Các dịch vụ streaming đang kéo khán giả quay lại với tải xuống lậu
(theguardian.com)- Giá streaming tăng và quyền lựa chọn nội dung bị thu hẹp khiến người dùng ngày càng khó tìm được tác phẩm mình muốn trên các dịch vụ hợp pháp, từ đó nhiều khán giả quay lại dùng VPN và streaming lậu
- Thụy Điển là quê hương của The Pirate Bay và Spotify, từng trải qua quá trình chuyển đổi từ sao chép lậu sang streaming hợp pháp, nhưng gần đây tỷ lệ vi phạm bản quyền lại tăng trở lại
- Hiện giá Netflix đã vượt 199 krona/tháng (£15), muốn xem cùng một nội dung phải đăng ký nhiều gói khác nhau, thậm chí ngay cả gói trả phí vẫn có quảng cáo, cho thấy hiện tượng ‘enshittification’ ngày càng trầm trọng
- Tính đến năm 2023, 96% vi phạm bản quyền TV·phim đến từ streaming trái phép, và số lượt truy cập các trang vi phạm bản quyền trên toàn cầu trong năm 2024 đã tăng lên 216 tỷ lượt
- Như đồng sáng lập Valve Gabe Newell từng nói, vấn đề không nằm ở giá mà ở chất lượng dịch vụ, và các studio cần khôi phục khả năng tiếp cận cũng như tính tương tác liên thông
Sự thay đổi của các dịch vụ streaming và sự trở lại của nội dung lậu
Sự xuất hiện của streaming và sự suy giảm của nội dung lậu
- Trước đây, trên các trang torrent như The Pirate Bay, người dùng có thể dễ dàng tìm được mọi loại nội dung mình muốn như nhạc, phim điện ảnh, phim truyền hình
- Cùng với sự phổ biến của smartphone, các dịch vụ streaming chính thức như Spotify xuất hiện, đưa người dùng chuyển sang mô hình xem quảng cáo hoặc trả phí thuê bao nhỏ
- Netflix cũng cung cấp nội dung chủ lực với mức giá thấp, khiến việc dùng bản lậu giảm nhanh chóng
- Thụy Điển là quốc gia từng chứng kiến đổi mới diễn ra cả trong lĩnh vực tải lậu lẫn ngành công nghiệp streaming
Sự phân mảnh của dịch vụ streaming và bất mãn của người dùng
- Trong vài năm gần đây, giá thuê bao Netflix tăng mạnh, còn các nội dung mong muốn lại bị phân tán trên nhiều nền tảng như HBO Max, Disney+, Apple TV+
- Ngay cả người dùng trả phí cũng phải xem quảng cáo, hoặc đối mặt với đủ loại giới hạn khu vực và sự phiền toái khi dùng VPN
- Một hộ gia đình trung bình ở châu Âu hiện chi hơn 700 euro mỗi năm (khoảng 600.000 won) cho từ 3 dịch vụ VOD trở lên
- Nhiều người dùng trải nghiệm việc khả năng tiếp cận nội dung lại còn giảm đi dù chi phí ngày càng tăng
Thực trạng và xu hướng của sự trở lại tải xuống lậu
- Một số người dùng chưa từng ngừng xem nội dung lậu, và gần đây việc tiếp cận các luồng phát trái phép còn tăng lên thông qua nền tảng streaming không chính thức hoặc các addon cộng đồng
- Hình thức tải xuống đã có rào cản gia nhập cao hơn, nhưng với streaming lậu, người dùng vẫn chấp nhận sử dụng dù phải chịu quảng cáo
- Theo khảo sát của MUSO, tính đến năm 2023, 96% việc xem TV/phim vi phạm bản quyền diễn ra dưới hình thức streaming
- Số lượt truy cập các trang lậu đã tăng vọt từ 130 tỷ lượt năm 2020 lên 216 tỷ lượt vào năm 2024
- Thống kê mới nhất của Thụy Điển cho thấy 25% thừa nhận đã sử dụng nội dung lậu, trong đó phần lớn là nhóm 15-24 tuổi
