Đan Mạch quyết định nâng tuổi nghỉ hưu lên 70
(telegraph.co.uk)- Đan Mạch đã thông qua tại quốc hội dự luật nâng tuổi nghỉ hưu lên 70 vào năm 2040
- Tiêu chuẩn tuổi nghỉ hưu được gắn với tuổi thọ kỳ vọng và được điều chỉnh mỗi 5 năm
- Hệ thống mới dự kiến áp dụng cho những người sinh sau ngày 31/12/1970
- Trong giới lao động, bao gồm cả lao động chân tay, đã xuất hiện ý kiến phản đối do lo ngại gánh nặng gia tăng
- Thủ tướng Đan Mạch thừa nhận giới hạn về tính bền vững của việc tự động nâng tuổi, đồng thời nhắc đến sự cần thiết của một hệ thống thay thế mới
Tổng quan về quyết định nâng tuổi nghỉ hưu của Đan Mạch
Đan Mạch đã chính thức được quốc hội phê duyệt việc áp dụng tuổi nghỉ hưu 70, mức cao nhất châu Âu, vào năm 2040. Dự luật được thông qua với 81 phiếu thuận và 21 phiếu chống. Việc nâng tuổi nghỉ hưu đã được gắn với tuổi thọ kỳ vọng từ năm 2006 và là một cơ chế tự động điều chỉnh sau mỗi 5 năm.
Chi tiết dự luật và đối tượng áp dụng
- Tuổi nghỉ hưu hiện tại sẽ được điều chỉnh tăng theo từng giai đoạn
- Tăng dần từ 67 lên 68 tuổi (2030), 69 tuổi (2035) và 70 tuổi (2040)
- Tuổi nghỉ hưu 70 sẽ được áp dụng với những người sinh sau ngày 31/12/1970
Quan điểm của chính phủ và thảo luận về hệ thống thay thế
- Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã công khai thừa nhận giới hạn về tính bền vững của việc tự động nâng tuổi nghỉ hưu
- Bà cho rằng việc tuổi nghỉ hưu tự động tiếp tục tăng mãi là điều không mong muốn
- Đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của một cơ chế mới để thay thế hệ thống hiện tại trong tương lai
Phản ứng từ giới lao động
- Một bộ phận người lao động, bao gồm lao động chân tay, lo ngại tuổi nghỉ hưu cao sẽ trở thành gánh nặng
- Thợ lợp mái Tommas Jensen cho biết điều này là không thực tế và bất công
- Ông cũng nhắc đến nhu cầu có thời gian dành cho gia đình sau nhiều năm lao động và đóng thuế
Kết luận
- Quyết định nâng tuổi nghỉ hưu của Đan Mạch là một chính sách ở mức cao nhất châu Âu, nhằm ứng phó với già hóa dân số và duy trì hệ thống lương hưu
- Các vấn đề của việc tự động nâng tuổi và thảo luận về phương án thay thế được xem là bài toán cho tương lai
3 bình luận
Ngay cả bây giờ, khi phải làm việc cùng các lập trình viên ở độ tuổi 40-50, đôi lúc tôi cũng phát điên vì có những người cứ muốn phát triển theo cách họ đã làm từ vài chục năm trước, đúng là bó tay. Cá nhân tôi nghĩ rằng, giống như Nhật Bản, sẽ là một xã hội lành mạnh hơn nếu người trẻ có thể vào làm nhân viên chính thức thay vì chỉ làm thêm hay lao động không chính thức, còn người già thì chủ yếu làm các công việc thời vụ, bán thời gian. Ở Hàn Quốc, thu nhập từ lao động đang được phân chia theo kiểu kim tự tháp ngược, nên càng về sau tình trạng rút thang sau khi mình đã leo lên chỉ càng nghiêm trọng hơn.
Hàn Quốc rồi cũng sẽ phải đều đặn (...) kéo dài tuổi nghỉ hưu vì vấn đề lương hưu thôi...
Điểm bùng phát có lẽ sẽ là thời điểm cứ tăng mãi tăng mãi rồi vượt cả tuổi thọ trung bình
(Có vẻ như Nga đã thành ra như vậy rồi thì phải..)
