Người có thể nhìn và người thậm chí còn không thể ngước nhìn

• Chuyến thăm châu Âu của phái đoàn Nhật Bản năm 1862 gần như là lần tiếp xúc đầu tiên sau 240 năm cô lập, trùng với giai đoạn chuyển mình khi Nhật Bản miễn cưỡng mở cửa với thế giới bên ngoài
• Phái đoàn khoảng 40 người, phần lớn là samurai, được giao nhiệm vụ học hỏi về một xã hội giàu có và hùng mạnh trong khi kinh nghiệm về công nghệ và văn hóa còn hạn chế
• Một mục đích khác của chuyến đi là làm chậm áp lực mở cửa Nhật Bản ngày càng tăng sau khi chiến hạm Mỹ xuất hiện năm 1854
• Những phát minh của thời đại công nghiệp mà họ chứng kiến ở châu Âu gây sốc, và tại Pháp họ đặc biệt thán phục điện tín, thứ có thể đưa thông điệp băng qua lục địa chỉ trong vài phút
• Sau đó, chuyến thăm xưởng ảnh của Nadar trở thành dịp trực tiếp trải nghiệm công nghệ mới, và một nhóm đông những người đàn ông trẻ đã được ghi lại bằng ảnh

---

Chuyến thăm châu Âu của phái đoàn Nhật Bản năm 1862

• Các lữ khách Nhật Bản đã đến châu Âu lần đầu tiên sau 240 năm vào năm 1862
• Nhật Bản, vốn bị cô lập với thế giới trong thời gian dài, khi đó đang miễn cưỡng mở cửa ra bên ngoài
• Phái đoàn có quy mô khoảng 40 người, và nhiều thành viên là samurai
• Vai trò của họ có hai mặt
  • Tìm hiểu về những xã hội giàu có và hùng mạnh nhất thế giới
  • Làm chậm quá trình mở cửa cưỡng ép của Nhật Bản bắt đầu sau khi chiến hạm Mỹ đến vào năm 1854

Công nghệ công nghiệp và xưởng ảnh của Nadar

• Tại châu Âu, phái đoàn vô cùng kinh ngạc khi tiếp xúc với các phát minh của thời đại công nghiệp
• Trong chuyến thăm Pháp, điện tín là thứ gây ấn tượng đặc biệt
  • Họ thán phục việc thông điệp có thể băng qua lục địa chỉ trong vài phút
• Sau đó họ đến thăm studio của Nadar để trải nghiệm nhiếp ảnh, một công nghệ mới khác của châu Âu
• Nhiếp ảnh gia nổi tiếng Nadar đã chụp lại một nhóm đông những người đàn ông trẻ

[GN⁺]

Các ý kiến trên Hacker News

• Một loạt video liên quan cho thấy nhiều địa điểm trên khắp thế giới vào thập niên 1900: https://www.youtube.com/watch?v=2-UhDuKZ2OQ
  Ngoài bản thân các địa điểm, còn có rất nhiều thứ đáng xem. Điều nổi bật nhất là đó là thời kỳ trước khi quần áo được thương mại hóa đại trà trên toàn cầu và kéo theo sự lỗi thời có chủ đích; hệ quả của thay đổi đó trông khá tiêu cực
  Ít nổi bật hơn nhưng thú vị là mọi người vừa có vẻ mặt rất nghiêm nghị, vừa hầu như không có nụ cười giả tạo hay ánh mắt lảng tránh. Họ không ngại nhìn chằm chằm vào một thứ hay một người xa lạ
  Nhưng vẻ nghiêm nghị đó đôi khi cũng bị phá vỡ bởi cảnh hai người đàn ông khoảng 40 tuổi vui vẻ giả vờ đánh nhau trước máy quay, ngã ngồi xuống đất, đùa nghịch như học sinh. Ngày nay cảnh như vậy hiếm thấy hơn nhiều

