Những xu hướng sẽ định hình sự nghiệp của chúng ta trong năm 2022

1. Các công việc digital native

• Đến năm 2030, 85% sinh viên đại học hiện nay sẽ làm những công việc hiện còn chưa tồn tại
• Một số là kết quả của công nghệ tương lai, số khác thì đã có thể làm được ngay từ bây giờ
  → người bán lại chuyên nghiệp trên Depop, huấn luyện viên gaming trên Metafy, quản lý cộng đồng trên Discord, tạo ứng dụng dựa trên Airtable, livestream trên Whatnot, tạo trải nghiệm trong Rec Room, v.v.
• Thế hệ Z đang lớn lên với một cách nghĩ mới về công việc. Họ muốn công việc mang tính tự chủ, linh hoạt và có lợi ích tài chính
• Thay vì cho doanh nghiệp “thuê” thời gian của mình, chúng ta sẽ chứng kiến làn sóng bùng nổ của các “doanh nhân một người” và nhà sáng tạo cần mẫn, thành thạo và tự mở lối đi cho mình theo cách số hóa

2. Các dự án headless

• Những dự án thú vị và có ảnh hưởng nhất sẽ mang tính “multiplayer”
• Chúng ta sẽ cùng nhau tạo ra tác phẩm nghệ thuật, làm game, kể những câu chuyện cuốn hút và xây dựng công nghệ mới
• Phần lớn các sáng kiến như vậy sẽ là “headless” (không có người dẫn dắt) hoặc không do một lãnh đạo duy nhất điều hành
  → Thay vào đó, các nhóm mới sẽ hình thành để giải quyết nhiều vấn đề khác nhau, rồi qua thành công sẽ gánh vác thêm nhiều trách nhiệm
• Vẫn cần có định hướng, nhưng có thể được thiết lập theo kiểu bottom-up thay vì top-down
• DAO (Decentralized Autonomous Organizations) sẽ là ví dụ rõ ràng nhất cho điều này
  → Nhưng mô hình headless cũng có thể xuất hiện ở nhiều hình thức khác
  → Màn hỗn loạn Wall Street Bets/GME đã thành công trong việc làm rung chuyển thị trường và kéo nhà đầu tư xuống mà không cần lãnh đạo rõ ràng hay DAO nào
• Kiểu coordination này kéo theo nhiều câu hỏi
  → Có thể cộng tác theo kiểu headless với bao nhiêu người?
  → Cần hạ tầng nào để orchestration được việc đó?
  → Những liên minh như vậy chỉ là tạm thời hay có thể kéo dài vài tuần?
  → Làm sao để duy trì, tưởng thưởng và kéo dài sức sống của cộng đồng?

3. Xây dựng sự nghiệp vượt ra ngoài một công việc

• Trong thời gian dài, chúng ta đã nhìn sự nghiệp như một danh sách các Job trên hồ sơ LinkedIn
• Góc nhìn đó đã thống trị suốt vài thập kỷ, nhưng 2 năm qua đã cho chúng ta cơ hội nhìn bản sắc nghề nghiệp của mình theo cách rộng hơn
• Công việc của chúng ta chỉ là một phần trong toàn bộ câu chuyện của mình
• Ngày nay, narrative về sự nghiệp được định hình bởi những yếu tố như
  → những câu chuyện chúng ta trình bày tại hội thảo
  → những lời khuyên chúng ta đưa ra cho startup
  → những gì chúng ta viết trên mạng
  → những hội đồng phi lợi nhuận mà chúng ta tham gia
• Các công ty ngày càng nhận ra rằng những “hoạt động ngoại khóa” này không hề cạnh tranh với công việc chính
• Trên thực tế, chúng còn giúp nâng cao năng lực của chúng ta trong chính công việc đó

4. Sự trỗi dậy của CWO (Chief Workflow Officer)

• Với công việc hybrid (kết hợp online/offline), không thể chỉ Cmd-C, Cmd-V là xong
• Một cuộc họp nhân sự với 20 người không dễ gì chuyển đơn giản thành một cuộc họp Zoom
• New normal đã mở ra cơ hội để các công ty suy nghĩ lại về cách tổ chức, cộng tác và giao tiếp, đồng thời viết lại các quy tắc cũ
• Việc tích hợp nhiều công cụ và điều phối giữa những con người phức tạp không hề dễ
• Dần dần, các kỹ năng này sẽ trở nên chuyên biệt hơn và chúng ta sẽ thấy những chức danh chính thức như Chief Workflow Officer

