Khi sắp xếp ngược các biểu tượng của Apple, chúng trông như portfolio của một người có kỹ năng thiết kế ngày càng tiến bộ
(mastodon.social)- Một bài đăng gây chú ý vì cho rằng khi xếp theo thứ tự ngược quá trình biến đổi của các biểu tượng ứng dụng Apple, chúng trông như quá trình một nhà thiết kế dần nâng cao tay nghề
- Nhiều người dùng đánh giá cao các biểu tượng thời kỳ skeuomorphism, đồng thời chỉ trích thiết kế tối giản hơn trong thời gian gần đây
- Một số người xem biểu tượng là công cụ chức năng và cho rằng “biểu tượng tốt đơn giản là biểu tượng dễ dùng”, trong khi những người khác lại coi trọng tính nghệ thuật và cá tính
- Cuộc thảo luận tiếp tục mở rộng sang các chủ đề như khả năng tiếp cận, tính trực quan, quyền lựa chọn của người dùng, từ đó dẫn đến tranh luận về sự cân bằng giữa tính thẩm mỹ và tính thực dụng của biểu tượng
- Cuộc tranh cãi này được chú ý như một dịp để đặt lại câu hỏi về định hướng của thiết kế số và bản chất của trải nghiệm người dùng
Bài đăng gốc của Héliographe
> “Nếu sắp xếp ngược các biểu tượng của Apple, chúng trông như portfolio của một người có kỹ năng thiết kế biểu tượng ngày càng tiến bộ”
- Bài đăng cũng đính kèm hình ảnh các biểu tượng Apple qua nhiều thế hệ, được sắp theo thứ tự ngược
- Bài viết nhận được phản hồi lớn với hơn 1.300 lượt boost và hơn 2.100 lượt đánh dấu yêu thích
Phản ứng ban đầu và cảm giác hoài niệm
- Nhiều người dùng nhắc đến các biểu tượng thời OS X Panther và Leopard, mô tả chất liệu thiết kế khi đó là “trông ngon mắt”, “tương phản màu sắc táo bạo”
- Một số người đánh giá rằng “biểu tượng lọ mực và bút máy là đẹp nhất”
- Cũng có ý kiến cho rằng “Apple nên cung cấp tùy chọn chọn biểu tượng”
Tranh luận về tính chức năng và triết lý của biểu tượng
- John Timaeus cho rằng “biểu tượng là công cụ, không phải nghệ thuật”, và một biểu tượng tốt chỉ cần có tính chức năng, nhất quán và dễ dự đoán
- Ông giải thích rằng “biểu tượng không thể vĩ đại như búa hay khóa kéo; chúng chỉ đơn giản là hữu ích hoặc không hữu ích”
- Ông nhấn mạnh nguyên tắc “hình thức phải luôn đi theo chức năng (Form should always follow function)”
- Đáp lại, những người dùng khác phản bác rằng “tay nắm cửa hay nút thang máy cũng có thể đẹp”
Sự đối lập giữa skeuomorphism và thiết kế hiện đại
- Nhiều người dùng bênh vực thiết kế skeuomorphic, cho rằng “các biểu tượng trước đây trực quan và dễ nhớ hơn”
- Trong khi đó, các biểu tượng đơn điệu gần đây theo kiểu ‘vuông + tròn’ (squircle) bị chỉ trích là “trông cái nào cũng giống nhau nên khó phân biệt”
- Một số nhà phát triển mô tả rằng “sự đồng nhất biểu tượng bị áp đặt là độc đoán và kìm hãm sáng tạo”
Thảo luận về khả năng tiếp cận và nhận biết
- Cuộc thảo luận tiếp tục xoay quanh độ tương phản sáng tối, màu sắc và khả năng nhận diện hình dạng để tính đến người dùng khiếm thị hoặc thị lực yếu
- Một người dùng cho biết “độ tương phản màu cam sáng có lợi cho người thị lực yếu”
- Một người dùng khác phản bác rằng “thiết kế phụ thuộc vào màu sắc gây bất lợi cho người mù màu”
- Nhu cầu hiển thị biểu tượng kèm văn bản, cũng như vấn đề cỡ chữ và độ dễ đọc, cũng được đem ra bàn luận
Ranh giới giữa thiết kế trực quan và sự tối giản hóa
- Một số người cho rằng “thiết kế trực quan khác với tối giản hóa”, đồng thời chỉ trích Apple đang hạn chế quyền lựa chọn của người dùng
- Người khác lại phản biện rằng “sự đơn giản giúp tăng khả năng tiếp cận cho người dùng lớn tuổi”
- Cuộc thảo luận đi đến vấn đề cân bằng giữa mặc định hợp lý (sensible defaults) và khả năng tùy biến cho người dùng
Diễn biến mang tính kết luận
- Toàn bộ cuộc tranh luận cho thấy một sự đồng thuận rằng biểu tượng tồn tại trên đường ranh căng thẳng giữa tính nghệ thuật và tính chức năng
- Những thay đổi trong thiết kế của Apple mở rộng vượt khỏi một cuộc tranh cãi thuần túy về thẩm mỹ để trở thành vấn đề phức hợp xoay quanh trải nghiệm người dùng, khả năng tiếp cận và tính nhất quán thương hiệu
- Qua đó, nó làm nổi bật lại mục đích cốt lõi của giao diện số — tức một ngôn ngữ thị giác mà người dùng có thể hiểu và sử dụng ngay lập tức
6 bình luận
Có lẽ không phải kỹ năng thiết kế đang tiến bộ, mà là kỹ năng vẽ minh họa đang tiến bộ dần lên.