Ý kiến trên Hacker News
Tôi là người Thụy Điển và có cảm giác lo rằng nước tôi cũng sẽ đi theo con đường tương tự. Tuổi nghỉ hưu ở Thụy Điển vốn đã tăng từ 65 lên 67. Nhìn những người lớn tuổi xung quanh tôi, sau 75 tuổi họ sống kém năng động hơn hẳn. Trước đây còn có khoảng 10 năm đẹp đẽ để tự do làm điều mình muốn trước khi bị ảnh hưởng bởi lão hóa và bệnh tật, giờ chỉ còn 8 năm, và nếu đi theo kiểu Đan Mạch thì có thể giảm xuống còn 5 năm. Ít nhất với những ai đã làm việc 40~45 năm, tôi mong họ được bảo đảm khoảng 10 năm thời gian tốt đẹp cho riêng mình như đi du lịch, chơi golf, lái xe cắm trại xuyên lục địa, leo núi
Khi chế độ lương hưu lần đầu được đưa vào, nó được thiết lập theo tuổi thọ kỳ vọng, nên hầu như không ai sống vượt qua được nhiều sau tuổi nghỉ hưu
How Retirement Was Invented – The Atlantic
Chúng ta đã nâng tuổi thọ kỳ vọng lên rất nhiều, nhưng tuổi thọ khỏe mạnh thì không cải thiện đáng kể. Tôi nghĩ vào thời hệ thống này được đưa vào, người ta vẫn có thể làm việc ổn đến tuổi nghỉ hưu. Bây giờ nhiều người sống tới 80 tuổi, nhưng khả năng làm việc hay cơ hội việc làm sau tuổi 60 không tăng tương ứng với mức tăng của tuổi thọ kỳ vọng
Thực ra, tăng tuổi nghỉ hưu nghĩa là tạo cơ hội cho những người muốn tiếp tục làm việc. Ở Thụy Điển hay Đan Mạch, nếu muốn nghỉ hưu sớm thì hẳn sẽ có một số điều kiện liên quan đến nhận lương hưu hay hỗ trợ từ nhà nước, nhưng chẳng phải người ta cũng có thể tự tiết kiệm để bù cho giai đoạn đó sao? Tôi cảm thấy đã đến lúc chúng ta cần suy nghĩ khác đi về vấn đề này. Tôi muốn một hệ thống nơi người ta có thể vừa làm việc vừa nghỉ ngơi, thay vì phải nhìn mọi thứ theo kiểu nhị phân
Tôi nghĩ việc có một chế độ lương hưu vững chắc từ tuổi 70 vẫn tốt hơn nhiều so với một chế độ quá yếu hoặc thiếu nguồn lực từ tuổi 55 (hoặc 65). Trong thời gian trước khi nhận lương hưu, có thể lấp vào bằng làm bán thời gian chẳng hạn. Đến năm 85 tuổi thì việc bù đắp phần thiếu hụt ngắn hạn sẽ là vấn đề khó hơn nhiều
Nếu nhìn lương hưu dưới góc độ kinh tế thì đó là một cấu trúc kiểu ponzi. Nếu ai cũng làm việc và tích cóp tiền ở giai đoạn thứ nhất rồi nghỉ hưu ở giai đoạn thứ hai để nhận lương hưu, thì lạm phát sẽ làm giá trị của khoản đó mất đi. Không có sản lượng bổ sung nào được tạo ra. Việc nghỉ hưu có thực sự khả thi hay không phụ thuộc vào số lượng lao động trẻ. Nếu thế hệ đang tiến tới tuổi 60~70 sinh quá ít con, thì cuối cùng chính họ sẽ không nhận được đủ phúc lợi khi về già. Đây là một cấu trúc không có lời giải nhanh gọn. Rốt cuộc chỉ là hệ quả của những gì đã xảy ra trong quá khứ
Ở nơi tôi sống, quá 50 tuổi là đã khó xin việc, còn quá 60 thì gần như bất khả thi. Nếu ở độ tuổi đó mà kiếm được việc thì thực sự là may mắn. Tăng tuổi nghỉ hưu chỉ làm tăng thêm đau khổ cho những người không thể làm việc đến mốc đó. Cần một cách tốt hơn
Ở Đan Mạch, nếu trên 70 tuổi thì muốn giữ bằng lái phải đi khám sức khỏe. Thế mà vẫn có thể dễ dàng thấy một người thợ mộc 74 tuổi làm việc trên mái nhà