5. DAO sẽ chiến thắng trong cuộc chiến giành nhân tài

• Chỉ riêng tháng 8/2021, đã có 4,3 triệu người nghỉ việc, mức cao nhất từ trước đến nay
• Khi ngày càng nhiều người rời đi để tìm kiếm công việc sáng tạo và hợp tác khiến họ hài lòng, những lựa chọn việc làm khác thường sẽ trở nên phổ biến hơn
• DAO (Decentralized Autonomous Organizations) đang ở vị thế có thể hưởng lợi từ sự xáo trộn này
• DAO đang tìm ra những cách mới để tận dụng nguồn nhân lực này bằng cách mang đến cho thành viên sự linh hoạt và cảm giác mục đích chung rất mạnh
• Thông qua các hình thức governance mới hoặc cách hạ thấp rào cản để đóng góp, DAO có thể thay đổi cách và lý do con người làm việc

6. Duy trì năng lực cạnh tranh: lương và phúc lợi cho làm việc từ xa

• Chủ đề nóng của năm 2022 là bù đắp theo địa điểm (location-based compensation)
• Nhiều công ty remote-first, bao gồm GitLab, đã trả lương theo vị trí trong nhiều năm
• Nhưng nếu hỏi các công ty hoàn toàn phân tán rằng có nên trả lương theo nơi người lao động sống hay không, đa số sẽ nói: “Không, cùng một role thì phải được trả như nhau”
• “Cùng việc, cùng lương” nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng thực tế thị trường việc làm đúng nghĩa là một “thị trường”
  → Nếu có ai đó tài năng gấp đôi nhưng chỉ đòi nửa mức lương thì sao?
• Tất nhiên, nếu mọi người đều nhận cùng một mức lương thì cũng phát sinh câu hỏi nên dựa trên mặt bằng giá của thị trường nào. Khi đó năng lực cạnh tranh của công ty sẽ ra sao? Kinh tế địa phương thì sao?
• Một phương án trung hòa là đề xuất mức sàn toàn cầu, rồi điều chỉnh tăng cho những khu vực có chi phí sinh hoạt cao
• Dù theo hướng nào, vấn đề lương theo địa điểm là quyết định mà mọi CEO digital native đều phải đưa ra, và không phải ai cũng đồng ý đâu là “đáp án đúng”
• Lương theo địa điểm cũng phù hợp với phong trào “công khai lương” (open salaries), nơi nhân viên tìm cách cân bằng lại bất đối xứng thông tin
• Với những người có kinh nghiệm, điều này tạo ra đòn bẩy trong thị trường hai chiều này
  → Để giữ được tính cạnh tranh, các công ty sẽ thử nghiệm việc cung cấp phúc lợi tầm FAANG mà không cần văn phòng
  → Từ trợ cấp Uber Eats khi làm việc tại nhà cho tới hỗ trợ sinh con
• Các công ty cũng sẽ cần suy nghĩ lại về quy tắc 20% của Google và cả chuyện nghỉ phép
  → vài tuần không họp, chỉ làm nửa ngày, theo đuổi dự án sáng tạo, dọn backlog...
• Làm việc từ xa không chỉ là làm ở đâu, mà là phải nghĩ lại mọi khía cạnh của công việc, từ cách được trả lương đến cách khuyến khích con người tiếp tục tập trung vào công việc

7. Mô phỏng để dạy các kỹ năng ngầm (tacit skill)

“Tri thức ngầm là những kỹ năng, ý tưởng và trải nghiệm mà con người có nhưng chưa được hệ thống hóa và rất khó diễn đạt rõ ràng”