Haha
Tôi thích thiết kế skeuomorphic. Ngay cả người lớn tuổi cũng có thể trực quan nhận ra và tìm các biểu tượng rất tốt.
> Dù không hiểu ý nghĩa thì chỉ cần bấm một lần là biết ngay, sau đó chỉ cần phân biệt được là đủ.
Dạo này cứ vừa kịp quen thì thiết kế lại thay đổi.
Trông như nỗ lực của một junior thiếu kinh nghiệm khi cố nhồi nhét quá nhiều thông tin vào cùng một lúc...
Ý kiến trên Hacker News
Trông như thể có ai đó ngày càng giỏi minh họa hơn
Các biểu tượng cũ thực ra là minh họa tốt hơn nhiều
Nhưng thiết kế biểu tượng không chỉ là vẽ đẹp mà còn là vấn đề của độ rõ ràng và tính trực quan
Biểu tượng tồn tại như một phần của UX bên cạnh các biểu tượng ứng dụng khác, nên khả năng nhận diện rất quan trọng
Cuối cùng thì có lẽ giai đoạn tốt nhất là ở khoảng giữa dòng thời gian
Các biểu tượng thời kỳ đầu quá giống tranh minh họa nên khó nhận ra, còn biểu tượng gần đây thì quá đơn giản nên cũng khó nhận ra
Biểu tượng giai đoạn giữa có màu sắc và hình dạng rõ ràng, đồng thời thể hiện tốt bản sắc thương hiệu
Quá trình thiết kế rất thú vị nhưng cũng cực kỳ vất vả
Mỗi người lại có ý kiến khác nhau về ý nghĩa biểu tượng hay phong cách, khiến tính nhất quán bị phá vỡ và tốn nhiều thời gian
Cuối cùng tôi phải tự làm lại mọi thứ và tham khảo khoa học màu sắc để đưa ra quyết định
Sau khi hoàn thành, mức độ hài lòng của người dùng rất cao, và tôi đã tự động hóa quá trình build bằng Inkscape cùng script
Tôi cũng quản lý kho Git một cách có hệ thống
Chúng đủ rõ để có thể nói với mẹ tôi rằng “hãy nhấn vào biểu tượng có cây bút và tờ giấy”
Biểu tượng bây giờ thì hoàn toàn mơ hồ
Trước đây mỗi biểu tượng đều độc đáo và dễ nhận ra
Bây giờ cái nào trông cũng na ná nhau nên rất khó phân biệt
Đơn giản, rõ ràng và có cá tính
Cái ở giữa cũng ổn
Càng về bên trái thì biểu tượng càng phụ thuộc vào màu sắc và hình dạng
Nhưng màu sắc và hình dạng là tài nguyên hữu hạn, nên việc tái sử dụng nhiều hơn dẫn đến nhận diện nhầm nhiều hơn
Điều này đặc biệt bất lợi cho người khiếm thị, người lớn tuổi và người dùng đa dạng thần kinh
Điều quan trọng ở biểu tượng là tính độc nhất
Chỉ những biểu tượng skeuomorphic ở bên phải mới đủ khác biệt để có thể nhận diện
Những xu hướng thị giác chạy theo mốt chẳng giúp ích gì cho tính năng của các hệ thống phức tạp
Các ứng dụng Android của Google đều dùng cùng một bảng màu cầu vồng 4 màu, nên khó phân biệt cả bằng màu lẫn hình
Khi phủ màu tương phản mạnh lên hình khối đơn giản, đường nét silhouette bị phá vỡ nên khó nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên
Trông như thể người ta cố tình xóa bỏ giá trị chức năng của biểu tượng vậy
Tôi không ngờ tweet của mình lại lan rộng đến thế
Tôi là nghệ sĩ và cựu nhà thiết kế của Apple, nên tôi suy nghĩ rất nhiều về thế nào là một biểu tượng tốt
Theo hướng dẫn Mac HIG
biểu tượng ứng dụng phải thể hiện rõ loại tài liệu mà ứng dụng tạo ra, đồng thời truyền tải trực quan chức năng của ứng dụng
Giờ đây thế giới không còn xoay quanh tài liệu nữa nên tiêu chí đầu tiên đã lỗi thời, nhưng tiêu chí thứ hai vẫn còn đúng
Theo tiêu chí đó thì biểu tượng thời Mavericks/Catalina là mạnh nhất
Phiên bản Big Sur cũng ổn nhưng dần mất đi cảm giác trình xử lý văn bản
Ba bản gần nhất quá đơn giản nên khó mà bảo vệ được
Nhờ sự đơn giản mà chúng nhất quán hơn trong hệ thống, nhưng khả năng nhận diện lại kém đi