Chất lượng dịch vụ suy giảm và sự khan hiếm nội dung bị tạo ra một cách nhân tạo
- Đồng sáng lập Valve là Gabe Newell từng nhận xét rằng “vấn đề bản lậu không phải là giá, mà là vấn đề dịch vụ”
- Các nhà cung cấp streaming tăng cường độc quyền nội dung và kiểm soát người dùng của riêng mình, từ đó tạo ra sự khan hiếm một cách nhân tạo
- Các giới hạn bitrate, vấn đề tương thích trình duyệt và nhiều yếu tố khác làm suy giảm trải nghiệm người dùng
- Kết quả là người dùng không thể xem mọi thứ ở một nơi, trong khi phí thuê bao và sự căng thẳng thì chỉ tăng lên
Hàm ý và tương lai
- Số hóa dữ liệu từng hứa hẹn về một thời đại 'dồi dào', nhưng trên thực tế sự chia cắt nội dung một cách nhân tạo và chi phí gia tăng đang làm mức độ hài lòng của người dùng suy giảm
- Điều này cho thấy các dịch vụ streaming cần khôi phục khả năng tiếp cận, tính tương tác liên thông và đổi mới dịch vụ theo hướng lấy người dùng làm trung tâm
- Cũng giống như gia tộc Medici trong quá khứ từng nhấn mạnh mạng lưới dựa trên khả năng tiếp cận và niềm tin, ngành công nghiệp nội dung truyền thông ngày nay cũng cần tiếp nhận bài học tương tự
- Việc khán giả quay lại với vi phạm bản quyền không đơn thuần là phản kháng, mà là phản ứng trước sự phân mảnh của dịch vụ và sự suy giảm chất lượng
1 bình luận
Ý kiến trên Hacker News
Ưu điểm của tải lậu là, thứ nhất, có thể truy cập gần như không giới hạn vào một thư viện khổng lồ gồm phim, nhạc, chương trình TV mà không bị phụ thuộc chút nào vào các “thỏa thuận cấp phép” mập mờ giữa các công ty, có thể xem đúng độ phân giải/bitrate/chất lượng tốt nhất tại thời điểm phát hành, không bị hạn chế tùy tiện theo thiết bị hay OS, và chỉ cần Internet đủ tốt là có thể xem/tải ở bất kỳ đâu trên thế giới, còn việc miễn phí hay không có quảng cáo lại không phải lợi thế quá lớn với tôi, nếu có công ty nào cung cấp dịch vụ đáp ứng 4 tiêu chí này thì tôi sẵn sàng trả khá nhiều tiền, nhưng chẳng ai thậm chí thử làm nên giá trị thực sự của nó rốt cuộc không ai biết được
Những lợi ích bổ sung mà tải lậu mang lại là xem offline, chỉnh sửa phụ đề và điều chỉnh vị trí/kích thước, có thể tự tìm bất kỳ phụ đề nào mình muốn (kể cả ngôn ngữ không có sẵn), chuẩn hóa âm lượng, đệm trước khi xem trong môi trường mạng chậm, tự do xây dựng bộ sưu tập và sắp xếp/theo dõi phim, không giới hạn số lượng tài khoản người dùng tùy ý, xem đồng thời trên nhiều thiết bị (dùng SyncPlay của Jellyfin), không phải lo các tập đoàn lớn theo dõi người dùng hay bán dữ liệu, vì những điểm này mà thành thật là tôi thấy tải lậu cho trải nghiệm tốt hơn hẳn, ví dụ có nhiều hôm tôi bỏ luôn việc xem stream vì phụ đề trên Netflix che mất nửa màn hình, với phí thuê bao hằng năm thì có thể tự dựng hẳn một hệ thống NAS để lưu phim vĩnh viễn, rồi sau này còn nâng thêm dung lượng, lại dùng đa mục đích cho ảnh, video cá nhân, game, mô hình AI cục bộ, v.v., tất nhiên khoảng 1.000 USD là có thể dựng một NAS khá ổn, nhưng mức đó tương đương phí Netflix 4K trong 3 năm nên về ngắn hạn không phải lựa chọn rẻ hơn