  • Nụ cười giả tạo và ánh mắt che giấu, ít nhất với tôi, luôn có vẻ là văn hóa kiểu Bắc Mỹ
    Ở Thụy Sĩ thì ngược lại, có cái Swiss stare khét tiếng :-)
    https://www.newlyswissed.com/about-the-swiss-stare/
  • Ở quê châu Á của tôi, nét mặt trong ảnh đến giờ vẫn khá nghiêm. Nhưng khi nhập cư sang Mỹ, ai cũng bắt đầu cười trong ảnh
    Bố mẹ tôi cũng nhận thấy ngoài đời người Mỹ cười nhiều hơn người ở quê, và cho rằng lý do là khác biệt về mức độ khó khăn của cuộc sống. Ở quê, phần lớn cuộc sống đều vất vả nên khó mỉm cười, đôi khi ngay cả cười giả cũng là quá sức
    Dù cuộc sống khá ổn, nếu cười rộng miệng, đặc biệt là lộ răng, trong ảnh thì có thể trông nổi bật và bị trêu chọc. Ngược lại, ở Mỹ cuộc sống tương đối dễ dàng hơn và mọi người hạnh phúc hơn nên dễ cười hơn; ngay cả người bất hạnh cũng ít nhất phải cười giả để hòa nhập
    Tôi nghĩ cách giải thích này cũng có thể áp dụng cho những bức ảnh cũ. Khi đó cuộc sống khó khăn hơn và mọi người chỉ hành xử theo cách tự nhiên với họ
  • Giờ đây, ngay từ nhỏ, những người được quay phim hoặc chụp ảnh coi như đã được huấn luyện về truyền thông về việc “nên hành xử thế nào”
    Nếu hơi không khớp với ấn tượng mong muốn, chế độ selfie AI của máy ảnh còn bóp chỉnh khuôn mặt cho đẹp hơn
  • Tôi thích cách giải thích rằng trong ảnh ngày xưa, thời gian phơi sáng dài nên có lẽ phải đứng hoàn toàn bất động gần một phút
    Khó mà giữ một nụ cười tự nhiên lâu như vậy
  • Chuyện nét mặt nghiêm nghị được đưa vào thành màn nhại trong A Million Ways to Die in the West:
    https://www.youtube.com/watch?v=8SslNMLO0tw&t=20s

• Những cách diễn đạt kiểu “Họa sĩ tự nhiên tìm đến studio của Nadar để chụp chân dung, và bức ảnh đó ghi lại một nghệ sĩ có trí tuệ mãnh liệt” khiến tôi nghĩ rằng dù trong nhiều trường hợp có thể đúng, việc suy đoán trí tuệ qua ngoại hình vẫn có điều gì đó căn bản khiến người ta khó chịu
  Chỉ gặp thoáng qua thôi đã đủ nguy hiểm rồi, huống chi chỉ một bức ảnh. Nghĩ rằng ảnh nói lên nhiều điều hơn về một con người nghe thì thi vị, nhưng thực tế có thể không phải vậy

  • Nghe điều này thật lạ. Không phải vì tôi nghĩ ta nên phán xét ai đó qua ngoại hình, mà vì tôi tưởng việc không nên làm vậy đã là một niềm tin phổ biến
    Ít nhất, nếu nói công khai như thế thì sẽ bị xem là một sai lầm xã hội, và dù rõ ràng xã hội thực tế vẫn vận hành dưới những định kiến như vậy, người ta vẫn cố tỏ ra mình tuân thủ đức tính đó
    Lớn lên ở Mỹ với tư cách thế hệ millennial, tôi thường thấy các quảng cáo công ích khuyên đừng đánh giá con người qua ngoại hình; đó cũng là bài học lặp đi lặp lại không chỉ trong chương trình thiếu nhi mà cả phim đại chúng. Những câu như “đừng đánh giá cuốn sách qua bìa”, “chú vịt con xấu xí”
    Giờ đã thay đổi rồi sao? Hay ít nhất, ngay cả việc giả vờ theo đức tính đó cũng không còn là điều cấm kỵ xã hội nữa?
  • Tôi nghĩ ý không phải là người đó thông minh và chỉ nhìn ảnh là biết, mà gần hơn là bức ảnh đã dàn dựng để chủ thể trông có vẻ trí tuệ
    Đó là đánh giá về tính nghệ thuật của nhiếp ảnh gia hơn là về chủ thể
  • Một cách hiểu đỡ khó chịu hơn có thể là: chúng ta đã biết Manet là người có trí tuệ, và bức chân dung đó đã nắm bắt tốt điểm này
    Không thể chỉ nhìn ảnh món ăn mà phán đoán hương vị, nhưng một bức ảnh chụp món ăn thực sự ngon sao cho trông ngon mắt thì có thể nói là đã nắm bắt được sự ngon ấy
    Cá nhân tôi không thấy bản thân điều đó là khó chịu. Tôi khá chắc rằng một mạng nơ-ron được huấn luyện bằng IQ và ảnh có thể tìm ra trong ảnh những tín hiệu đáng tin cậy liên quan đến trí tuệ
    Có thể tưởng tượng một loài tiến hóa để che giấu vẻ ngoài của trí tuệ, nhưng ở con người, tôi thấy nhiều khả năng chọn lọc tự nhiên lại cố làm lộ những tín hiệu như vậy hơn
  • Nói thêm cho người Úc nếu họ tò mò: grody/groady nhìn chung là một phiên bản ít phổ biến hơn của ‘grotty’. Grotty có lợi thế là cũng có thể dùng như danh từ trong câu “what a grot!”
  • Dự đoán này có lẽ không cực kỳ chính xác, nhưng tôi nghĩ vẫn hơn ngẫu nhiên. Tuy nhiên, nếu sau khi đã có dữ liệu mạnh hơn mà vẫn tiếp tục dựa vào ngoại hình thị giác, thì lúc đó là sai lầm

