Mỹ vs Singapore: Chỉ tiết kiệm thôi không thể tránh được các cú sốc kinh tế

• Sự hối tiếc vì tiết kiệm không đủ chịu ảnh hưởng lớn hơn bởi việc một quốc gia hấp thụ các cú sốc kinh tế tốt đến mức nào so với xu hướng trì hoãn của cá nhân
• Một nghiên cứu so sánh nhóm tuổi 60–74 ở Mỹ và Singapore cho thấy việc từng trải qua cú sốc tài chính tiêu cực là yếu tố dự báo mạnh nhất của sự hối tiếc vì tiết kiệm không đủ
• Người Mỹ thường xuyên gặp các cú sốc như thất nghiệp, chi phí y tế, nghỉ hưu sớm hơn, và vì vậy tỷ lệ hối tiếc cũng cao hơn
• Singapore giảm nhẹ các cú sốc thông qua Quỹ Dự phòng Trung ương (CPF), chế độ tiết kiệm bắt buộc, chính sách tái tuyển dụng, trong khi Mỹ yếu hơn ở khả năng tiếp cận bảo hiểm thất nghiệp và cấu trúc bảo hiểm y tế
• Nghiên cứu xem vấn đề tiết kiệm không đủ là thất bại trong quản trị rủi ro, chứ không phải thiếu ý chí, và nhấn mạnh rằng tăng cường bảo hiểm xã hội là then chốt

---

Mối quan hệ giữa hối tiếc vì tiết kiệm và cú sốc kinh tế

• Phân tích mối tương quan giữa xu hướng trì hoãn và sự hối tiếc vì tiết kiệm không đủ thông qua 12 chỉ số tâm lý cho thấy không có liên hệ có ý nghĩa thống kê
  • Ở một số chỉ số, thậm chí những người ít trì hoãn lại thể hiện mức hối tiếc lớn hơn
  • Kiểm chứng lại bằng các thang đo khác cũng cho kết quả tương tự
• Ngược lại, các cú sốc tài chính tiêu cực được xác nhận là yếu tố dự báo mạnh mẽ
  • 69% người trả lời ở Mỹ từng trải qua cú sốc, trong khi ở Singapore là 46%
  • Tỷ lệ hối tiếc vì tiết kiệm không đủ ở nhóm từng gặp cú sốc là 61% tại Mỹ, còn nhóm chưa từng gặp là 42%
• Khi các cú sốc tích lũy, tỷ lệ hối tiếc ở Mỹ tăng lên tới 76%, trong khi Singapore gần như không thay đổi, giữ quanh mức 50%
  • Khi không có cú sốc, tỷ lệ hối tiếc ở hai nước gần như giống nhau (Mỹ 42%, Singapore 40%)

Loại cú sốc và khác biệt giữa các quốc gia

• Các cú sốc liên quan đến thị trường lao động chiếm 4/5 tổng số, và Mỹ cao hơn ở mọi hạng mục
  • Từng thất nghiệp: Mỹ 18%, Singapore 11%
  • Bị hạn chế khả năng làm việc do vấn đề sức khỏe: Mỹ 20%, Singapore 14%
  • Thu nhập thấp hơn kỳ vọng: Mỹ 16%, Singapore 12%
  • Bị buộc nghỉ hưu sớm: Mỹ 13%, Singapore 8%
• Ngay cả cùng là thất nghiệp, Mỹ vẫn chịu tác động tài chính lớn hơn
  • Tỷ lệ hối tiếc ở nhóm từng thất nghiệp: Mỹ 62%, Singapore 54%
• Cú sốc chi phí y tế ở cả hai nước đều quanh mức 10–11%, nhưng mức tăng của sự hối tiếc là 24 điểm phần trăm ở Mỹ và 10 điểm phần trăm ở Singapore
  • Singapore giảm nhẹ cú sốc nhờ MediSave và trợ cấp y tế công
  • Ở Mỹ, chi phí y tế chiếm 17% GDP, trong khi ở Singapore là 4%