Thực tế còn có thể thưởng thức ở chất lượng cao hơn cả bản phát hành gốc ban đầu, ví dụ fan Star Wars đã quét bản chiếu rạp năm 1977 bằng máy quét phim chất lượng cao, phục dựng thành bản 4K giữ nguyên hạt phim và cảnh quay gốc, mà những bản như vậy lại không thể tiếp cận qua kênh chính thức
Cũng không nên quên sự tự do không kiểm duyệt, ngay khi một tập phim bị gỡ hoặc bị chỉnh sửa chỉ vì có cảnh nào đó có thể khiến ai đó khó chịu, tôi sẽ bỏ dịch vụ streaming đó
Tôi từng đăng ký Disney+ để xem Andor ở 4K, nhưng rồi thất vọng vì trên PC chỉ cho tối đa 1K, dùng app chính thức hay trình duyệt cũng vậy nên tôi lập tức quay lại tải lậu, trải nghiệm bị chia nhỏ trên nhiều dịch vụ vốn đã phiền rồi, nay còn trả tiền mà không xem được chất lượng tốt nhất thì thật vô lý
Điều tôi đặc biệt ghét là các hợp đồng độc quyền, muốn xem A thì phải dùng dịch vụ này, muốn xem B lại phải sang dịch vụ khác, rồi còn độc quyền thể thao nữa, thời streaming còn cạnh tranh với truyền hình cáp thì nó khá ổn nhờ rẻ và xem theo yêu cầu, nhưng vì lòng tham vô tận mà giờ thành ra phải trả nhiều hơn cả truyền hình cáp ngày xưa trong một tình huống hoàn toàn phi lý
Khi những công ty trị giá hàng chục tỷ đô vẫn tải dữ liệu trái phép và không trả tiền trong khi còn được chính phủ khen ngợi, hỗ trợ, thì tôi không hiểu vì sao người bình thường lại phải có đạo đức mà trả tiền, giờ lập luận đạo đức chống vi phạm bản quyền đã kém thuyết phục hơn nhiều, nếu người khác không trả tiền cũng chẳng bị phạt thì tôi cũng chẳng thấy lý do phải trả, ai cũng có quyền dùng bộ não của mình để huấn luyện miễn phí
Cứ nghĩ rằng khi “mua” hoặc “sở hữu” nội dung thì nó là của mình mãi mãi là một ảo tưởng, công ty cấp trên có thể đàm phán lại giấy phép và một ngày nào đó nội dung biến mất khỏi thư viện hoặc khỏi chính thiết bị của bạn, thậm chí có thể bị chặn truy cập hoàn toàn, rốt cuộc đó không phải sở hữu mà là “đăng ký thuê bao”, như có người nói: “Nếu mua không phải là sở hữu, thì vi phạm bản quyền cũng không phải là ăn cắp”, bài liên quan
Trước đây ngành phim ảnh, âm nhạc từng tự bắn vào chân mình ở Canada khi áp dụng thuế phương tiện lưu trữ rỗng, khiến giá CD-R và bộ nhớ flash đắt hơn, nhưng đồng thời điều đó cũng có nghĩa là khách hàng đã trả tiền cho ngành nhạc để lưu nhạc lên thiết bị lưu trữ, nên streaming được xem là hợp pháp, tôi nghe điều này khoảng 10 năm trước và đã hiểu rằng luật địa phương ở Canada là như vậy
Nếu ăn cắp là tội thì tôi tự hỏi vì sao chỉ người dùng cuối mới bị tính, trong khi doanh nghiệp có thể phớt lờ các luật này mà ngay cả chính phủ cũng chẳng bận tâm, vậy người dùng cuối không cần phải cảm thấy tội lỗi vì vi phạm DMCA