• Cách diễn giải rằng “tính cách của Leopold, người về sau sẽ gây ra đau khổ khủng khiếp cho người Congo vì lợi ích cá nhân, dường như hiện lên trong đôi mắt vô hồn và đầy tham vọng. Ở đây không có tia lửa nhân tính thấy trong mắt nhiều chủ thể của Nadar” có lẽ đã bị nhận thức hậu nghiệm tô màu bởi những gì chúng ta đã biết về người đó

  • Đúng vậy. Vì thế trong nguyên văn mới có dấu hiệu nói đến điều đó. Ai cũng biết ở đó rõ ràng có thiên kiến

• Cảm giác như một chuyến du hành mê hoặc qua nước Pháp thế kỷ 19 thông qua ảnh của một con người
  Nó cuốn hút tôi hơn nhiều so với việc đọc bài viết về startup được tăng cường bằng AI hôm nay

  • Tôi tự hỏi liệu có thể thực sự định lượng hiệu ứng rằng tranh do con người vẽ “giàu” ý nghĩa hơn AI hay không. Nhưng một khi đã giải mã được điều đó, có lẽ bước tiếp theo sẽ là lại đặt AI lên trên nó

• Phần lớn bài viết trên HN tập trung vào cách lập trình, đặc biệt là các công cụ và ý tưởng mới
  Nhưng giờ đây công cụ đã quá tốt và cạnh tranh cũng khốc liệt, nên câu hỏi thực sự không còn là lập trình như thế nào, mà là lập trình cái gì
  Để làm được vậy, cần nhìn sự vật bằng con mắt của người dùng và thấy được điều gì có giá trị với họ
  Bài này tưởng tượng Nadar đã nhìn đối tượng chụp như thế nào, và những đối tượng đó đã nhìn thế giới ra sao. Không chỉ khác thời đại, mà theo những gì ta biết hiện nay, nhiều đối tượng còn là những người đã tham gia vào lịch sử
  Với tôi, đây là bản chất của thiết kế sản phẩm. Đó là tưởng tượng một thế giới khác qua con mắt của người khác, và hiểu cách tạo ra khác biệt thực sự
  Sản phẩm thường tập trung vào quy mô thị trường hiện tại, nhưng đầu tư thì phản ánh toàn bộ vòng đời. Sức mạnh thực sự của góc nhìn lịch sử nằm ở việc hiểu rằng thứ tiếp sức cho sản phẩm mới là giá trị tiềm năng trong bối cảnh, và giá trị đó có thể lớn lên theo thời gian đến mức nào khi công nghệ được phổ biến rộng rãi
  Ở đây, xét về tầm ảnh hưởng, nhiếp ảnh vượt xa thanh kiếm của samurai. Vì đây là một ví dụ cho thấy sức mạnh của việc ghi lại ánh sáng, không chỉ trong hình ảnh và lịch sử, mà còn trong khoa học, y học, v.v.
  Hy vọng bài viết này sẽ truyền cảm hứng để ai đó tạo ra một phát minh như bức ảnh tiếp theo

  • Vấn đề cốt lõi là năng lực cần để tạo ra sản phẩm và năng lực cần để được tuyển vào một tổ chức có thể khác nhau
    Vì vậy, việc phải lập trình cái gì càng trở nên mờ nhạt hơn
  • Chuyện “công cụ tốt hơn và cạnh tranh gay gắt hơn, nên giờ vấn đề không phải là lập trình như thế nào mà là lập trình cái gì, và để làm vậy phải nhìn thấy giá trị bằng con mắt của người dùng” thì xưa nay vẫn luôn như vậy. Bài viết về Dropbox khét tiếng trên HN là một ví dụ

• Thật thú vị khi ngôn ngữ cơ thể và nét mặt khác nhau đến mức nào giữa các nền văn hóa
  Một số xã hội coi trọng tương tác cởi mở và giàu biểu cảm, trong khi những xã hội khác lại ưa nét mặt tiết chế hoặc trung lập. Khi đi du lịch, tôi thấy ngay cả một cái gật đầu đơn giản hay một nụ cười nhẹ cũng có thể mang ý nghĩa hoàn toàn khác tùy từng vùng
  Tôi tự hỏi liệu những chuẩn mực văn hóa xoay quanh giao tiếp bằng mắt và nét mặt này có bắt nguồn từ các cấu trúc xã hội sâu hơn như chủ nghĩa cá nhân so với chủ nghĩa tập thể, hay từ nhịp sống theo từng khu vực hay không
  Liệu những cử chỉ nhỏ bé và thường bị bỏ qua này có thể phản ánh những thái độ văn hóa lớn hơn nhiều không?

• Tôi thích bài viết và đặc biệt là các bức ảnh, nhưng thú thật là tôi vẫn chưa hiểu chính xác “cannot even look” nghĩa là gì. Nếu không hiểu ý đó thì có phải tôi chính là loại người như vậy không?

  • Tôi hiểu là có những người thậm chí còn không nghĩ đến việc thử nhìn. Họ thậm chí không biết rằng mình đang bỏ lỡ điều gì đó
    Tuy nhiên có vẻ người khác diễn giải khác, nên tôi biết gì đâu. Tôi chỉ là một lập trình viên đơn giản thôi
  • Ý gần hơn là “kẻ ngốc” cũng có thể chụp được một tấm ảnh, nhưng không phải ai cũng có thể làm nghệ thuật nhiếp ảnh

• Khó giải thích chính xác, nhưng tôi có cảm giác từng bức ảnh này nắm bắt được về nhân vật đó nhiều hơn hẳn so với ảnh màu hiện đại

  • Chân dung giống như một bức ảnh phơi sáng lâu, nơi nghệ sĩ quan sát một người rồi nắm bắt đúng yếu tố ở đúng khoảnh khắc
  • Ảnh thời đó đắt hơn, hiếm hơn và chủ yếu do chuyên gia chụp. Việc trung bình chúng hấp dẫn hơn những bức ảnh phổ biến ngày nay là điều tự nhiên
    Dù vậy, cũng có rất nhiều ảnh màu hiện đại xuất sắc

• Gần đây ảnh hộ chiếu Mỹ có thêm yêu cầu không được cười
  Tôi đã so sánh ảnh mới bị thợ ảnh bắt tuân thủ với ảnh cũ đang cười. Yêu cầu kiểu này đã có ở những nơi khác từ lâu hơn. Visa Hồng Kông và Trung Quốc cũng đã yêu cầu ảnh không biểu cảm từ hàng chục năm trước
  Vì vậy có vẻ xu hướng đang chuyển động theo cả hai hướng

• “[Photography] is a marvelous discovery, a science that has attracted the greatest intellects, an art that excites the most astute minds -- and one that can be practiced by any imbecile.”
  Tôi thích câu trích dẫn này

  • Cũng đúng với kỹ nghệ phần mềm