Một trong những lý do nhà tuyển dụng ngại ứng viên trên 50 là vì lo họ sắp nghỉ hưu. Vậy nên nếu tuổi nghỉ hưu tăng lên thì cơ hội việc làm của người ở độ tuổi 50 có khi còn khá hơn. Đây không phải là xu hướng tốt đẹp gì về mặt căn bản, nhưng mức sinh thấp giờ đã là vấn đề của toàn bộ các nước phát triển, và đến khoảng năm 2050 thì ngay cả trên phạm vi toàn cầu cũng sẽ rơi xuống dưới mức thay thế dân số
Khi người ta nói về việc nâng tuổi nghỉ hưu, họ lúc nào cũng giả định rằng đến độ tuổi đó thì ai cũng thất nghiệp, trong khi thực tế có rất nhiều người vẫn tiếp tục làm việc dưới hình thức nào đó
Cũng có thể chọn cách xóa bỏ hết các chính sách phúc lợi và nâng cao sức khỏe, rồi đẩy theo hướng làm giảm chính tuổi thọ. Trong một xã hội tân phong kiến, phải dựng rào cản chi phí để chỉ một thiểu số tinh hoa mới được hưởng chăm sóc y tế tư nhân, như vậy giàu có mới có ý nghĩa. Khi đó, đa số còn lại như nông nô sẽ luôn là một tầng lớp “dư thừa”
Đan Mạch có 6 triệu dân, tăng trưởng kinh tế 4%, lạm phát 1,5%, thất nghiệp 2,9%, nợ công bằng 25% GDP, lại còn đạt thặng dư ngân sách. Tôi thấy tò mò không biết bí quyết khiến mọi thứ khớp hoàn hảo như vậy là gì
Việc nâng tuổi lương hưu thực ra là bằng chứng cho thấy mọi thứ không hề vận hành trơn tru đến thế
Khoảng 2% tăng trưởng kinh tế đến từ Ozempic và Novo Nordisk
Với câu hỏi “điều gì đang vận hành đúng như vậy?”, có lẽ câu trả lời là một trong những mức thuế tổng hợp cao nhất thế giới
Dù vậy, ai cũng vẫn phải làm việc tới 70 tuổi. Tích lũy được nhiều của cải đến thế mà tôi nghĩ lẽ ra họ vẫn có thể thiết kế một hệ thống tốt hơn
Tôi muốn nói về việc nâng tuổi nghỉ hưu bắt buộc của phi công. Phần lớn phi công không đáp ứng được các tiêu chuẩn thể chất và tinh thần vào giai đoạn trước hoặc quanh tuổi nghỉ hưu, nên thực sự chỉ khoảng 25~30% là còn có thể làm việc. Một số vẫn làm tư nhân sau khi nghỉ, nhưng không có số liệu chính xác vì còn lẫn giữa nghỉ việc tự nguyện, bị loại bắt buộc hay không đạt huấn luyện. Bản thân việc kéo dài tuổi nghỉ hưu không giải quyết được tình hình. Vẫn cần những phi công trẻ hơn và rẻ hơn liên tục gia nhập. Để trở thành phi công phải chịu rất nhiều gánh nặng như học phí tối thiểu 100.000 USD, lương khởi điểm thấp, phải di chuyển thường xuyên, và đáp ứng các điều kiện thể chất lẫn tinh thần rất khắc nghiệt
Tình trạng thiếu phi công chủ yếu là vấn đề của Mỹ. Trước đây các hãng hàng không kỳ vọng quân đội sẽ “miễn phí” đào tạo ra hàng nghìn phi công mỗi năm rồi họ chuyển sang dân sự, nhưng giờ quy mô quân đội thu hẹp nên nguồn đó cũng giảm đi. Tuy nhiên, nếu các hãng hàng không chịu tuyển người chưa có kinh nghiệm và chi trả toàn bộ chi phí đào tạo, thì thực tế vẫn có thể vận hành trơn tru như ở các nước khác
Có vẻ như với khá nhiều nghề chuyên môn lương cao như phi công, vai trò thực tế của công đoàn là duy trì sự khan hiếm nguồn cung một cách nhân tạo
Tỷ lệ sinh thấp là nguyên nhân chính. Nếu phải làm việc lâu đến thế thì hệ thống này coi như đã thất bại