Hồi học trường điện ảnh những năm 2000, từng có thời các công ty truyền thông cố cho thấy vi phạm bản quyền là xấu bằng cách làm phá sản gia đình của học sinh trung học, tôi vẫn nhớ chiến dịch “Bạn đâu có tải xuống một chiếc xe”, khi đó các lãnh đạo công ty trước và sau giờ học lại thường nói chuyện về những series họ xem lậu trên máy bay hay trên iPod, nên tôi thấy rất đạo đức giả khi họ công khai lên án nhưng riêng tư thì vẫn lén xem, có vẻ họ tận hưởng chính hành vi mà họ lên án mà chẳng thấy áy náy gì
Điều tôi thực sự tò mò là: nếu tải media bằng torrent rồi nói “đây là để học tập” thì đã từng có vụ nào thực sự được kiểm nghiệm pháp lý chưa
Nếu xem hướng dẫn chính thức của Pokémon để biết có thể xem anime ở đâu, bạn sẽ thấy nó hỗn loạn đến mức nào, xem liên kết, ngay cả danh sách phim cũng không được cung cấp tử tế và còn phân tán hơn nữa
Tôi từng nghĩ vấn đề này chỉ ở mức nội dung bị chia nhỏ trong một dịch vụ, nhưng có vẻ nó còn phức tạp hơn nhiều, mong ai đó giải thích được làm sao chuyện này lại có thể xảy ra, nếu đây là kiểu phân tán rủi ro bằng cách chia ra theo số lượng dịch vụ streaming thì theo tôi nó chỉ làm vấn đề tệ hơn, không biết có phải do các hợp đồng độc quyền theo từng giai đoạn khiến mọi thứ bị rải rác khắp nơi, hay do các dịch vụ ra đời sau xuất hiện trước khi hợp đồng cũ hết hạn làm tình hình rối thêm, hoặc còn yếu tố nào khác
Ở ngoài nước Mỹ, Pokémon đôi khi không được cung cấp đúng như danh sách chính thức, trên Netflix của tôi không có những mùa phim được ghi trên website chính thức
Tôi thấy câu “Gotta Subscribe 'Em All!” còn đúng hơn nhiều
Thành thật mà nói, hướng dẫn chính thức kiểu này trông như quảng cáo cho các trang torrent, đây là lần đầu tôi nhận ra thực tế còn tệ hơn mình nghĩ
Tôi đã từng thấy cái này, nhưng không biết đó là dịch vụ chính thức, trước đây tôi cứ tưởng là thứ không chính thức do fan bức xúc làm ra để đùa
Tôi nghĩ tải lậu giúp hình thành thói quen xem TV/phim lành mạnh hơn, từ khi bỏ streaming thuê bao để chuyển sang tải lậu hoàn toàn, tôi phải cân nhắc kỹ hơn xem có thực sự muốn tải và xem thứ gì đó không, thành ra không còn lãng phí thời gian lướt qua những nội dung vô nghĩa trên nền tảng streaming nữa, dù vậy tôi vẫn dùng Kanopy khá tích cực (vì nó gắn với thư viện, còn tùy hoàn cảnh từng người)
Tôi chỉ tự tìm và xem khi thực sự có media muốn xem, thay vì chọn bừa những gì có sẵn, ví dụ hiện giờ tôi đang xem Stargate SG1/Atlantis, ở khu vực của tôi hầu hết chỉ có bản lồng tiếng, mà tôi rất ghét cách dùng “Sie” trong dub tiếng Đức nên nếu có phụ đề tiếng Anh thì tôi luôn tìm theo hướng đó
Tôi đã tự động hóa hoàn toàn stack *arr và đang chạy với 22TB dung lượng lưu trữ (có lẽ hơi quá), dùng chung với gia đình và bạn bè, việc một nội dung có mặt trên server nghĩa là đã có ai đó thực sự muốn nó nên tự nhiên tạo ra hiệu ứng tuyển chọn, nhờ tự động hóa thì về lý thuyết có thể tải sạch mọi thứ nếu muốn, nhưng do giới hạn dung lượng đĩa nên những gì không ai xem sẽ bị tự động xóa
Giờ thì đôi khi tôi lại lướt vô tận các nội dung vô nghĩa ngay trên server Jellyfin của mình
Nếu tự mua đĩa rồi rip thì ít nhất cũng coi như đã trả công xứng đáng cho người sáng tạo chứ?
