Ngân hàng Đầu tư châu Âu đầu tư 70 tỷ euro vào lĩnh vực công nghệ châu Âu

• Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) sẽ đầu tư 70 tỷ euro trước năm 2027 vào ngành công nghệ châu Âu
• Khoản đầu tư này nhằm giúp châu Âu thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và drone
• Đồng thời cũng được kỳ vọng sẽ thu hút đầu tư tư nhân để tạo thêm tối đa 250 tỷ euro vốn bổ sung
• Thông qua nền tảng mới mang tên TechEU, EIB dự định cải thiện quy trình đăng ký nhận vốn theo hướng nhanh hơn và đơn giản hơn
• Đây được xem là chiến lược then chốt để tăng cường năng lực cạnh tranh của châu Âu trong các lĩnh vực như deeptech

---

Tổng quan về khoản đầu tư 70 tỷ euro vào công nghệ của Ngân hàng Đầu tư châu Âu

• Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) đã công bố kế hoạch đầu tư 70 tỷ euro vào ngành công nghệ của châu Âu trước năm 2027
  • Mục tiêu là thu hẹp khoảng cách đổi mới sáng tạo so với Mỹ
  • Theo đuổi việc củng cố vị thế của châu Âu trong nhiều lĩnh vực công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, drone quân sự
  • Kỳ vọng thu hút đầu tư tư nhân, qua đó mở ra khả năng dòng vốn đổ vào đạt tổng quy mô 250 tỷ euro

Kế hoạch ra mắt nền tảng TechEU

• Sáng kiến mới mang tên TechEU dự kiến sẽ chính thức ra mắt vào cuối năm nay
  • Đóng vai trò là trung tâm đầu mối để nhà nghiên cứu và doanh nghiệp nộp hồ sơ xin hỗ trợ tài chính
  • Giúp quy trình hỗ trợ tài chính của EU nhanh hơn và đơn giản hơn, từ đó góp phần nâng cao khả năng tồn tại và tăng trưởng của startup
  • Thời gian ra quyết định đầu tư cũng sẽ được cải tiến xuống trong vòng 6 tháng, rút ngắn mạnh so với mức 18 tháng trước đây

Tăng tốc đổi mới và nâng cao mức chấp nhận rủi ro

• Đại diện EIB Nadia Calviño nhấn mạnh định hướng đẩy mạnh đầu tư venture capital với mức chấp nhận rủi ro cao hơn
  • Cho thấy việc ra quyết định nhanh là yếu tố then chốt đối với sự sống còn của các startup đang căng thẳng về dòng tiền
  • Calviño cho biết những thay đổi này sẽ đóng vai trò như một “gamechanger”

Môi trường đầu tư và chiến lược của châu Âu

• EIB nhấn mạnh rằng sự bất ổn trong chính sách kinh tế của Mỹ gần đây có thể được châu Âu tận dụng như một cơ hội
  • Xu hướng các nhà đầu tư toàn cầu quan tâm nhiều hơn tới sự ổn định và tiềm năng của thị trường châu Âu đang gia tăng
  • EIB có kế hoạch tận dụng quy mô thị trường lớn và năng lực học thuật để thúc đẩy phát triển công nghệ bền vững
  • Quốc phòng và an ninh cũng được đưa vào nhóm ưu tiên, với kỳ vọng đầu tư trong các lĩnh vực này sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng thúc đẩy phát triển công nghệ

Hợp tác công tư và hiệu quả kỳ vọng

• EIB kỳ vọng thông qua đồng đầu tư (co-investment) với các nhà đầu tư tư nhân sẽ vừa phân tán rủi ro vừa củng cố niềm tin
  • Qua đó hướng tới dẫn dắt đổi mới hệ sinh thái công nghệ của châu Âu và kích hoạt 250 tỷ euro vốn
  • Kế hoạch này hiện đang chờ 27 bộ trưởng tài chính EU phê duyệt, và dự kiến sẽ được quyết định chính thức vào tháng tới

Tầm quan trọng chiến lược của deeptech

• Nhiều chuyên gia nhận định EU có thế mạnh trong lĩnh vực deeptech
  • Về dài hạn, deeptech là yếu tố cốt lõi để xây dựng năng lực cạnh tranh và một hệ sinh thái đổi mới của châu Âu

[GN⁺]

