- Điểm khởi đầu quan trọng nhất của viết lách là khiến độc giả quan tâm đến "vì sao họ nên đọc"
- Phần lớn các bài phi hư cấu bắt đầu bằng phần giải thích bối cảnh và làm mất hứng thú của độc giả, nhưng những câu hỏi khơi gợi tò mò lại khiến họ tiếp tục đọc
- Để thu hút sự chú ý của độc giả, cần đưa ra khoảng trống tri thức hoặc điểm kỳ lạ, từ đó gợi ra suy nghĩ “vì sao lại như vậy?”
- Như trường hợp Đế chế Venice, một câu mang tính nghịch lý như “một đế chế không có nông trại” có thể là phần mở đầu hiệu quả, khơi dậy sự tò mò của độc giả
- Câu đầu tiên của bài viết phải thuyết phục rằng thời gian của độc giả đáng để đầu tư, và "Trước hết, hãy khiến tôi phải bận tâm" là nguyên tắc cốt lõi của mọi hình thức viết lách
Cốt lõi của viết lách để thu hút sự quan tâm của độc giả
- Một bài viết hay phải khơi ra sự tò mò và phản ứng cảm xúc của độc giả ngay từ câu đầu tiên
- Một câu như “Venice đã xây dựng một đế chế hàng hải từ một thành phố không thể tự nuôi sống mình” khiến độc giả muốn biết câu trả lời
- Ngược lại, phần giải thích bối cảnh kiểu “Venice được hình thành sau sự sụp đổ của Đế chế La Mã” lại dễ làm độc giả rời đi
- Muốn độc giả tiếp tục đọc, cần khiến họ thấy hứng thú ngay ở màn hình đầu tiên; nếu không, nội dung có hay đến đâu cũng sẽ không được đọc
Cấu trúc khơi gợi tò mò
- Thay vì chỉ liệt kê các sự thật thú vị, cách hiệu quả hơn là phơi bày những khoảng trống trong hiểu biết của độc giả
- Đưa ra một vấn đề chưa được giải quyết hoặc một hiện tượng kỳ lạ để gợi phản ứng “mình chưa từng nghĩ đến điều này?”
- Sau đó, quá trình cùng nhau khám phá câu hỏi ấy sẽ trở thành mạch triển khai của bài viết
- Cấu trúc này là kiểu viết cổ điển “tạo ra nhu cầu rồi giải quyết nó”, mở rộng sự hiểu biết cùng với độc giả
Ví dụ về Đế chế Venice
- Phần mở đầu điển hình do LLM viết tuy chính xác nhưng nhàm chán và thiếu cảm xúc
- Nó liệt kê sự suy tàn của Đế chế La Mã, di cư, điều kiện địa lý, nhưng không cho thấy “rốt cuộc điều gì mới thú vị?”
- Ngược lại, câu “Venice là một đế chế không có nông trại” ngay lập tức tạo ra nghịch lý và câu hỏi
- Nó khơi lên những thắc mắc như “Làm sao một đế chế có thể tồn tại mà không có nông nghiệp?”, “Vì sao kẻ thù không khiến họ chết đói?”
- Những câu như vậy là công cụ mạnh mẽ để kéo độc giả vào câu chuyện
Ví dụ về phần mở đầu hấp dẫn
- Trong ví dụ hư cấu “Những đế chế không có nông trại: trường hợp Venice”, Venice được miêu tả bằng hình ảnh giàu cảm giác và biểu tượng
- Xuất hiện các cách diễn đạt như “thành phố trên bùn lầy”, “hạm đội thống trị thế giới”, “mật mã bí ẩn và mạng lưới gián điệp”
- Sau đó bài viết miêu tả bàn ăn của giới quý tộc Venice, rồi tự nhiên dẫn sang phần tiếp theo bằng câu hỏi về nguồn gốc của thức ăn
- Cách mở đầu này khiến độc giả nảy sinh ham muốn tìm hiểu: “Làm sao chuyện như vậy lại có thể xảy ra?”