Khác biệt trong thiết kế thể chế

• Quỹ Dự phòng Trung ương (CPF) của Singapore buộc người lao động tiết kiệm khoảng 37% tiền lương
  • Được chia thành ba tài khoản Ordinary, Special, MediSave để chuẩn bị trước cho nhà ở, hưu trí và chi phí y tế
  • Tiền được tách riêng từ trước khi cú sốc xảy ra nên có chức năng hấp thụ rủi ro
• Chính sách thị trường lao động tập trung vào tái tuyển dụng hơn là trợ cấp tiền mặt
  • Đạo luật Tái tuyển dụng được đưa vào năm 2007, bắt buộc gia hạn hợp đồng cho lao động lớn tuổi
  • Tỷ lệ việc làm của nam giới 60–64 tuổi tăng từ 53% năm 2005 lên 77% năm 2019
• SkillsFuture Jobseeker Support được thiết lập mới vào năm 2025, chi trả tối đa S$6,000 cho người thất nghiệp có thu nhập dưới S$5,000/tháng
  • Có điều kiện tham gia hoạt động tìm việc, áp dụng cho khoảng 60.000 người
• Bảo hiểm thất nghiệp (UI) ở Mỹ chỉ có tỷ lệ bao phủ 27%
  • Chênh lệch cực lớn giữa các bang: Minnesota 55%, Kentucky 10%
  • Thời gian hưởng trợ cấp từ 12–26 tuần, tối đa $235–$823 mỗi tuần
  • Việc mất bảo hiểm y tế do chủ lao động cung cấp dẫn đến cú sốc kép về thu nhập và y tế
  • 42% người lao động thậm chí không có quyền tiếp cận lương hưu hưu trí

Giới hạn của các can thiệp kinh tế học hành vi

• Các “nudges” của kinh tế học hành vi như tự động tham gia, tăng mức tiết kiệm mặc định có hiệu quả nhưng không phải giải pháp căn bản
  • Cốt lõi của vấn đề là rủi ro không được bảo hiểm
• Nghiên cứu xác định tình trạng tiết kiệm không đủ là thất bại trong quản trị rủi ro mang tính thể chế, chứ không phải thiếu khả năng tự kiểm soát
  • Singapore có bộ đệm nhờ tiết kiệm bắt buộc
  • Mỹ chuyển cú sốc trực tiếp sang hộ gia đình
• Các phương án được đề xuất gồm tăng cường bảo hiểm xã hội, tài khoản tiết kiệm khẩn cấp, cơ chế tiết kiệm tích hợp y tế và hưu trí
  • Chỉ tự bảo hiểm đơn thuần là không hiệu quả vì thiếu khả năng phân tán rủi ro

Phát hiện bổ sung: hiểu biết về xác suất giúp giảm hối tiếc

• Những người có năng lực tính toán xác suất (probability numeracy) cao có tỷ lệ hối tiếc vì tiết kiệm không đủ thấp hơn
  • Nhóm trả lời đúng 100% có tỷ lệ hối tiếc thấp hơn 14 điểm phần trăm ở Mỹ và 19 điểm phần trăm ở Singapore
  • Hiểu biết tài chính (financial literacy) không cho thấy mối tương quan nhất quán
• Hiểu biết về xác suất phản ánh năng lực nhận thức bất định và rủi ro
  • Khả năng tính toán và chuẩn bị cho sự bất định của tương lai giúp giảm hối tiếc
• Kế hoạch tài chính dài hạn (từ 10 năm trở lên) và mức tài sản cao cũng liên quan đến việc giảm hối tiếc
  • Mỹ: nhóm tài sản cao 36%, nhóm thấp 60%
  • Singapore: 40% vs 46%

Thống kê khác và thiết kế khảo sát

• 54% người Mỹ từ 60–74 tuổi và 45% người Singapore trả lời rằng “đáng lẽ tôi nên tiết kiệm nhiều hơn”
  • Đây là số liệu sau khi hiệu chỉnh bằng câu hỏi “liệu bạn có thể cắt giảm tiêu dùng và tăng tiết kiệm hay không”
  • Trước hiệu chỉnh, con số lần lượt là 66% và 53%
• Người từng ly hôn: Mỹ 19% (63% hối tiếc), Singapore 1,5% (40%)
• Cú sốc chi phí đại học: Mỹ 9% (67%), Singapore 4% (46%)
• Cú sốc tích cực (ví dụ: làm việc lâu hơn, được gia đình hỗ trợ) trong thực tế nhiều trường hợp lại liên quan đến các cú sốc tiêu cực
• Nguồn dữ liệu
  • Mỹ: RAND American Life Panel (2016–2018, 2.618 người)
  • Singapore: Singapore Life Panel (2018, 4.309 người)

Kết luận

• Khoảng cách về mức độ hối tiếc vì tiết kiệm giữa Mỹ và Singapore bắt nguồn từ sự khác biệt về tần suất cú sốc và năng lực đệm của thể chế
• Quan trọng hơn xu hướng trì hoãn của con người là thể chế phân tán rủi ro như thế nào để bảo đảm ổn định tài chính khi về già
• Có thể tóm gọn bằng kết luận: “Lý do mọi người thất bại trong việc tiết kiệm không phải vì họ yếu đuối, mà vì thế giới khắc nghiệt và các thể chế chưa bảo vệ họ đủ tốt”