Chỉ là vấn đề tự động hóa thôi, mua thêm ổ cứng rồi để tự động tải mọi thứ mới ra là xong
Giống như Gabe Newell từng nói, tôi nghĩ “vi phạm bản quyền gần như lúc nào cũng là vấn đề dịch vụ chứ không phải vấn đề giá cả”, và giờ khái niệm “dịch vụ” đã bao gồm quá nhiều thứ cần quan tâm, như công ty nào có cung cấp hay không, giới hạn theo khu vực, chất lượng stream, ngay cả gói rẻ nhất cũng có quảng cáo, hỗ trợ phụ đề/âm thanh tức khả năng tiếp cận nội dung, v.v., liên kết tham khảo
Một tuần trước tôi tải vài bộ phim từ Netflix cho con gái 6 tuổi xem trong chuyến bay 3 tiếng và dùng rất tốt, nhưng ở chuyến bay quay về thì 2/3 số phim đã hết hạn mà không hề báo trước nên con bé không xem được thứ mình muốn, lần sau tôi chắc chắn sẽ chuẩn bị bản lậu
Đây là ví dụ cho thấy rõ vấn đề dịch vụ, gần đây tôi mua season 1 của một series Mỹ trên Apple TV nhưng ở khu vực của chúng tôi (Canada) chỉ có dub tiếng Pháp, không hề có mô tả trước nào, nếu kiểu này thì dù tôi muốn trả tiền xem một cách đàng hoàng cũng không thể còn thiện cảm với những thông tin sai lệch hay các hạn chế lố bịch nữa, cuối cùng các season sau tôi phải tìm bản lậu, dù có thiện chí trả tiền thì với cách làm này cũng thành bất khả kháng
Dịch vụ rốt cuộc chính là trải nghiệm người dùng, nó phải chỉ là “bấm thanh toán, bấm phát”, nếu buộc người dùng làm thêm bất cứ điều gì khác thì đó là thất bại của dịch vụ
Thú vị là câu trích dẫn này của Gabe Newell từng được dùng để ca ngợi cuộc cách mạng Netflix ở giai đoạn đầu streaming, còn giờ lại được trích lại khi chính ngành này tạo ra đúng những vấn đề tương tự
Nhưng giá cả giờ cũng ngày càng là vấn đề nghiêm trọng, Netflix thậm chí đã tăng giá tới 5 lần trong một năm
Bây giờ có hàng chục dịch vụ streaming nên không còn tiện như trước nữa, bitrate streaming thấp và âm thanh bị nén nên chất lượng nghe cũng tệ, nếu không phải media server của riêng mình thì tôi thấy rất khó để tận hưởng đúng thứ mình thực sự muốn trên Netflix, Prime hay Disney, thời còn dùng thuê bao streaming tôi thường ngạc nhiên khi thấy nội dung nào đang nổi ở Ba Lan, và phải mất khá lâu mới chấp nhận rằng mình không phải đối tượng mà họ nhắm tới
Tôi muốn quay lại Netflix của thời trước streaming, khi đó thư viện gần như vô hạn và không có gợi ý thuật toán nên tôi chọn được những thứ mình thật sự muốn xem theo cách lành mạnh hơn, tôi cứ thêm đầy phim vào danh sách nhưng rồi vì thấy nặng nề khi bắt đầu xem thứ gì nghiêm túc nên lại rơi vào vòng lặp chỉ xem mấy thứ nhẹ nhàng, còn thời gửi đĩa qua bưu điện ngày xưa thì “bộ phim phụ đề dài ba tiếng mà mình luôn nghĩ một ngày nào đó phải xem” sẽ buộc phải được xem ngay hôm nay và lúc nào cũng thấy đáng giá, còn trong thời streaming hiện tại thì lại là kiểu “không còn đủ sức tinh thần nên cứ xem lại nội dung khuôn mẫu”, và tôi thấy tiếc vì đã lãng phí thời gian của mình