• Tương lai của lao động tri thức sẽ ngày càng phụ thuộc vào tri thức ngầm
• Biết cách điều hướng trong tổ chức, hay biết cách xây dựng một chiến dịch marketing xuất sắc, sẽ trở thành những dạng tri thức quyết định thành công nghề nghiệp
• Có nghiên cứu cho thấy cách hiệu quả nhất để tiếp thu loại tri thức ngầm này không phải là qua các chương trình “phát triển chuyên môn”, mà là thông qua mô phỏng
• Trước đây, mô phỏng vốn rất khó tạo ra. Nhưng khi software ngày càng thống trị thế giới, mô phỏng đang dần trở thành phương thức đào tạo cơ bản
• Facebook cho thấy những điều này có thể được hiện thực hóa trong VR 3D — “metaverse”
• Tuy nhiên, trong tương lai gần, nhiều khả năng nó sẽ trông giống bộ mô phỏng kinh doanh do “Wharton Interactive” cung cấp hơn
  → các mô phỏng kinh doanh dùng để giảng dạy chương trình MBA
• Wharton dùng cụm từ “Serious Games. Serious Knowledge”, và tôi tin đó là mô tả rất phù hợp cho tương lai của giáo dục chuyên môn

8. Xem trọng các hoạt động ngoại khóa

• Khi thời gian vừa làm việc vừa vui chơi tại nhà kéo dài quá một năm, ranh giới giữa các hoạt động này trở nên mờ nhạt
  → theo đuổi sở thích, xây dựng cộng đồng, học kỹ năng mới, bắt đầu newsletter, tham gia DAO, học lập trình, NFT, guitar, SQL...
• Việc tham gia các hoạt động ngoại khóa không phải điều mới, nhưng biến chúng thành một phần có ý nghĩa trong lịch sống của mình lại là hiện tượng mới
• Các công ty và nhà quản lý sẽ phải đối diện và hỗ trợ niềm đam mê cũng như sự gắn bó dành cho những hoạt động ngoại khóa này

9. Công việc có thể chia nhỏ hoặc kết hợp

• Sự phân mảnh và khả năng kết hợp trao quyền cho người lao động sử dụng thời gian của mình tốt hơn
• Hai đặc tính này áp dụng cho toàn bộ nền kinh tế và là chức năng nền tảng của các tổ chức Web3
• Hãy nhìn vào DAO. Bằng cách chia nhỏ các chức năng cốt lõi (quản lý tài chính, onboarding, governance, v.v.), người lao động có thể chia nhỏ thời gian để sử dụng
• Ngoài ra, công việc mà một người làm cho một DAO cũng có thể được kết hợp và áp dụng cùng công việc ở DAO khác
• Đây là lý do Web3 đưa ra một đề xuất giá trị hấp dẫn cho người lao động

10. Tốc độ học hỏi và tương lai của thu nhập

• Các hình thức thu nhập mới đang xuất hiện nhanh hơn bao giờ hết
  → chỉ riêng năm ngoái đã có token cá nhân, chứng khoán hóa âm nhạc, NFT, chợ sáng tạo theo chiều dọc, social shopping, v.v.
• Cơ hội arbitrage thu nhập lớn nhất xuất hiện khi các hình thức thu nhập mới đang được phát triển mà vẫn còn rất ít kiến thức về kỹ năng giao dịch và nền tảng liên quan
• Để bắt kịp tốc độ thay đổi ngày càng nhanh, con người sẽ phải học kỹ năng mới nhanh hơn bao giờ hết
• Vì thế, tốc độ học hỏi trở thành kỹ năng quý giá nhất mà ta có thể tập trung cải thiện khi theo đuổi tương lai thu nhập

11. Đối xử với nhân viên như nhà sáng lập

• Một ý tưởng startup phổ biến là “hãy nhìn những dịch vụ người giàu đang dùng rồi tìm cách mang chúng đến cho mọi người”
• Có thể áp dụng khung này cho công việc: “hãy nhìn tất cả lợi ích mà nhà sáng lập nhận được, rồi tìm cách đem chúng đến cho toàn bộ nhân viên”
• Ví dụ, nhà sáng lập nhận được chương trình phát triển chuyên môn đặc biệt, mạng lưới đồng đẳng và coaching
  → những công ty như Reforge, Enrich, On Deck đang mở rộng các chương trình đó cho nhân viên
• Nhiều nhà sáng lập cũng đa dạng hóa danh mục thông qua angel investing
  → nhân viên cũng có thể có cơ hội tương tự thông qua các chương trình scouting của VC
• Khi thị trường lao động trở nên khan hiếm hơn, việc nhân viên đổi việc ngày càng giống với quy trình fundraising
• Những nhân sự được nhiều công ty săn đón đôi khi còn nhận được các đề nghị đầy ưu đãi trước cả khi tự mình đi tìm

