Tạo ra các tỷ phú

Đây là bài viết “Tạo ra các tỷ phú” của Paul Graham, nhà sáng lập Y Combinator.

Tôi đọc rất ấn tượng nên đã tóm tắt nội dung rồi dịch lại.

• Tôi định viết hai bài.

  • Một bài là cách vượt qua vòng phỏng vấn của Y Combinator (vườn ươm startup ở Bắc Mỹ). Vì có quá nhiều lời qua tiếng lại nên tôi nghĩ tốt hơn là chính nhà sáng lập như tôi trực tiếp viết.

  • Bài thứ hai là vì sao câu “muốn thành triệu phú thì phải bóc lột người khác” mà một số chính trị gia thỉnh thoảng nói là sai.

• Nhưng khi viết bài này thì hóa ra nó bao gồm cả hai. Đọc đến cuối là sẽ hiểu hết.

• Công việc của tôi là tìm những người sẽ trở thành tỷ phú, và điều các chính trị gia nói là sai.

  • Nếu đúng như vậy thì tôi hẳn đã tìm những người giỏi bóc lột người khác giống như tuyển trạch viên bóng bầu dục Mỹ săn lùng tài năng triển vọng.

  • Nhưng điều Y Combinator tìm kiếm hoàn toàn khác. Chính xác là ngược lại.

    • Phương châm của Y Combinator là tạo ra thứ mà mọi người muốn.

  • Các công ty lớn có thể ép những sản phẩm không thật sự phù hợp lên những khách hàng không phù hợp. Nhưng startup thì không có sức mạnh đó.

    • Nếu không tạo ra thứ mà khách hàng thực sự vui mừng khi có được thì startup thậm chí còn không thể bắt đầu.

      • Đây cũng là phần khó nhất trong phỏng vấn YC.

      • Trong kinh tế thị trường, tạo ra thứ mà mọi người muốn nhưng chưa có là điều khó. Nhưng đây cũng là điều tốt. Nếu ai cũng đã biết và có thể làm ra để đáp ứng rồi thì họ đã làm mất rồi, và sẽ không còn chỗ cho startup.

  • Vì vậy, phỏng vấn YC là để nói về một nhu cầu mới, hoặc một cách mới để đáp ứng nhu cầu đó. Nhưng không chỉ mới thôi, mà còn phải bất định.

    • Nếu nhu cầu đã quá rõ ràng thì chẳng có lý do gì để nhận đầu tư nữa, vì công ty đã tự tăng trưởng rồi.

    • Do đó, cuộc phỏng vấn phải cùng lúc phỏng đoán xem bạn có thật sự phát hiện ra nhu cầu đó không, và bạn có thể đáp ứng nó không. Người phỏng vấn là những người làm việc này như một nghề.

      • Họ có 1001 heuristic (phương pháp kinh nghiệm) cho việc này, nhưng sẽ không nói ra đâu.

    • Nhưng có một điểm quan trọng mà tôi rất vui được nói ra.

      • Bạn không thể lừa họ, và cách duy nhất để “hack” họ (thuyết phục họ) là đơn giản làm đúng những gì một nhà sáng lập phải làm.

  • Điều đầu tiên các partner (người phỏng vấn) muốn biết là: thứ bạn đang làm bây giờ liệu có phải là thứ mà rất nhiều người sẽ muốn hay không?

    • Không nhất thiết ngay lập tức ai cũng phải muốn. Sản phẩm và thị trường sẽ cùng tiến hóa và ảnh hưởng lẫn nhau.

    • Nhưng cuối cùng nó phải trở thành một thị trường rất lớn. Đó là điều partner muốn tìm ra.

  • Nói chung, con đường đi tới một khởi đầu lớn là nuôi lớn một thị trường nhỏ.

    • Điều này đáng để đặt thành một cụm từ riêng, nên tôi gọi nó là “thị trường sâu bướm”.

  • Ví dụ hoàn hảo của một thị trường sâu bướm là thị trường mà Apple, thành lập năm 1976, đã tạo ra.

    • Năm 1976, phần lớn mọi người không muốn máy tính cá nhân.

    • Nhưng rồi ngày càng nhiều người muốn nó,

    • và giờ thì ngay cả trẻ 10 tuổi cũng muốn có máy tính.