Đây là vấn đề tương tự ở gần như mọi quốc gia phương Tây. Thế hệ sau Thế chiến II quá đông và sống lâu hơn dự tính của hệ thống lương hưu. Các thế hệ sau thì ít người hơn và nhìn chung kém thịnh vượng hơn. Họ không đủ khả năng đóng góp lương hưu ở mức cần thiết. Nhật Bản đã gặp vấn đề này sớm hơn châu Âu, và khoảng 30% dân số của họ đã vượt qua tuổi nghỉ hưu. Năng suất đã cải thiện đáng kể nhưng vẫn chưa đủ, và nhiều người cao tuổi đã quá tuổi vẫn tiếp tục làm việc sau khi được công ty cũ thuê lại
Mọi người đang sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn (có lẽ vậy, tôi chưa kiểm chứng bằng dữ liệu), và cũng bắt đầu đi làm muộn hơn do học hành. Tạm gác vấn đề tỷ lệ sinh sang một bên thì tôi không thấy sự điều chỉnh hiện nay là điều gì quá bất thường
Đây là vấn đề của toàn bộ phương Tây. Về bản chất chỉ có 3 lựa chọn: 1. cắt lương hưu, 2. tăng thuế, 3. giảm số người thụ hưởng. Đan Mạch chọn phương án thứ ba
Đã đến lúc phải thiết kế lại chính hệ thống này. Cần một hình dung rằng mọi người gần như sẽ làm việc suốt đời, nhưng nếu công việc bớt nặng nhọc và ít chiếm thời gian hơn thì có lẽ cũng không đến nỗi tệ. Tất nhiên đây gần như là một ảo tưởng không thể thành hiện thực. Tưởng tượng ngày tận thế còn dễ hơn tưởng tượng sự chấm dứt của hệ thống kinh tế hiện tại
Không hẳn là kỳ vọng mọi người phải làm việc quá lâu, mà là hệ thống không kỳ vọng họ sẽ nghỉ sớm hơn thế. Nếu có dư dả thì vẫn có thể nghỉ sớm, còn muốn thì cũng có thể làm lâu hơn. Chính câu này nghe đã như một trò đùa. Vấn đề là có những tầng lớp trong xã hội không được trả công đủ để có thể nghỉ hưu sớm nhờ lao động của mình, thậm chí nhiều người còn phải làm quá tuổi chỉ để duy trì cuộc sống. Tệ hơn nữa là họ thường làm trong những ngành nghề không hề cho phép họ giữ gìn sức khỏe tuổi già, nên sức khỏe càng xấu đi. Lý tưởng nhất là ai cũng có tự do nghỉ hưu khi họ muốn, nhưng thực tế chỉ có một số người mới có thể nghỉ sớm
Tôi đang sống ở Bắc Âu và tuổi dự kiến nhận lương hưu công của tôi hiện là 67 tuổi 4 tháng. Tôi hiểu gánh nặng do dân số già hóa, nhưng tôi không có cảm giác chính phủ đang tích cực đầu tư vào việc cải thiện tuổi thọ khỏe mạnh. Trái lại, tôi nghĩ nếu đầu tư vào sức khỏe và chất lượng sống thay vì chỉ cố giảm số người nhận lương hưu, thì gánh nặng tài khóa quốc gia cũng sẽ giảm
Thực ra ngày xưa người ta cũng chỉ nghỉ hưu sớm hơn vài năm rồi sống thêm 5~10 năm sau đó. Bây giờ tuổi thọ tăng lên nhưng tuổi nghỉ hưu không điều chỉnh tương xứng, nên 15~20 năm sống sau nghỉ hưu đã thành mặc định. Trong khi đó số người đóng góp cho lương hưu, tức lớp trẻ, lại giảm mạnh
Những người lớn tuổi ngày trước thường sống cùng đại gia đình thay vì ở một mình, họ vẫn đóng góp vào kinh tế hộ gia đình và gần như không tiêu dùng gì
Tôi nghĩ thay vì chỉ nhìn chế độ nghỉ hưu từ góc độ ngân sách đơn thuần (tuổi thọ X ngân sách = tuổi nghỉ hưu), sẽ tốt hơn nếu thiết kế nó với mục tiêu ưu tiên hàng đầu là một quãng nghỉ hưu dài và chất lượng cao. Nếu giảm được gánh nặng dịch vụ xã hội thì vẫn có thể đảm bảo đủ nguồn lực. Tuổi nghỉ hưu thấp, dù chỉ là tùy chọn, là biểu tượng của một quốc gia giàu có và là điều đáng để hướng tới
Với tư cách người Mỹ, tôi cứ nghĩ những nước như Đan Mạch luôn đầu tư vào sức khỏe và phúc lợi để ai cũng khỏe mạnh và hạnh phúc, hóa ra không hẳn vậy sao?