12. Tuyển dụng dựa trên cộng đồng

• Làm việc từ xa đang thay đổi cách chúng ta tương tác với mạng lưới chuyên môn
• Thay vì những mối quan hệ từng được tạo ra ở các sự kiện networking, giờ đây chúng ta xây dựng quan hệ trên Twitter, Discord và các khóa học cohort-based
• Trong thực tế mới này, chúng ta tham gia các cộng đồng online ngách nhiều hơn bao giờ hết
• Các cộng đồng đó ngày càng trở thành cánh cổng dẫn tới cơ hội
• Khi ngày càng có nhiều công cụ được xây dựng để hỗ trợ hành vi này, cộng đồng online sẽ trở thành yếu tố quan trọng trong phát triển sự nghiệp và tìm nguồn nhân tài

13. Bùng nổ đổi mới cho các sự kiện IRL (In Real Life)

• Tham dự sự kiện số đã trở thành hành vi tiêu dùng phổ biến
  → những người tổ chức cần tìm ra các cách sáng tạo để khuyến khích khách hàng tham gia sự kiện trực tiếp ngoài đời
  → nghĩa là phải tạo ra những sự kiện đủ mới lạ để khách hàng chấp nhận đi lại, hoặc đủ an toàn để họ không lo sợ lây nhiễm
• Một vài ví dụ thành công trong 2 năm qua
  → Dolce & Gabbana đã tạo ra Airstream (popup di động dùng xe cắm trại) để chủ động tìm đến gần khách hàng
  → Sephora và Kohl's đã tạo ra các mê cung ngoài trời có thể giãn cách tự nhiên để thu hút người yêu làm đẹp và trang điểm

14. Sự thay đổi của upskilling

• Nhiều công ty coi học tập và công việc là hai thứ tách biệt
• Các bộ phận học tập và phát triển chỉ đạo nhân viên theo kiểu top-down rằng hãy tiêu thụ nội dung một cách thụ động
  → Nhưng chúng ta không học như vậy
  → Chúng ta học tốt nhất khi theo đuổi sự tò mò và kết nối với những người khác cũng đang học điều tương tự
• Kiểu học tự chủ, dựa trên cộng đồng này rất hữu ích nhưng lại không được tích hợp vào công việc
  → nghĩa là phải học vào thời gian rảnh của mình, hoặc phải rời công ty nếu muốn theo đuổi sự phát triển
• Trong năm tới, để thu hút và giữ chân nhân tài, những công ty làm tốt sẽ tích hợp việc học với công việc
  → họ sẽ tạo cơ hội để nhân viên học hỏi và thử nghiệm ngay trong ngữ cảnh công việc, đồng thời chia sẻ trong nhóm đồng nghiệp
  → thay vì nhấn mạnh vào việc truyền đạt thông tin, họ sẽ ưu tiên sự thay đổi của người học