  • Nhóm lý tưởng là nhóm nhà sáng lập “đang sống trong tương lai” - ( http://paulgraham.com/startupideas.html )

    • Steve Wozniak muốn có máy tính,

    • Mark Zuckerberg muốn giao tiếp trực tuyến với bạn học đại học,

    • Larry và Sergey muốn tìm thứ gì đó trên web (các nhà sáng lập Google),

    • Tất cả những nhà sáng lập này đều đang tạo ra thứ mà bản thân và những người quanh họ muốn. Việc họ đứng ở tuyến đầu của sự thay đổi có nghĩa là sau này sẽ có nhiều người khác cũng muốn như vậy.

  • “Bản thân mình và bạn bè mình” là thị trường sâu bướm lý tưởng, nhưng không phải là duy nhất.

    • Nó cũng có thể mang tính địa phương. Bạn xây dựng để phục vụ một khu vực trước, rồi mở rộng sang nơi khác.

  • Đặc điểm quan trọng của thị trường ban đầu là: bản thân thị trường đó phải tồn tại.

    • Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng vấn đề lớn nhất của đa số startup là thiếu thị trường.

      • Phải có người muốn thứ bạn đang làm,

      • và họ phải muốn nó đủ cấp thiết để sẵn sàng dùng, dù đó là một công ty mà họ chưa từng nghe tên.

        • Không cần nhiều người như vậy, nhưng nhất định phải có một số.

        • Chỉ cần có nhóm người dùng đầu tiên này thì đã có một cách đơn giản để có thêm nhiều người hơn.

          • Làm ra thứ mà những người này muốn,

          • tìm thêm những người tương tự,

          • và khiến họ giới thiệu bạn bè.

        • Nhưng kỹ thuật này chỉ có tác dụng nếu nhóm người đầu tiên đó thật sự tồn tại.

  • Vì thế, đây là điều mà partner của YC gần như chắc chắn sẽ đào rất kỹ trong buổi phỏng vấn.

    • “Ban đầu ai sẽ dùng cái này?”

    • Nếu bạn phải quyết định có nên rót vốn cho một startup hay không, câu hỏi sẽ là: “Làm sao bạn biết là mọi người muốn thứ này?”

  • Câu trả lời thuyết phục nhất là: “Vì chúng tôi và bạn bè chúng tôi đều muốn nó.”

    • Rồi tiếp theo là việc bạn đã làm ra prototype,

    • dù rất thô nhưng bạn bè đã dùng,

    • và nó còn đang lan ra nhờ truyền miệng.

    • Nếu bạn có thể nói những điều này mà không nói dối, thì partner sẽ chuyển từ “không” sang “có”. Nghĩa là, trừ phi có điểm loại khác, bạn đã có tên trong danh sách.

  • Nhưng đây là một tiêu chuẩn khó đáp ứng.

    • Airbnb đã không đạt tiêu chuẩn này.

      • Phần đầu tiên, tức là tạo ra thứ mà người ta muốn, thì họ đạt.

      • Phần thứ hai, tức là lan truyền, thì chưa.

    • Nhưng bạn cũng không cần buồn nếu chưa đạt đến mức đó. Ngay cả Airbnb còn không đạt, nên đây là mức rất cao.

  • Trên thực tế, YC partner sẽ hài lòng nếu cảm thấy bạn hiểu rất sâu nhu cầu của người dùng.

    • Và Airbnb có điều đó.

      • Họ có thể nói cho chúng tôi nghe về động cơ của cả host lẫn guest,

      • và chúng tôi không thể hỏi điều gì mà họ không biết câu trả lời. Airbnb trả lời được tất cả.

  • Một việc rất tốt bạn có thể làm trong phỏng vấn YC là dạy cho partner hiểu về người dùng.

    • Nếu muốn chuẩn bị cho phỏng vấn, hãy đi gặp người dùng và tìm hiểu thật chính xác xem họ nghĩ gì.

    • Dù sao đó cũng là việc bạn phải làm.

  • YC partner muốn nghe nhà sáng lập nói về thị trường.

    • Nếu nghĩ về cách VC đánh giá thị trường tiềm năng của một ý tưởng...

      • Thường thì họ không phải chuyên gia, nên sẽ mang ý tưởng đó đi hỏi những người phù hợp và xin ý kiến.