Ý kiến trên Hacker News

• Có nhiều chỉ trích về các chương trình hỗ trợ startup của EU, nhưng điều đáng tiếc là hiếm khi có ví dụ cụ thể. Theo kinh nghiệm của tôi khi làm việc tại cả startup ở EU và Mỹ, nguồn vốn từ chính phủ EU gần như có cấu trúc hoàn toàn vô dụng với hầu hết mọi startup. Nếu không thuộc các mạng lưới sẵn có thì gần như không thể tiếp cận hỗ trợ; không có quan hệ với trường đại học hay kết nối với giới quan chức EU thì coi như bị loại. Hơn nữa, gần như không thể kỳ vọng có hỗ trợ cho những thử thách mới hoặc các dự án phải chấp nhận rủi ro. Cựu Chủ tịch ECB Mario Draghi cũng từng nói rằng EU không chấp nhận mức rủi ro cần thiết để tạo ra đổi mới. Sau khi nộp đơn xin tài trợ thì luôn mất nhiều năm mới thực sự nhận được tiền. Kết quả là vốn được phân bổ vào mạng lưới quan liêu và các dự án rủi ro thấp, lợi nhuận thấp, rồi lại giải ngân với tốc độ quá chậm mà đa số startup không thể chịu nổi. Tôi hoài nghi liệu xu hướng này có thay đổi hay không

  • Thật mới mẻ khi thấy không chỉ mình tôi nhìn nhận thực tế này. Ở châu Âu không có đủ đầu tư từ vốn tư nhân. Tiền công cuối cùng lại chảy qua giới học thuật hoặc quan chức, và cách đó dẫn tới phân bổ vốn kém hiệu quả. Tôi nghĩ tiền nên nằm trong tay khu vực tư nhân thì quyết định đầu tư mới đúng đắn. Tôi không hiểu vì sao người châu Âu lại ác cảm với việc người giàu tự đầu tư tiền của họ
  • Tôi đồng ý với gần như mọi nhận định, trừ một điểm. Tôi nghĩ khẩu vị rủi ro của các chương trình hỗ trợ có dạng chữ U. Tiền lại được rót cho các dự án rủi ro thấp và cả những thách thức học thuật cực kỳ liều lĩnh. Còn những dự án ở giữa, có tỷ lệ rủi ro-lợi nhuận hợp lý, thì bị phớt lờ hoàn toàn
  • Nhiều người rốt cuộc đang nói cùng một câu chuyện. Quy mô khoản đầu tư lần này (ví dụ đầu tư vào dự án đồ chơi của Altman) đúng là lớn, nhưng vấn đề là số tiền này rốt cuộc vẫn sẽ chảy vào người nhà, giới học thuật và người quen. Trông thì rất đồ sộ, nhưng xét trên toàn bộ hệ sinh thái startup châu Âu thì khó tạo ra kết quả thực chất. Cách tiền được tung ra như vậy tự nó đã nói lên khí thế của startup châu Âu. Thời đại vốn rẻ mà vẫn không hiệu quả
  • Tôi từng là đồng sáng lập startup và đã cố huy động vốn đổi mới, và trải nghiệm đó khớp 100% với những vấn đề nêu trên. Ví dụ khi chúng tôi phát triển phần mềm vận hành cho học viện múa và văn hóa, trường đại học không coi đó là đổi mới. Một trong các điều kiện cấp vốn là phải có xác nhận của giáo sư đại học, nhưng đại học là cơ quan nghiên cứu chứ không phải nguồn đổi mới duy nhất. Ở nước tôi, trong nhiều lĩnh vực, đại học thậm chí không phải nền tảng của đổi mới. Tôi nghĩ nhận định trên là hoàn toàn chính xác
  • Các chỉ trích đều đúng. EU chỉ giỏi vẽ ra kế hoạch đẹp mà không có năng lực thực thi. Tôi đã chờ Capital Markets Union suốt 11 năm. Hạ tầng blockchain của châu Âu cũng gần như chết lâm sàng vì chỉ một số trường đại học dùng được. EU không thể tài trợ cho các doanh nghiệp đổi mới hoặc rủi ro. Không có văn hóa venture capital. Một số nước Bắc Âu có văn hóa startup nhỏ và trợ cấp chính phủ, nhưng hệ thống thuế cao lại khiến các startup nhắm tới thị trường toàn cầu phải rời đi

• Với kinh nghiệm quản lý các dự án nghiên cứu ở châu Âu, tôi thấy loại vốn này gần như sẽ không bao giờ đến tay startup trực tiếp, vì nó phải đi qua mê cung quan liêu điển hình của EU. Sẽ có thêm nhiều tầng chương trình, tiểu chương trình, dự án... khiến việc tiếp cận càng khó hơn. Chính hệ thống này khiến các startup thực sự cần tiền nghiêm túc phải rời sang Mỹ. Tôi rất hoài nghi về tin này