Giảm gánh nặng dịch vụ không phải là chuyện cần đầu tư thêm hay tiến bộ công nghệ gì, mà chỉ cần một quyết định hợp lý nhưng cực kỳ nhạy cảm về chính trị: ngừng sử dụng y tế công tốn kém và kém hiệu quả chỉ để kéo dài thêm một chút cuộc sống tuổi già. Phần lớn chi tiêu y tế thực chất đang tập trung vào việc kéo dài thêm chút thời gian đau khổ của người già. Dù tuổi thọ tổng thể có tăng lên thì cấu trúc chi tiêu này cũng gần như không đổi, hoặc chỉ bị dàn mỏng ra mà thôi
Tôi thấy câu “nghỉ hưu là một mục tiêu tài chính, không phụ thuộc vào tuổi tác” là cách diễn đạt rõ ràng nhất. Rất thuyết phục
Nhưng khi nói ở cấp độ toàn xã hội, hay trong tranh luận chính sách, thì không thể chỉ nhìn vào thiểu số ít ỏi có khả năng tự chủ tài chính sớm, mà phải nghĩ tới thực tế của gần như toàn bộ người dân. Nhất là với hệ thống lương hưu nhà nước thì lại càng vậy. Khả năng độc lập tài chính từ sớm khi còn trẻ gần như là hiện tượng hiếm và chủ yếu thấy ở Mỹ. Ở châu Âu, lương trung bình thấp hơn, chênh lệch thu nhập giữa lương tối thiểu và vị trí cao cấp cũng nhỏ hơn. Lợi suất đầu tư và văn hóa đầu tư cũng không mạnh như thị trường chứng khoán Mỹ. Ở châu Âu, đầu tư bất động sản rủi ro thấp phổ biến hơn. Phúc lợi xã hội mạnh cũng làm người ta ít bị áp lực phải tích lũy thật nhiều tiền. Vì thế việc tăng tuổi nghỉ hưu sẽ ảnh hưởng lớn đến rất nhiều người lao động. 70 tuổi là thực sự rất cao tuổi đối với phần lớn công việc. Nhiều người lớn tuổi tôi biết gặp vấn đề sức khỏe trước cả mốc 70
“Tuổi nghỉ hưu” ở đây nhìn chung là chỉ thời điểm bắt đầu được nhận lương hưu nhà nước
Cần nhớ rằng không nhất thiết phải chờ đến lúc nghỉ hưu mới bắt đầu sống. Điều quan trọng nhất là sớm tìm được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Điểm cân bằng này có thể khác nhau ở mỗi người. Nếu sức khỏe cho phép thì dĩ nhiên sau khi nghỉ hưu vẫn có thể đi du lịch hay leo núi, nhưng tôi nghĩ sống sao để tận hưởng cuộc đời một cách đều đặn trong suốt cả đời vẫn đáng mong muốn hơn
Mỹ cũng sắp đến mức sẽ cần những biện pháp như thế này. Vì chuyện này quá không được lòng dân nên sẽ chẳng dễ để đảng nào đi trước thực hiện
Theo dự đoán của tôi, Mỹ sẽ không thay đổi kiểu sốc một lần, mà sẽ đi theo hướng cắt giảm phúc lợi lương hưu rất từ từ
Theo ý kiến ngắn gọn của tôi, đây là một biện pháp có cơ sở khá lớn trong việc tái cân đối tài khóa của Mỹ. Cán cân thu chi được giả định khi thiết kế chế độ lương hưu đã khác bây giờ khá nhiều
Tôi nghĩ đây là quyết định chỉ được đưa ra vì lợi ích của tầng lớp giàu có