      • YC không có thời gian để làm vậy, nhưng nếu nhà sáng lập

        • biết rõ mọi điều mình đang nói,

        • và không hề nói dối,

      • thì nếu YC partner có thể tin chắc điều đó, họ sẽ không cần chuyên gia khác nữa.

  • Đó là lý do phỏng vấn YC không phải là một bài thuyết trình.

    • Chúng tôi giữ phỏng vấn ngắn nhất có thể để càng nhiều nhà sáng lập càng có cơ hội được tài trợ. Chỉ 10 phút.

    • Đó không đủ thời gian để partner, thông qua bằng chứng gián tiếp, xác định xem bạn có biết mình đang nói gì không và liệu bạn có đang nói dối không.

    • Vì vậy họ sẽ đào sâu bằng câu hỏi. Không phải theo trình tự, mà là truy cập ngẫu nhiên.

  • Lời khuyên tệ nhất tôi từng nghe về cách thành công trong phỏng vấn YC là: “Hãy kiểm soát buổi phỏng vấn và truyền đạt thông điệp bạn muốn.” Tức là biến buổi phỏng vấn thành một bài thuyết trình.

    • một câu chửi tao nhã

    • Nếu bạn cố làm vậy thì cực kỳ khó chịu.

    • Thay vì họ hỏi và bạn trả lời, bạn lại đổ ra một khối lời thoại đã lắp ráp sẵn cực kỳ cầu kỳ, và nó sẽ nuốt sạch 10 phút rất nhanh.

  • Ngoài YC partner hiện tại hoặc trước đây, không ai có thể cho lời khuyên thật chính xác về việc phải làm gì trong phỏng vấn YC.

    • Ngay cả những người từng phỏng vấn thành công cũng chưa chắc hiểu điều đó,

      • vì cuộc phỏng vấn thay đổi tùy theo thứ mà partner muốn biết.

        • Đôi khi toàn bộ câu hỏi đều xoay quanh nhà sáng lập,

        • đôi khi toàn bộ đều xoay quanh ý tưởng,

        • đôi khi chỉ xoay quanh một khía cạnh rất hẹp của ý tưởng.

        • Vì vậy, đôi lúc nhà sáng lập rời buổi phỏng vấn và phàn nàn rằng họ chưa kịp giải thích đầy đủ ý tưởng. Điều đó có thể đúng, nhưng cũng có nghĩa là họ đã giải thích đủ rồi.

  • Phỏng vấn YC được cấu thành từ các câu hỏi. Vì thế, cách làm tốt trong phỏng vấn là trả lời tốt các câu hỏi.

    • Và hãy nói thật.

    • Partner không kỳ vọng bạn biết mọi thứ.

    • Vì vậy, nếu bạn không biết câu trả lời cho một câu hỏi, đừng cố lảng sang chuyện khác bằng những lời vô nghĩa.

      • Partner cũng giống các nhà đầu tư giàu kinh nghiệm: họ là những chuyên gia phát hiện lời nhảm nhí.

      • Còn bạn chỉ là người bịa chuyện nghiệp dư.

    • Vì thế, trung thực vẫn tốt hơn là chào hàng.

    • Ví dụ, nếu bị hỏi “Điều gì có thể đi sai?” thì câu trả lời tệ nhất là “Không có gì cả!”

      • Câu trả lời đó không khiến partner tin ý tưởng của bạn là “chống đạn”, mà chỉ khiến họ tin chắc rằng bạn hoặc ngu ngốc, hoặc đang nói dối.

      • Tốt hơn nhiều là cứ nói thẳng những rủi ro khó chịu và đau đớn nhất.

        • Đó là cách người chuyên nghiệp làm khi được hỏi điều gì có thể đi sai.

        • Partner vốn đã biết ý tưởng của bạn có rủi ro.

    • Khi họ hỏi về đối thủ cạnh tranh cũng vậy.

      • Đối thủ hiếm khi là thứ giết chết startup.

        • À, đáng thương thay, vẫn có một vài trường hợp là như vậy.

      • Nhưng bạn phải biết đối thủ là ai và nói cho YC partner biết điểm mạnh, điểm yếu tương đối của họ.

      • Partner hiểu rất rõ rằng đối thủ thường không phải thứ giết chết startup, nên họ sẽ không bám quá lâu vào câu chuyện này.