15. Nghề tay trái của nhà sáng tạo (Creator Side Hustle)

• Freelance, tư vấn, bán hàng online và tự học cá nhân — nghề tay trái luôn luôn tồn tại
• Nhưng đang tăng tốc theo hướng thú vị nhờ sự trỗi dậy của các nền tảng dành cho nhà sáng tạo
  → nghề tay trái đang chuyển từ việc tìm khách hàng/client sang xây dựng audience
• Có thể thấy rất nhiều nhà sáng tạo làm việc theo khung giờ 9-to-5 như dân văn phòng
  → Substack đã châm ngòi cho thời kỳ phục hưng của newsletter khi nhiều ấn phẩm nổi tiếng được viết vào buổi tối và cuối tuần
  → Trên TikTok có vô số thể loại nhà sáng tạo, từ người làm product manager trên LinkedIn đến chủ doanh nghiệp vệ sinh hồ bơi gia đình, kể những câu chuyện hậu trường về đủ mọi khía cạnh đời sống
  → Điều đó cho thấy gần như mọi thứ đều có thể trở thành nội dung kiếm tiền
  → Trên YouTube, xu hướng tương tự cũng diễn ra với video dài
• Những nghề tay trái của nhà sáng tạo này thường chuyển thành công việc toàn thời gian
  → Alexis Gay từng làm ở Patreon, nhưng giờ đã là nhà sản xuất hài và podcaster toàn thời gian
  → Maro Gabriele làm ở VC và bắt đầu newsletter The Generalist, rồi chuyển sang làm toàn thời gian sau khi thấy tăng trưởng bùng nổ
• Trong năm tới, chúng ta sẽ thấy nhiều nhân viên hơn bước chân vào creator economy, và cũng sẽ có nhiều người all-in hơn

16. Trường bóp méo thực tại phân tán (The Distributed Reality Distortion Field)

• Nếu không thể hiểu được thực tại xung quanh, chúng ta không thể đưa ra quyết định tốt
• Đáng tiếc là càng kết nối nhiều hơn với social media, việc sensemaking lại càng khó
• Các narrative cạnh tranh sẽ xuất hiện và va chạm với nhau
• Trong tương lai sẽ có hai điều xảy ra
  → ngày càng nhiều người sẽ giỏi hơn trong việc tạo ra các khung sensemaking có lợi cho chính họ
  → sensemaking tốt sẽ ngày càng khó hơn

• Sensemaking: quá trình nhận diện và hiểu các yếu tố bất định khác nhau trong môi trường, rồi hành động dựa trên sự hiểu đó

17. Làm việc cùng bạn bè > làm việc cho người khác

• Ranh giới giữa cuộc sống và công việc đang thu hẹp, và kinh doanh đang biến thành một mạng lưới các mối quan hệ giữa con người với nhau
  → chúng ta sẽ thấy những công nghệ xã hội kiểu cũ như “hợp tác xã” kết hợp với công nghệ hiện đại như “token”
• Với nhiều người, “sự nghiệp dài hạn” đang được thay thế bằng “một sợi dây nối các dự án thú vị”
• Ai cũng thích cùng bạn bè làm podcast hoặc xây dựng một dòng sản phẩm hơn là làm một mình
  → họ muốn lập câu lạc bộ đầu tư hoặc làm side hustle với đồng nghiệp
• Khi chúng ta chuyển từ individualism sang collectivism
  → sẽ có cơ hội rất lớn để những nhóm bạn nhỏ hoặc bạn bè trên Internet cùng nhau tạo ra sản phẩm và xây dựng của cải

18. Con đường không lối sẵn (Pathless Path)

• Lộ trình nghề nghiệp hình thành sau Thế chiến thứ hai không còn đưa chúng ta đến nơi mong muốn nữa
  → lộ trình này là sản phẩm phụ của công nghiệp hóa, vốn cần hỗ trợ lương hưu, việc làm trọn đời, nhà ở giá rẻ và gia đình hạt nhân
  → nhưng khi nền kinh tế thay đổi, kịch bản về công việc cũng phải thay đổi
• Giải pháp thay thế là “con đường không lối sẵn”
  → cho đến khi chúng ta đạt tới một “default path” mới, cách duy nhất để tiến về phía trước là tự tạo ra “con đường của riêng mình”
  → điều này khá khó, và nó bao gồm việc tự định nghĩa thành công, vật lộn với bất an, tiến hành thử nghiệm và chấp nhận một định nghĩa rộng hơn về “công việc”
• Khi các công ty thử nghiệm những phương thức vận hành mới, sẽ có ngày càng nhiều khả năng để chúng ta tổ chức cuộc sống xoay quanh Work theo cách của mình
  → bạn càng sớm bắt đầu con đường không lối sẵn của riêng mình thì sẽ càng tốt

[00001]

DAO đang nhận được phản hồi rất sôi nổi, thật thú vị