  • Startup vẫn có thể nhận tiền trực tiếp. Chỉ là thường xảy ra nếu đó là công ty hút vốn với vai trò đối tác công nghệ cho giới học thuật. Tệ nhất thì thậm chí có thể bị dùng cho lừa đảo. Ví dụ có trường hợp 800.000 euro được chi cho quản lý dự án châu Âu và một trang WordPress. Ngoài ra còn có những tổ chức tiêu 4 triệu euro dưới danh nghĩa “thúc đẩy đổi mới” nhưng thực chất là âm thầm rút ruột tiền
  • Trải nghiệm của tôi thì khác. Tôi từng thấy khá nhiều startup nhận vốn EU mà không gặp khó khăn lớn. Nó không phức tạp lắm. Nếu sợ mức độ quan liêu đó thì có lẽ cũng không nên vận hành doanh nghiệp, và nước Mỹ cũng đâu phải nơi không có quan liêu
  • Kinh nghiệm của tôi cũng khác; nhiều đồng nghiệp của tôi đã nhận vốn EU cho startup đến mức bỏ luôn công việc cũ. Tôi có phụ giúp một hai lần với tư cách kỹ sư phần mềm, và quy trình khá đơn giản
  • Tôi thường nghe nhận xét rằng EU quá quan liêu và né rủi ro. Mặt khác, tôi cũng đã thấy nhiều startup khởi đầu thành công nhờ hỗ trợ của chính phủ (ví dụ: giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ, trợ cấp thất nghiệp cho nhà sáng lập, khoản vay lãi suất thấp, đầu tư mạo hiểm, cố vấn miễn phí từ các lãnh đạo có mạng lưới tốt...). Đặc biệt các trường hợp ở Pháp và Đan Mạch rất ấn tượng. Tôi tự hỏi sự khác biệt giữa chính phủ EU và chính phủ từng quốc gia thành viên là gì
  • Phần lớn tiền được dùng để duy trì các tập đoàn lớn kém hiệu quả. Ví dụ, ngay cả CHIPS Act cũng bị chia nhỏ thành các tiểu chương trình và rốt cuộc tiền vẫn vào tay các ông lớn (ST, Infineon, NXP...). Với startup thì chỉ lặp đi lặp lại các khảo sát trực tuyến kiểu “bạn cần gì”. Nhưng khi thật sự xin tiền thì phản hồi lại là: ngoài tiền ra bạn còn cần gì nữa?

• Tôi không hiểu vì sao họ không cân nhắc thêm ưu đãi thuế cho các công ty công nghệ, đặc biệt là công ty nhỏ. Tôi tận mắt chứng kiến một bạn học cấp ba của mình, hoàn toàn không có kiến thức kỹ thuật hay kinh nghiệm lập trình, vẫn nhận được 100.000 euro để làm nền tảng e-sports và kết quả chỉ là một blog dựa trên WordPress. Trong khi đó tôi phải đóng thuế rất cao trên thu nhập freelancing, nên ở cùng độ tuổi 23, trải nghiệm đó thật sự gây sốc. Theo tôi, giảm thuế cho các doanh nghiệp nhỏ đã có doanh thu sẽ tốt hơn. Mức thuế ở EU là cực kỳ cao

  • Bản thân ưu đãi thuế không tạo ra tác động thực chất lớn. Có một điểm EU thường bị đánh giá thấp: họ là thị trường khá cạnh tranh và tự chủ trong các lĩnh vực “high-tech nhàm chán” như ô tô, hàng không dân dụng, máy công cụ. Khác biệt chính là Mỹ có thị trường vốn và hệ thống pháp lý thống nhất nên vốn mạo hiểm có thể đổ vào gần như vô hạn, còn EU thì ngược lại phải đối mặt với hơn 20 cơ quan quản lý do thiếu thống nhất về quy định, nên việc cấp thiết hơn là tích hợp thị trường
  • Vấn đề của ưu đãi thuế rốt cuộc là chính trị gia và quan chức sẽ mất quyền kiểm soát phân bổ tiền
  • Hiện nay đầu tư tự thân đã là khoản được khấu trừ chi phí thuế, nên ưu đãi thuế kiểu này chỉ trở thành cách “rút tiền giá rẻ” cho cổ đông. Những doanh nghiệp thực sự cần giúp đỡ thì cần vốn. Chỉ giảm thuế thì không hiệu quả với các công ty cần đầu tư lớn. Hơn nữa thuế suất vốn đã thấp nên giảm thêm ở mức hiện tại cũng không tạo tác động lớn
  • EU không thể ra lệnh về mức thuế cho các quốc gia thành viên, và dù có cắt toàn bộ ngân sách đi nữa thì mức giảm thuế thực chất cũng chỉ khoảng 1–2 điểm phần trăm. Trong khi đó, EIB với vai trò ngân hàng đầu tư có thể thực hiện hỗ trợ vốn
  • Ở Na Uy, có thể khấu trừ thuế 25% chi phí R&D. Doanh nghiệp nhỏ nếu cộng thêm các nguồn hỗ trợ khác của chính phủ thì có thể được hỗ trợ tới 70%, còn doanh nghiệp lớn có thể đạt 50% cho hoạt động phát triển