Ở Mỹ, yếu tố quyết định chuyện “không thể nghỉ hưu” không phải là hệ thống an sinh xã hội mà là thực tế không mua nổi nhà. Ngay quanh tôi cũng có nhiều người ở độ tuổi 40 vẫn đang thuê nhà, và giờ đã muộn đến mức gần như không thể mua nổi nữa. Họ sẽ phải làm việc cho tới chết, trong khi những người cùng thế hệ đã sở hữu nhà sẽ có thể hưởng lợi từ việc thu nhỏ quy mô nhà ở và chốt lời tài sản, còn tiền thuê thì cứ tăng mãi. Đặc biệt là có không ít người tin rằng tài khoản 401k của họ bằng cách thần kỳ nào đó sẽ bù được phần thiếu hụt
Ở Mỹ rồi cũng sẽ đến ngày phải nâng tuổi nhận lương hưu, nhưng nếu chuyển thuế lương từ kiểu không hoàn toàn đồng tỷ lệ sang “đồng tỷ lệ hoàn toàn”, thì có thể trì hoãn việc này khá lâu. Hiện tại tỷ lệ thuế lương theo thu nhập lao động là kiểu như: $10k thì 6,2%, $100k thì 6,2%, $300k thì 3,6%, $1M thì 1,1%. Mốc hiện hành là 6,2% tới $176,100, còn phần vượt quá thì 0%. Nếu đổi thành tất cả đều 6,2% thì có thể vượt qua giai đoạn nghỉ hưu hàng loạt của thế hệ baby boomer một cách khá ổn. Tăng dần lên 7,2% cũng vẫn an toàn. Khi quy mô các thế hệ sau baby boomer trở nên tương đương nhau hơn, việc duy trì hệ thống cũng sẽ dễ hơn. Kết quả khảo sát sở thích cử tri cũng cho thấy mở rộng thuế suất đồng tỷ lệ cộng thêm khoảng 1% là phương án được ưa chuộng áp đảo. Đảng Dân chủ thường trực tiếp đưa điều này thành dự luật. Một số phương án còn để mức thấp hơn cho khoảng $176,100~400,000. Đảng Cộng hòa thì không có phương án thay thế nhất quán. Nhóm bảo thủ RSC trong Đảng Cộng hòa chỉ nêu ba lựa chọn: 1. tăng thu, 2. cắt chi, 3. bù một phần bằng ngân sách chung. Nhưng vì họ loại 1 và 3 nên rốt cuộc chỉ còn nâng tuổi nghỉ hưu là phương án duy nhất. Tuy vậy cương lĩnh của Đảng Cộng hòa lại phản đối cắt giảm tổng thể, bao gồm cả nâng tuổi nghỉ hưu, và Trump cũng liên tục giữ quan điểm tương tự, nên thực ra cũng chẳng có giải pháp hiện thực rõ ràng nào
Khảo sát của AARP về việc nâng tuổi nghỉ hưu
Báo cáo khảo sát Social Security của NASI
Ở nhiều nước EU, tuổi nghỉ hưu tăng lên đồng thời giá trị thực của lương hưu cũng giảm xuống. Dĩ nhiên nguyên nhân lớn là do cấu trúc dân số, nhưng đây cũng là tín hiệu cho thấy hệ thống đang thất bại. Vì thế ngày càng nhiều người có xu hướng tự chuẩn bị nguồn tài chính riêng để bù cho phần lương hưu bị mất, và hệ thống đang dần dịch chuyển theo kiểu Mỹ. Hệ thống hiện tại không chỉ không bền vững mà còn bất công. Ở phần lớn châu Âu, về thực chất người ta không tiết kiệm cho chính mình mà là đóng góp để nuôi thế hệ đang nghỉ hưu. Hệ thống được thiết kế để thế hệ sau nuôi thế hệ đang đi làm hiện tại này rốt cuộc sẽ rung lắc như một mô hình ponzi khi kim tự tháp dân số sụp đổ