[GN⁺]

Ý kiến trên Hacker News

• Chính sách kinh tế của Singapore có cấu trúc phức tạp và thường bị hiểu sai
  Hệ thống CPF không phải lương hưu mà là cơ chế buộc công dân mua trái phiếu chính phủ, tức 37% thu nhập bị khóa vào trái phiếu dài hạn lãi suất thấp
  Chính phủ thu lợi nhuận khổng lồ từ chênh lệch giữa lãi suất ngắn hạn và lợi suất vốn dài hạn, và đó là bối cảnh giúp một quốc gia không có tài nguyên mở rộng quy mô quỹ tài sản quốc gia (AUM)
  Việc rút tiền gần như không thể ngoài các mục đích nhà ở, chi phí y tế và nghỉ hưu, và mục tiêu là tối đa hóa số lượng tuyệt đối của lực lượng lao động hơn là duy trì việc làm
  Chính sách nâng tuổi nghỉ hưu hiệu quả vì phần lớn người dân không có nhiều lựa chọn

  • Giống Dubai, lao động nước ngoài không thể ở lại Singapore sau khi nghỉ hưu, nên không trở thành gánh nặng phúc lợi dài hạn
  • CPF có vẻ là một chính sách khá thông minh vì vừa đáp ứng nhu cầu chính yếu của cá nhân (nghỉ hưu, y tế, nhà ở) vừa tạo lợi nhuận cho chính phủ
  • Ở Mỹ cũng có ý kiến lấy Hong Kong làm ví dụ để mô phỏng chính sách, nhưng thường bỏ qua các yếu tố đối ứng như hạn chế nguồn cung đất và vận hành quỹ tài sản quốc gia
  • Dù có chỉ trích rằng đây là hình thức ép mua trái phiếu lợi suất thấp, điểm tích cực là nó tạo ra hiệu ứng tiết kiệm cưỡng chế cho những người không có thói quen tiết kiệm
  • Trước lập luận “tăng chi phí sinh hoạt để tăng việc làm”, cũng có phản hồi thắc mắc cơ chế đó cụ thể vận hành như thế nào

• Có người từng làm việc tại một startup AI nhỏ ở Singapore và có ấn tượng rằng đất nước này được vận hành rất có hệ thống và an toàn
  Cảnh sát cũng thân thiện, và có thể yên tâm đi bộ cả lúc rạng sáng hay ban đêm
  Thật đáng kinh ngạc khi nước này đạt được mức phát triển như vậy sau Thế chiến II, và truyền thông tin tức ở đó cũng rất thú vị

  • Có người sống vài năm ở Singapore và gần như chưa từng thấy cơn giận dữ trên đường hay thái độ cửa quyền
    Tuy vậy, chi phí sinh hoạt với người nước ngoài khá cao, và việc di chuyển khó khăn do khoảng cách với Mỹ
  • Ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng Singapore là một xã hội cố định giai tầng, ít tự do cá nhân và khó so sánh với Mỹ
  • Từ mặt trái nhìn qua bạn bè địa phương, tầng lớp lao động nhập cư thực chất đang nâng đỡ xã hội này
    Ví dụ, có người đã thấy lao động Indonesia và Malaysia làm việc tại công trường xây dựng mà không có đồ bảo hộ an toàn
    Singapore giống như một bài kiểm tra Rorschach, mỗi người nhìn vào lại có ấn tượng hoàn toàn khác nhau
  • Các bài phát biểu chính trị ở Singapore đem lại cảm giác mới mẻ và chín chắn, khác với những phát ngôn non nớt của chính trị gia Mỹ

• Có nghiên cứu cho rằng thói quen tiết kiệm chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố văn hóa
  Theo bài nghiên cứu liên quan, ngay cả người nhập cư thế hệ thứ ba cũng có xu hướng giữ lại thiên hướng tiết kiệm của quốc gia tổ tiên

  • Về mặt ngôn ngữ học, cũng có cách giải thích rằng sự tồn tại của thì tương lai ảnh hưởng đến xu hướng tiết kiệm
    Tiếng Trung không có thì tương lai theo kiểu châu Âu, nên con người nhận thức bản thân hiện tại và tương lai là một, và giả thuyết là điều đó làm tăng tỷ lệ tiết kiệm
  • Vì 75% dân số Singapore là người gốc Hoa, nên nếu so với Trung Quốc đại lục thì sự khác biệt về mạng lưới an sinh xã hội sẽ là một điểm so sánh thú vị
  • Nhưng cũng có ý kiến cho rằng khi cú sốc kinh tế xảy ra thì bất kể văn hóa ra sao, tỷ lệ tiết kiệm ở cả hai bên đều giảm