Vì streaming hiện nay quá đáng thất vọng, tôi tự hỏi có ai có thể khởi động lại kiểu Netflix gửi đĩa qua thư ngày xưa hay không, nhờ nguyên tắc First-sale doctrine mà có thể cho thuê phương tiện vật lý mà không cần xin phép đặc biệt từ nhà xuất bản, nên đây có lẽ là cách duy nhất để gom nội dung từ nhiều nhà xuất bản khác nhau về một chỗ, tất nhiên còn tùy vào việc các nhà xuất bản có tiếp tục sản xuất bản vật lý hay không
Tôi nghĩ trong vài năm Mubi đã giải quyết vấn đề này rất tốt, mỗi ngày một phim rời đi và một phim mới vào, luôn chỉ có 30 phim nên tính tuyển chọn cực mạnh và toàn là phim đáng nhớ, nhờ đó tôi có được thói quen xem rất kỷ luật, giờ Mubi vẫn là một nền tảng tốt nhưng nay đã thêm catalog thông thường nên cảm giác xưa có phần nhạt đi
Tôi cũng đồng cảm với suy nghĩ này, tôi không phải người tốt nhất gì cho cam, nhưng sau những trăn trở tương tự, tôi đã hủy Netflix để chuyển khoản chi đó sang quyên góp cho NPR, giờ không còn Netflix nữa tôi thấy hơi như được giải thoát, và cũng cẩn trọng hơn khi tải hay tiêu thụ nội dung
Nếu có nơi bán phim/phim bộ không DRM thì tôi sẽ mua ngay để đưa lên server Jellyfin của mình, với nhạc thì tôi mua trực tiếp bản không DRM trên Bandcamp, Apple hay Amazon nên không cần vi phạm bản quyền, nhưng media thì khó kiếm hơn nhiều và bản vật lý cũng ngày càng ít phát hành nên tôi cảm thấy không còn lựa chọn, tôi cũng không cần tác phẩm mới nhất và thích xem phim bộ sau khi đã hoàn tất, nên hầu hết mỗi tuần tôi đều mượn Blu-ray ở thư viện rồi rip, nếu không hay thì xóa ngay để quản lý dung lượng, Jellyfin có giao diện tốt hơn nhiều so với app streaming, lại còn cho phép chọn xem bản chiếu rạp hay bản mở rộng, nên tôi thích hơn
Tôi luôn chọn bản lậu vì lý do bảo vệ quyền riêng tư, tôi ghét việc các dịch vụ khác nhau thu thập sở thích và lịch sử xem của tôi rồi chia sẻ tới cả doanh nghiệp lẫn chính phủ, nếu cần gợi ý thì tôi thấy hỏi bạn bè trực tiếp vẫn tốt hơn
Bản thân thuật toán gợi ý thì không sao, nhưng chỉ khi nó thực sự ẩn danh, còn một khi đã trả tiền cho dịch vụ streaming thì danh tính cá nhân sẽ bị gắn vào và dữ liệu xem cuối cùng rất có thể bị chuyển cho các data broker
Tính năng tôi mong muốn nhất ở một dịch vụ trả phí là “mọi thứ mọi người xem hay nghe đều không bị theo dõi”, và quyền sở hữu media trực tiếp cũng quan trọng tương tự
Chợ đen (thị trường vi phạm bản quyền) thường là sản phẩm của thất bại thị trường, bản quyền là độc quyền nên thực chất không có cạnh tranh thật sự, các dịch vụ streaming trông như đang cạnh tranh với nhau nhưng thực ra chỉ là mỗi bên bán một món hàng khác nhau, gần giống như chỉ một nhà hàng nhất định mới được bán hamburger vậy, có nhà hàng khác đi nữa thì cũng không phải cạnh tranh trực tiếp hay gián tiếp