Nguyên tắc thực hành trong viết lách
- Khi có một chủ đề thú vị nhưng không biết bắt đầu từ đâu, cần rút ra câu then chốt
- Hãy nghĩ đến phần bạn cứ lặp đi lặp lại khi kể, điểm mà Wikipedia bỏ sót, hoặc điều gì sẽ thay đổi nếu thế giới không biết sự thật này
- Hãy nói từ phần thú vị nhất trước, như thể đang vội vàng giải thích cho một người bạn
- Nhiệm vụ đầu tiên của viết lách là sự rõ ràng
- "Trước hết, hãy khiến tôi phải bận tâm (First, make me care)"
1 bình luận
Ý kiến trên Hacker News
TikTok thú vị vì nếu không thể giành được sự chú ý của người xem chỉ trong vài giây, họ sẽ lướt ngay sang video tiếp theo
Đây giống như một nền tảng nơi không thể cứ tái sử dụng mãi một hook, và mọi người liên tục lặp lại các thí nghiệm tâm lý để thu hút sự quan tâm theo cách mới
Cuối cùng họ bị đóng khung thành kiểu như “anh chàng dưa chuột” hay “cô gái mặc đồ buồn cười”, và nếu muốn chuyển hướng thì gần như số phận là phải tạo tài khoản mới
Tựa như một thuật toán di truyền, nó lặp đi lặp lại các thử nghiệm ngẫu nhiên rồi sao chép và biến đổi những mẫu thành công
Nhưng điều này lại giống như một công nghệ cấp siêu vũ khí đang xâm lấn cả sự chú ý vốn cần cho công việc, lái xe, nuôi dạy con cái và những việc thực sự quan trọng
Các nhà sáng tạo đã thích nghi bằng cách tính đến khung hình được tự động chọn và đặt khoảnh khắc gây ấn tượng thị giác mạnh nhất đúng vào thời điểm đó
Lý do tôi cố tình nghe những loại hình truyền thông ít quyền lựa chọn hơn như SiriusXM là để tự rèn luyện bản thân, không chỉ phản ứng với kích thích tức thời
TikTok giống như một bãi huấn luyện biến chúng ta thành “kiểu người nếu không thấy thú vị ngay thì bỏ qua”
Trước đây tôi từng viết một bài tên là “My experience at work with an automated HR system” nhưng hầu như không có phản hồi
Khi đổi tiêu đề thành “The Machine Fired Me”, phản ứng bùng nổ ngay lập tức
Tôi nhận ra rằng nếu đưa kết cục ra trước, câu chuyện đôi khi lại trở nên hấp dẫn hơn
Tiêu đề “The Machine Fired Me” hoạt động đúng như điểm khởi đầu cho một kiểu tường thuật như vậy
Mỗi khi đọc bài của Gwern, tôi đều cảm thấy nó thiếu độ căng tự sự hoặc những thiết bị lôi cuốn người đọc
Như David Foster Wallace từng nói, mục đích của viết lách không phải là “chứng minh rằng tôi thông minh”, mà là cho người đọc thấy vì sao họ nên quan tâm
Bài của Gwern có rất nhiều hyperlink và chú thích, nhưng phần thân bài lại cho cảm giác khô khan
Vì họ vốn đã quan tâm đến tác giả, nên độ tin cậy quan trọng hơn phong cách
Nhà văn phải thuyết phục người đọc vì sao họ nên quan tâm
Infinite Jest ban đầu mở ra bằng một mạch truyện lạnh lẽo, tách rời, nhưng lại kích thích sự tò mò của độc giả bằng gợi ý rằng bên trong có “một điều gì đó vô hình”
Chủ đề có thể phía Gwern thú vị hơn, nhưng chất liệu của câu chữ thì khác
Nó giống bản nháp ý tưởng hơn là một tác phẩm hoàn chỉnh
Có người tóm tắt lý do Venice có thể thịnh vượng mà không cần nông nghiệp
Đó là nhờ hải quân hùng mạnh, nhiều đối tác thương mại, nguồn thủy sản dồi dào, cùng độc quyền thương mại muối và gia vị
Nhỏ hơn San Francisco nhưng đã thống trị như một cường quốc trong nhiều thế kỷ
Về lời khuyên “hãy khiến người đọc quan tâm”, tôi nghĩ giữ chân độc giả không phải là bản chất của viết lách
Viết nên là sự biểu đạt bản thân, chứ không phải một hành vi bán hàng
Hook quá đà sẽ làm mất đi sự chân thành, nhưng vẫn cần trung thực với độc giả
Vì một thông điệp dù hay đến đâu mà không được đọc thì cũng vô nghĩa
Chỉ là cần áp dụng khác nhau tùy phương tiện và đối tượng độc giả
Khi viết hồi ký cá nhân, tôi cũng từng cân nhắc phải lược bớt bao nhiêu phần rất quý giá với mình nhưng lại nhàm chán với người đọc
“Make me care” là lời hứa bắt đầu ngay từ những từ đầu tiên của giấc mơ ấy
Tôi nghĩ lời khuyên “hãy bắt đầu từ phần thú vị” tốt hơn “hãy lôi kéo người đọc”
Tôi thích kiểu viết trung thực nói rõ điều cốt lõi trước hơn là một hook gượng ép
Cách thứ nhất là viết cho độc giả, cách thứ hai là viết vì traffic
Tức là đưa điều quan trọng nhất lên trước, còn chi tiết để phía sau
YouTuber Adam Ragusea cũng mở video bằng cách nói ngay kết luận vì lý do đó
Điều này cho thấy vẫn có thể thành công mà không cần câu click theo kiểu thao túng
Viết lách có một phổ cung-cầu
Nếu đó là thứ người đọc không muốn, thì sẽ cần đến hack sự chú ý để kéo họ vào,
nhưng nếu viết cho những độc giả vốn đã quan tâm thì hook gượng ép lại phản tác dụng
Với một chủ đề vốn đã gây tò mò như Venice, kiểu viết đưa ra câu trả lời sẽ phù hợp hơn là kiểu “tạo ra sự quan tâm”
Tôi nghĩ mọi tiểu thuyết hay đều là một dạng bí ẩn
Con người về bản năng muốn giải câu đố
Như trong các tác phẩm của David Lynch, phải có câu hỏi kiểu “đằng sau thị trấn này là gì?” thì người ta mới bị cuốn vào
Nó giống một thủ thuật để kéo dài số trang một cách vô ích
Thay vào đó, tôi bị hấp dẫn hơn bởi cảm xúc (lãng mạn, phiêu lưu) hoặc những câu chuyện khám phá ý tưởng (SF, fantasy)
Tôi nhớ lại lời người hướng dẫn tiến sĩ từng chê bản thảo bài báo đầu tiên của tôi rất nặng
“Giờ thì cậu là chuyên gia rồi. Nếu cậu cố chứng minh mình thông minh bằng những công thức phức tạp thì sẽ chẳng ai đọc đâu.
Nếu người đọc bỏ đi chỉ sau vài câu thì cậu cũng mất luôn cả trích dẫn.”
Cuối cùng, ngay cả nghiên cứu cũng cần lối viết khiến người ta muốn đọc