Biểu tượng lọ mực cũ vẫn là một tác phẩm kinh điển vì toát lên cảm giác thủ công tinh xảo
Biểu tượng cần được nhận ra nhanh chóng, nhưng đồng thời cũng phải đóng vai trò là một minh họa nhỏ chứ không chỉ là glyph
Thật đáng tiếc khi Apple không còn duy trì được mức độ tay nghề này nữa
Tôi tự hỏi liệu bạn đã từng kéo dài dòng thời gian xa hơn về quá khứ chưa
Nhìn các thanh công cụ chỉ có biểu tượng hay menu ribbon ngày nay, tôi có cảm giác như con người đang cố tái phát minh tiếng Trung một cách vụng về
Tôi thà quay lại dùng biểu tượng dạng tranh, hoặc dùng hẳn chữ Hán còn hơn
Các biểu tượng Apple skeuomorphic ngày xưa vừa dễ phân biệt với nhau vừa vẫn giữ được chất Apple
Biểu tượng bút và lọ mực là một bài thơ thị giác gợi nhớ đến thời gian và công sức của việc viết tay
Trong thiết kế phẳng ngày nay, cảm xúc đó đã biến mất, chỉ còn lại sự nhất quán thương hiệu
Tôi nghi ngờ lập luận cho rằng biểu tượng phải trực quan thể hiện chức năng của ứng dụng
Mục tiêu của biểu tượng là phải phân biệt được với nhau
Dù không biết ý nghĩa, chỉ cần bấm một lần là sẽ hiểu ngay, sau đó chỉ cần phân biệt được là đủ
Ví dụ nó hoạt động như thể đang đọc bằng mắt các từ như “Drive”, “Store”
Apple hiện nay coi trọng tính dễ đọc và sự nhất quán hơn là tính nghệ thuật
Các hiệu ứng hình ảnh mới của iOS không hợp với thiết kế quá phức tạp
Theo hướng dẫn thiết kế của Apple
biểu tượng đơn giản là loại dễ hiểu và dễ nhận ra nhất
Để thử nghiệm triết lý này, tôi đã tạo ra ứng dụng ‘001’ trưng bày các biểu tượng như vật trang trí thuần túy (001.graphics)
Họ tạo ra hiệu ứng UI mới trước, rồi sau đó sửa hướng dẫn theo kiểu “thiết kế chi tiết là xấu” để ép mọi thứ phải phù hợp với hiệu ứng đó
Nó quá chung chung và không để lại ấn tượng
Từ phiên bản sau đó trở đi thì lại càng khó nhận ra hơn
Tôi thích thiết kế skeuomorphic, nhưng nếu toàn bộ giao diện đều như vậy thì có thể trông lỗi thời
Cá nhân tôi thấy thiết kế ở khoảng giữa là cân bằng nhất
Ba biểu tượng bên phải rõ ràng mang đậm dấu ấn của thời đại
Điều quan trọng là độ rõ ràng và tính khả dụng
Chỉ với đổ bóng trên nút bấm cũng đủ thể hiện trạng thái bị nhấn, nhưng không quá thiên về chủ nghĩa hiện thực
Apple lại gây rối bằng kiểu skeuomorphism quá đà trong các ứng dụng như iTunes hay Game Center
Ví dụ tệ nhất là giấu các nút điều khiển có thể bấm vào bên trong khu vực trông như màn hình LCD nằm dưới một tấm kính
Về mặt lý thuyết thiết kế thì biểu tượng mới có thể tốt hơn, nhưng biểu tượng đầu tiên lại trực quan hơn nhiều với người dùng
Có thể giải thích qua điện thoại rằng “hãy bấm vào biểu tượng lọ mực có cắm cây bút”
Bút máy và lọ mực đã là công cụ biến mất từ lâu nên nó mang cảm giác hipster
Nhưng một khi đã biết tên ứng dụng thì ý nghĩa của biểu tượng cũng được học rất nhanh, nên có lẽ đó không phải vấn đề lớn
Những chương trình như Kid Pix trẻ con có thể dùng ngay lập tức
Sau thời Steve Jobs, có vẻ Apple đã lạc lối khi ai cũng cố để lại “dấu ấn riêng” của mình
Tôi nghĩ giao diện người dùng phải có thể tách rời khỏi chức năng của ứng dụng
Nếu muốn, lẽ ra phải có thể đóng băng (freeze) UI tại một thời điểm nhất định
Nhưng về sau người ta cho rằng thiết kế và tính năng tích hợp mang lại sự đơn giản hơn cho người dùng
Mọi chức năng đều có thể script được, còn UI chỉ đóng vai trò lớp vỏ
Tôi chưa thực hiện được, nhưng Squeak hay Pharo của Smalltalk có vẻ phù hợp cho những thử nghiệm kiểu này