• Những người hối tiếc vì đã tiết kiệm quá nhiều thì phần lớn đã không còn trên đời để nói ra điều đó
  Cuối cùng, sự cân bằng giữa tiết kiệm và chi tiêu ở mức hợp lý mới là điều quan trọng

  • Nhiều người có được cảm giác an tâm về mặt tâm lý chỉ từ việc tích lũy một “ổ trứng” tài chính, nên dù nghỉ hưu vào ngày trước khi chết họ cũng không hối tiếc
  • Cuốn Die with Zero nhấn mạnh rằng cần sử dụng cân bằng các nguồn lực của đời người như thời gian, tiền bạc và công sức
  • Việc để lại tài sản cho con cái cũng là một lựa chọn hoàn toàn đáng giá, và cũng có phản biện rằng quan điểm “nhất định phải tiêu sạch” là quá đơn giản
  • Vì mạng lưới an sinh xã hội ở Mỹ yếu, nên cũng có ý kiến cho rằng một khoản đệm tiết kiệm lớn mang lại cảm giác an toàn về tâm lý
  • Cũng có phân tích rằng khi lớn tuổi hơn, tỷ trọng sống vì gia đình tăng lên, và thái độ tìm thấy sự thỏa mãn trong hy sinh dẫn đến lối nghĩ thiên về tiết kiệm

• Singapore được đánh giá là một quốc gia thành công nhờ luật pháp nghiêm khắc nhưng cũng nhờ sự lãnh đạo đầy tầm nhìn của Lý Quang Diệu
  Trong video phỏng vấn của ông, có thể thấy ông phân tích rất chính xác hành động của Mỹ
  Để một quốc gia nhỏ với 6 triệu dân có thể thịnh vượng, trí tuệ, hiệu quả và năng lực ngoại giao là điều thiết yếu, và giáo dục là yếu tố cốt lõi

  • Tuy vậy, cũng có ý kiến chỉ ra rằng xét về quy mô dân số thì nước này tương đương Phần Lan, Đan Mạch hay New Zealand, nên khó chỉ đơn giản xem là “nhỏ”

• Chế độ tiết kiệm cưỡng chế của Quebec, Canada cũng được nhắc tới như một mô hình tốt
  Về cá nhân thì có cảm giác bị hạn chế tự do, nhưng nó có tác dụng giúp quỹ tài sản quốc gia thúc đẩy kinh tế địa phương

  • Cũng có ý kiến tích cực về tiết kiệm cưỡng chế vì RRQ và CDPQ đang cân bằng tốt giữa phát triển kinh tế và phúc lợi

• Theo báo cáo nghiên cứu của RAND,
  người có năng lực tính toán (numeracy) càng cao thì tỷ lệ tiết kiệm tự động càng cao, và thu nhập cũng cao hơn
  Tại Mỹ, chênh lệch mức độ hối tiếc về tiết kiệm giữa nhóm thu nhập cao và thấp là 25 điểm, chênh lệch về năng lực tính toán là 14 điểm,
  còn ở những nơi có tiết kiệm tự động mạnh như Singapore thì năng lực tính toán đóng vai trò là biến dự báo mạnh hơn

• Cũng có ý kiến thắc mắc vì sao lại chọn Singapore làm đối tượng so sánh
  Câu hỏi là liệu so với những nước gần gũi hơn về văn hóa như Canada hay Anh có hợp lý hơn không

  • Đáp lại, có giải thích rằng nghiên cứu ngay từ đầu đã xuất phát từ cấu trúc tiết kiệm cưỡng chế của Singapore

• Mỹ đã tự đẩy mình vào chế độ chủ nghĩa tư bản cực đoan, và giới giàu có cùng tầng lớp chính trị có động lực để duy trì hệ thống hiện tại

  • Từ góc nhìn của người châu Âu, có cảm giác người Mỹ rất tự hào về văn hóa “phải tự mình thành công”
    Nhưng hiện nay huyền thoại đó đã lệch xa thực tế
    Điều này cũng có thể kiểm chứng trong dữ liệu về di động kinh tế - xã hội
  • Mặt khác, cũng có phản biện rằng gần một nửa ngân sách Mỹ đang được dùng cho chi tiêu phúc lợi như Social Security và Medicare

• Mỹ không trải qua các cú sốc kinh tế cực đoan như Đông Âu hay châu Phi, nên mô hình tiết kiệm cũng khác

  • Nhưng cũng có giải thích rằng người ở những khu vực đó không phải là không tiết kiệm, mà họ chuyển sang các tài sản ổn định như vàng, đô la Mỹ và bất động sản thay vì giữ đồng nội tệ