• Tôi không nghĩ Calviño là người phù hợp để dẫn dắt việc này. Nếu thật sự quan tâm tới AI thì nên dùng nhân sự của Mistral, còn nếu là công nghệ nói chung thì nên dùng người từng ở Spotify. Chỉ tiền thôi không thể giải quyết vấn đề cạnh tranh tiền lương ở châu Âu, đặc biệt là lương thực nhận sau thuế. Dù châu Âu nghèo hơn Mỹ, mức lương cho kỹ sư machine learning hay kỹ sư phần mềm ở các AI lab lớn hoặc big tech là không thể so sánh. Vốn cũng vậy, dù ECB đã hạ lãi suất cơ bản, ở EU tâm lý né rủi ro vẫn rất mạnh, còn quy trình xin vốn EIB sau các thay đổi vẫn đầy đau đớn

  • Tôi nghe nhiều về chênh lệch lương, nhưng hồi còn học ở một trường kỹ thuật rất được ưa chuộng tại Hà Lan, hầu như không có kỹ sư phần mềm nào thật sự muốn chuyển sang Mỹ. Chảy máu chất xám không nghiêm trọng đến vậy, và kỹ sư châu Âu cũng không hề thua kém Mỹ quá xa. Các startup thành công ở Mỹ cũng không phải vì toàn những thiên tài dị thường. Cuối cùng tôi không nghĩ nhân lực software engineering là vấn đề gốc rễ
  • Có phải Calviño sẽ trực tiếp chọn các công ty nhận hỗ trợ không?
  • Tôi nghi ngờ việc trao quyền quyết định một quỹ hàng tỷ đô cho lãnh đạo các công ty vì lợi nhuận như Spotify hay Mistral có thật sự là ý hay không

• Những dự án kiểu này rốt cuộc lúc nào cũng đi đến cùng một kết cục. Quan chức dùng tiền thuế để phân bổ cho doanh nghiệp lớn và các nhóm sự nghiệp học thuật. Ở châu Âu có một văn hóa ăn sâu là “bạn là ai” mới quan trọng, chứ không phải “bạn có năng lực hay có thể làm được gì”. Đó là thực tế buồn của châu Âu

  • Văn hóa “bạn là ai” chính là chân dung thật của quản trị ở Thụy Điển. Khu vực công là một hệ thống mà quản lý kém năng lực thì chẳng làm được gì nếu không có tư vấn viên, và khu vực tư cũng tương tự. Vì thế người thật sự có năng lực lại chẳng hề muốn làm quản lý. Tôi tự hỏi văn hóa này sẽ kéo dài đến bao giờ
  • Tôi đã nhiều lần tham gia thảo luận khởi nghiệp hard tech như bán dẫn, quantum computing, nhưng người duy nhất thực sự có năng lực để làm việc đó lại là tôi, và năng lực thực tế thì không được công nhận. Giới học thuật không có ý định hay kinh nghiệm khởi nghiệp gì cả, nhưng nhờ tiền hỗ trợ từ chính phủ hoặc EU mà vẫn đòi tối thiểu 50% cổ phần, còn phía trường đại học cũng lấy thêm 30% vì “danh tiếng”. Doanh nghiệp lớn thì muốn ghế hội đồng quản trị (quyền kiểm soát công ty con) và quyền IP mà không bỏ vốn cổ phần. Những yêu cầu rắc rối như vậy còn gắn cả vào khoản seed money dưới 500.000 euro, đến mức không đủ trả lương cho vài lập trình viên
  • Khi nói “mấy dự án này lúc nào cũng như nhau”, bạn đang nói về toàn bộ châu Âu nói chung hay chỉ một cấu trúc cụ thể nào đó?
  • Đây cũng không phải lần đầu EU đổ một đống tiền vào những lĩnh vực thực tế chưa tồn tại. Đặc biệt nếu so với venture capital của Mỹ, kết quả rất nghèo nàn xét về sản phẩm thực tế hoặc sản phẩm có thể sánh với công nghệ Mỹ

