gì đó lớn hơn, thứ đưa bạn tiến về tương lai vượt ra ngoài chính sự tồn tại của mình. Đó là điều con người khao khát
Ý kiến của GN⁺
- Lập luận rằng chỉ nghệ thuật và tự biểu đạt thôi thì khó tạo ra biến đổi xã hội là một ý có lý. Trong xã hội tư bản, bản thân tự biểu đạt cũng có xu hướng bị hàng hóa hóa và đồng dạng hóa
- Nhưng cũng có cảm giác như quan điểm này đang đánh giá quá thấp ảnh hưởng của nghệ thuật. Vai trò của nghệ thuật trong việc phản ánh tinh thần thời đại và gợi mở những cách nghĩ thay thế vẫn rất quan trọng
- Có lẽ cần suy nghĩ nghiêm túc về sự liên đới và tính tập thể vượt qua chủ nghĩa cá nhân. Nhưng điều đó không nên trở thành cách đàn áp cá tính của mỗi người
- Việc khao khát tính ma thuật và huyền bí được bộc lộ qua thuyết âm mưu v.v. là điều cần cảnh giác. Nó nên đi cùng với những nỗ lực lý tính nhằm hiểu thế giới
- Chỉ phê phán cấp tiến chủ nghĩa tư bản thôi thì chưa đủ; có lẽ cần thêm trí tưởng tượng về những phương án thay thế vượt ra ngoài chủ nghĩa tư bản, theo cách dung hòa được tự do tự biểu đạt và sự liên đới tập thể.
1 bình luận
Ý kiến trên Hacker News
Tóm tắt: