Tập thể dục là liều thuốc kỳ diệu – vì sao không có liệu pháp nào tốt bằng vận động
(derekthompson.org)- Tập thể dục là một "phát minh y học" mạnh mẽ hơn bất kỳ loại thuốc nào từng được phát hiện hay phát triển cho đến nay
- Các nghiên cứu gần đây xác nhận rằng tập thể dục không chỉ tác động đến cơ bắp và tim mà còn tạo ra những thay đổi tích cực ở cấp độ phân tử tại gan, tuyến thượng thận, mô mỡ, hệ miễn dịch và gần như mọi mô trong cơ thể
- Trong một nghiên cứu gần đây về bệnh nhân ung thư đại tràng, nhóm tham gia chương trình tập luyện cho thấy thời gian không bệnh dài hơn và tỷ lệ sống sót tăng lên
- Hỗ trợ y tế toàn cầu trong 20 năm qua đã cứu sống hơn 100 triệu người, thành tựu này đạt được chỉ với 0,8% ngân sách liên bang Mỹ
- Điểm chung giữa đầu tư y tế công và tập thể dục là chỉ cần đầu tư nhỏ nhưng có thể mang lại hiệu quả kéo dài sự sống vượt ngoài sức tưởng tượng
Chúng ta sẽ không thể tạo ra loại thuốc nào tốt hơn tập thể dục
- Giáo sư Euan Ashley của Trường Y Stanford cho rằng tập thể dục là phát minh y học vĩ đại nhất, với tác dụng rộng và mạnh hơn bất kỳ loại thuốc nào từng được phát hiện
- Trong thí nghiệm gần đây trên chuột, tập thể dục đã gây ra những thay đổi trong hệ thống phân tử ở nhiều mô khác nhau như cơ bắp, tim, gan, tuyến thượng thận, mô mỡ và hệ miễn dịch
- Về việc liệu có thể thay thế tác dụng của tập thể dục bằng một loại thuốc hay liệu pháp duy nhất hay không, Ashley khẳng định là hoàn toàn không thể vì tác động của nó quá rộng
- Điển hình là cardio và tập tạ đem lại ảnh hưởng tích cực trên nhiều mặt như kích hoạt chuyển hóa, cải thiện chức năng ty thể, tăng cường miễn dịch, giảm viêm, cải thiện khả năng thích nghi theo từng mô và phòng ngừa bệnh tật
- Một nghiên cứu gần đây trên New England Journal of Medicine đã chia 900 bệnh nhân sau phẫu thuật ung thư đại tràng giai đoạn tiến triển thành hai nhóm để so sánh
- Một nhóm tham gia lâu dài vào chương trình tập luyện có cấu trúc (các buổi hỗ trợ hành vi, lớp tập có chuyên gia hướng dẫn), còn nhóm đối chứng chỉ nhận thông tin cơ bản về sức khỏe và chế độ ăn
- So với nhóm đối chứng, nhóm tập luyện cho thấy thời gian không tái phát ung thư dài hơn có ý nghĩa, tỷ lệ sống sót toàn bộ sau 8 năm cao hơn 7 điểm phần trăm, đồng thời tỷ lệ xuất hiện ung thư mới giảm mạnh
- Tập thể dục không chỉ đóng vai trò vượt xa phòng bệnh mà còn là yếu tố cứu sống mạnh mẽ giúp tăng tỷ lệ sống sót của cả những bệnh nhân đã mắc bệnh
Ý nghĩa của tập thể dục trong xã hội hiện đại
- Nhà nhân học tiến hóa Daniel Lieberman giải thích rằng vận động là một hành vi lành mạnh và đáng giá, nhưng con người về mặt tiến hóa không phải là loài được thiết kế để “tập thể dục”
- Để thích nghi với sự tiện nghi vật chất của xã hội hiện đại, loài người đã nghĩ ra nhiều công cụ và phương thức vận động khác nhau, và sự mô phỏng áp lực thể chất này ở cấp độ phân tử hiệu quả hơn bất kỳ liệu pháp nào
Đầu tư y tế công đã cứu sống 100 triệu người
- Dù có tranh cãi về việc cắt giảm ngân sách của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), Lancet cho biết trong lĩnh vực y tế toàn cầu, thành tựu cứu gần 100 triệu sinh mạng trong khoảng 20 năm đã được công bố
- HIV/AIDS: 25 triệu người
- Bệnh tiêu chảy: 11 triệu người
- Nhiễm trùng đường hô hấp dưới: 9 triệu người
- Bệnh nhiệt đới bị lãng quên: 9 triệu người
- Sốt rét: 8 triệu người
- Lao: 5 triệu người
- Suy dinh dưỡng: 2 triệu người
- Chỉ với khoản đầu tư tương đương 0,8% ngân sách liên bang Mỹ, đây là một kết quả vượt trội xét theo hiệu quả đạo đức trên vốn đầu tư
- Toàn bộ thành tựu này đạt được chỉ với 0,8% chi tiêu liên bang Mỹ, tức chưa đến 1/400 tổng ngân sách quốc gia
Bất bình đẳng và trách nhiệm đạo đức
- Không ai có thể chọn mình sẽ sinh ra ở quốc gia hay hoàn cảnh nào
- Việc sinh ra là công dân Mỹ là một may mắn ngẫu nhiên, và sự mất cân bằng của cải toàn cầu khiến chỉ với khoản đầu tư nhỏ cũng có thể tạo ra hiệu quả cứu người khổng lồ tại các quốc gia nghèo hơn
- Những can thiệp đơn giản như màn chống muỗi, thuốc điều trị HIV và vaccine có thể cứu sống số lượng người khổng lồ
Kết luận và đề xuất
- Đầu tư của Mỹ vào y tế và phát triển giống như một dạng giả kim thuật thời hiện đại: với chỉ 1/400 tổng chi tiêu, nước này đã cứu sống 100 triệu người
- Ở quy mô toàn xã hội, cả tập thể dục lẫn đầu tư y tế công đều có thể tạo ra hiệu quả sức khỏe khổng lồ với chi phí nhỏ
4 bình luận
Hồi học cao học, mỗi khi thấy bức bối tôi lại đạp xe suốt 2 tiếng tới bất cứ nơi nào mình muốn, và cảm giác khi đó thật sự tuyệt vời. Khi băng qua sông, nếu mệt thì tôi nằm lên ghế dài nghe vài bài hát... Tôi đã cảm nhận rất rõ hiệu quả của việc vận động tự do (chạy bộ, đạp xe).
Tôi cũng vậy, cảm giác thật sự tuyệt vời.. Có một con sông gần trường, nên tôi không biết đó là may mắn lớn đến mức nào khi có thể thật sự nhanh chóng thoát vào thiên nhiên từ trường cao học..
Đúng là bài quảng bá cho việc tập thể dục nhỉ
Ý kiến trên Hacker News
Tôi thấy tâm trạng của mình liên hệ trực tiếp với việc mỗi tuần tôi đã vận động bao nhiêu; vì cuộc sống bận rộn nên rất dễ lười tập, khiến tôi có cảm giác như đang trở thành “con ếch trong nồi nước của cuộc đời”; vào những ngày khó khăn, bạn đời của tôi thường khuyên “hãy đi đạp xe đi”, và thực sự khi đạp xe ngoài trời, hít thở không khí trong lành, không chỉ tinh thần mà cả tim và phổi của tôi cũng cải thiện đáng kinh ngạc
Tôi thấy ấn tượng với ý của tác giả Daniel Lieberman rằng “tập thể dục tốt cho sức khỏe và đem lại phần thưởng, nhưng đó không phải là hoạt động mà chúng ta được tiến hóa để chủ động làm”; con người về mặt tiến hóa có năng lực bẩm sinh rất đặc biệt là có thể chạy lâu mà không mệt như nhiều loài khác; so với các động vật khác, chúng ta có thể chạy lâu trong những môi trường khắc nghiệt nhất; cơ thể con người là một cỗ máy được tối ưu cho việc chạy, với các mô liên kết có thể tích trữ và giải phóng năng lượng; nhờ cơ chế làm mát bay hơi qua mồ hôi, chúng ta có thể tiếp tục chạy trong khi tỏa ra hơn 1kW nhiệt một cách ổn định
Bằng chứng cho việc tập thể dục làm giảm tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân (all-cause mortality) thực ra phức tạp hơn nhiều người nghĩ; cần phân biệt rõ kết quả từ RCT (thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên) và nghiên cứu quan sát; trong một phân tích gộp RCT trên khoảng 50.000 người, người ta không tìm thấy tác dụng giảm tử vong hay giảm bệnh tim mạch ở người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính [liên kết1]; tuy vậy, ở nhóm nguy cơ cao, ví dụ bệnh nhân hoặc người sống sót sau ung thư, tác động nhân quả của tập luyện lại được chứng minh rất mạnh; một phân tích gộp khác cho thấy người sống sót sau ung thư giảm 24% nguy cơ tử vong và 48% nguy cơ tái phát [liên kết2]; những lợi ích quy mô lớn thường được trích dẫn kiểu “tập thể dục giúp giảm 40% tử vong” phần lớn đến từ nghiên cứu quan sát, và ở đó có vấn đề ‘thiên lệch người dùng khỏe mạnh (healthy user bias)’ hoặc nhân quả ngược (reverse causation), tức là người vốn khỏe hơn thì có khả năng tập nhiều hơn, nên rất khó chứng minh hiệu quả thực sự; kết luận là tác động nhân quả trực tiếp của tập luyện lên dân số nói chung không chắc chắn bằng ở các nhóm đặc thù như người sống sót sau ung thư [liên kết3]
Cũng đừng quên rằng đi bộ cũng là vận động; kinh nghiệm của tôi là thay vì cố làm điều gì quá ghê gớm, giữ được tính nhất quán lúc nào cũng thắng
Khi mới đi làm rồi bị sa thải, tôi có nhiều thời gian rảnh nên bắt đầu đi gym; vài năm sau, thói quen đó vẫn còn, và giờ tôi thậm chí nghĩ việc bị sa thải lại là một vận may rất lớn trong đời; nhờ tập luyện mà các vấn đề sức khỏe của tôi biến mất, sức khỏe tinh thần và chất lượng giấc ngủ cũng cải thiện rõ rệt; tập thể dục thực sự là thuốc tiên, chỉ tiếc là giai đoạn khó nhất là biến nó thành thói quen
Bài này nói về tập luyện, nhưng ảnh tiêu đề lại là yoga nên tôi thấy khá thú vị; đầu bài viết có nói rằng “cardio và tập sức mạnh giúp cải thiện trao đổi chất, ty thể, miễn dịch, viêm và phòng bệnh”, nhưng yoga có vẻ không thuộc cardio hay tập sức mạnh; nói thêm là tôi vẫn tập yoga khoảng hai lần mỗi tháng, nên không phải tôi đang chê yoga, chỉ là cảm giác nội dung bài viết và hình ảnh hơi lệch nhau
Bài này cho tôi cảm giác kiểu câu view rồi đánh tráo nội dung (bait-and-switch); tôi không hiểu vì sao họ không tách lợi ích của tập luyện và chính sách viện trợ đối ngoại của Mỹ thành hai bài riêng; ít nhất thì tôi thấy tiêu đề bài đăng HN không phản ánh đúng toàn bộ nội dung bài báo
Tôi thấy băn khoăn với câu “Đây là một tỷ suất hoàn vốn đạo đức khổng lồ”; ‘đầu tư đạo đức (moral investment)’ là gì, và đặc biệt tại sao chính phủ lại phải làm điều đó vì các quốc gia khác thì tôi không hiểu
Tôi đã cố xây dựng thói quen tập luyện trong thời gian dài nhưng lần nào cũng thất bại; nếu chạy bộ 15 phút mỗi ngày thì chỉ vài hôm là tôi chán và bỏ; cuối cùng, tôi phải giải quyết tâm trạng và vấn đề lo âu của mình trước thì thói quen vận động mới hình thành; chỉ sau khi tinh thần khá lên, động lực mới đến một cách tự nhiên và tôi không còn ghét việc tập nữa; nhờ vậy tôi có thể duy trì đều hơn vài tuần, và trừ khi quá mệt thì không bỏ; tức là với tôi, quan hệ nhân quả mà mọi người thường nói lại diễn ra ngược lại; không phải “tập luyện → sức khỏe tinh thần” mà là “sức khỏe tinh thần → thói quen tập luyện”; để tạo được thói quen, nền tảng tâm lý quan trọng hơn; giờ đây dù tâm trạng lên xuống tôi vẫn có thể ra ngoài chạy một chút; bây giờ tôi hiểu rằng nếu cố tập khi bản thân đang ở trạng thái suy sụp ban đầu, có lẽ tôi sẽ không bao giờ biến nó thành thói quen được
Cách tốt nhất để biến một người khỏe mạnh và hạnh phúc thành bất hạnh và ốm yếu là cô lập họ rồi bắt họ ngồi yên; ngược lại, làm điều ngược lại mà dẫn đến hạnh phúc và sức khỏe thì cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên; tôi nghĩ đó cũng là lý do hoạt động tình nguyện mang lại cảm giác mãn nguyện tương tự