• Tôi đã chán ngấy việc các bài viết về châu Âu trên HN lúc nào cũng lặp lại đúng một cuộc tranh cãi. Mỹ có những thứ làm tốt hơn châu Âu, nhưng không phải tất cả; tùy theo lập trường chính trị và xã hội của mỗi người, có nhiều thứ châu Âu lại làm tốt hơn

  • Nếu lúc nào cũng theo đuổi né rủi ro và mở rộng lưới an sinh xã hội, thì cuối cùng cũng sẽ tụt lại sau những bên dám chấp nhận rủi ro lớn hơn. Khoảng cách giữa người thắng và người thua cũng sẽ tăng lên. Mỹ là nơi người thắng lấy hết, còn châu Âu là xã hội bao trùm hơn. Rốt cuộc không thể lấy được phần tốt nhất của cả hai bên
  • Tôi cho rằng chẳng bao lâu nữa nhận thức rằng Mỹ làm tốt hơn sẽ bị đảo ngược

• Quyết định trong 6 tháng thì đúng là đỡ hơn 18 tháng, nhưng quy trình như vậy không phù hợp với startup, nơi bản chất là thực thi nhanh. Muốn di chuyển nhanh và đổi mới thì cần quyết định trong vài ngày chứ không phải nửa năm. Cuối cùng chỉ sinh ra những startup chậm chạp, sống bằng hút tiền tài trợ. Tôi từng làm trong một tổ chức như vậy; thực chất mục tiêu chỉ là có ngân sách cho thời gian của nhà nghiên cứu và cho các chuyến công tác, rồi lập ra các consortium ngẫu nhiên để giành quỹ EU và xây dựng độ tin cậy cho giám khảo. Tôi phát ngấy với kiểu lãng phí tiền vô mục tiêu này

• Trong bài báo nói “chúng tôi sẽ đánh giá hồ sơ xin vốn startup trong vòng 6 tháng”, nhưng giải pháp thật sự phải là nhà nước đừng tự mình thẩm định trước, mà hãy matching với khoản đầu tư do tư nhân bỏ ra, hoặc cấp vốn lớn lãi suất thấp cho N công ty đầu tiên đạt tới một mốc thành quả nhất định

  • Mô hình matching với vốn tư nhân chuyển quyền ra quyết định sang khu vực tư bản tư nhân và ít nhất giảm can thiệp của nhà nước, nhưng cũng có nguy cơ bị lạm dụng khi những người nắm vốn lớn chỉ rút tiền thuế về mình. Cái mà một bên gọi là “thẩm định quá khắt khe” thì từ góc nhìn khác lại là “quản lý có trách nhiệm”; vấn đề này có hai mặt
  • Israel (Yozma), Trung Quốc (guidance fund), Mỹ (IRA, CHIPS Act) thực sự đã dùng hệ thống matching với tư nhân như vậy và thành công. Nhưng thông cáo của EIB lần này rất mơ hồ, và trên thực tế vẫn mới chỉ là đề xuất. Phải ít nhất tới giữa hoặc cuối năm 2025 mới có thể thấy bức tranh chi tiết hơn, nên lúc này phán đoán quá sớm cũng vô nghĩa

• Châu Âu sắp phải gánh hậu quả của 20–30 năm tự mãn vừa qua. Nếu muốn tự lực thì cần thay đổi mạnh mẽ, và nếu châu Âu muốn giống ngành công nghệ Mỹ thì phải hành động như Mỹ

  • Ý bạn là phải biến đồng euro thành đồng tiền dự trữ của thế giới sao?
  • Tôi không nghĩ trở nên tân tự do hơn sẽ giải quyết được vấn đề. Ý tưởng cứ lặp đi lặp lại một “liều thuốc duy nhất” nghe thật nực cười
  • Ngay cả những vùng khác trong nội bộ nước Mỹ cũng đã thất bại khi cố sao chép mô hình Silicon Valley

• Tôi nghi ngờ châu Âu có thể nhanh chóng xây dựng được văn hóa venture capital. Tầng lớp đối tác VC chỉ có thể hình thành qua kinh nghiệm nên tăng trưởng cũng chậm. Có lẽ còn chưa bằng 1/4 thị trường VC của Mỹ, và nếu chỉ tính các khoản đầu tư thật sự mang tính venture thì con số còn thấp hơn nữa. Tôi nghĩ các tổ chức châu Âu nên năng động hơn với vai trò limited partner. Bản thân bài báo cũng thiếu chi tiết, và mốc thẩm định 6 tháng là điểm duy nhất được nêu ra thì hoàn toàn không phù hợp với nhu cầu của startup. Tôi nghĩ EIB phù hợp hơn với vai trò limited partner của các quỹ VC hiện có ở châu Âu