      • Nhưng nếu bạn hoàn toàn không biết, hoặc cố giảm nhẹ mối đe dọa, thì chắc chắn họ sẽ bám lấy.

    • Partner không kỳ vọng ý tưởng phải hoàn hảo. Đây là đầu tư seed mà.

      • Ở giai đoạn này, điều partner mong đợi chỉ là một ý tưởng có vẻ khả thi.

      • Nhưng họ muốn bạn là người biết suy nghĩ và trung thực.

      • Vì thế, nếu bạn cố làm cho ý tưởng của mình trông hoàn hảo,

        • mà điều đó khiến bạn trông khôn ngoan hơn hoặc ngu ngốc hơn,

        • thì bạn đã hy sinh điều cần thiết cho thứ thậm chí còn không cần.

  • Khi partner đã đủ tin rằng có một con đường đi tới thị trường lớn, câu hỏi tiếp theo là: liệu bạn có thể tạo ra nó hay không.

    • Điều đó được quyết định bởi ba câu hỏi dưới đây.

      • Phẩm chất chung của nhà sáng lập,

      • chuyên môn cụ thể trong lĩnh vực này,

      • và mối quan hệ giữa họ với người khác.

    • Họ sẽ hỏi những điều như sau.

      • Nhà sáng lập được hình thành như thế nào?

      • Có giỏi trong việc tạo ra sản phẩm không?

      • Có đủ bền bỉ để tiếp tục ngay cả khi mọi thứ đi sai không?

      • Tình bạn giữa họ vững đến mức nào?

    • Ở khía cạnh ý tưởng, Airbnb chỉ ở mức “ổn”. Nhưng ở khía cạnh này, họ làm “rất xuất sắc”.

      • Trong buổi phỏng vấn, khi được hỏi họ đã huy động vốn ban đầu như thế nào, họ kể về kế hoạch làm ngũ cốc ăn sáng theo chủ đề Obama và McCain. Thoạt nhìn câu chuyện này có vẻ chẳng liên quan gì đến đầu tư, nhưng nó là một yếu tố quan trọng khiến chúng tôi quyết định đầu tư.

        • Vì câu chuyện đó là bằng chứng cực kỳ tốt về phẩm chất của họ với tư cách nhà sáng lập.

      • Nhưng không chỉ câu chuyện ngũ cốc mới cho thấy điều đó.

        • Họ không làm việc này vì tiền hay vì startup nghe ngầu. Họ làm rất chăm vì đó là dự án của họ. Họ tìm thấy một ý tưởng mới thú vị và không thể buông nó ra.

          • Nghe có vẻ bình thường, nhưng đây là động lực mạnh nhất không chỉ trong startup mà còn trong những dự án tham vọng nhất.

          • Đó là thứ dẫn dắt các tỷ phú, hay ít nhất là những người trở thành tỷ phú nhờ startup.

          • Bởi vì công ty chính là dự án của họ.

• Đó mới là phẩm chất của những người trở thành tỷ phú từ startup, chứ không phải thứ nhảm nhí của các chính trị gia rằng phải bóc lột người khác. Và đó là điều YC đòi hỏi ở các nhà sáng lập.

  • Sự chân thật.

• Động cơ để bắt đầu một startup thường là sự pha trộn.

  • Mong muốn kiếm tiền,

  • mong muốn trông thật ngầu,

  • sự quan tâm thực sự đến vấn đề,

  • và mong muốn không phải làm việc cho người khác.

• Hai động cơ cuối mạnh hơn hai động cơ đầu.

  • Việc nhà sáng lập muốn kiếm tiền hoặc muốn trông ngầu là điều bình thường. Đa số đều như vậy.

  • Nhưng chỉ vì muốn kiếm tiền, hoặc chỉ vì muốn trông ngầu, thì có lẽ họ sẽ không đi xa đến mức tăng trưởng quy mô lớn.

  • Nhà sáng lập làm vì tiền sẽ nhận được một đề nghị mua lại đủ lớn.

  • Còn người làm vì muốn trông ngầu sẽ nhanh chóng phát hiện rằng có nhiều cách khác để trông ngầu mà đỡ đau khổ hơn rất nhiều.

• YC chắc chắn cũng nhìn thấy những nhà sáng lập có tính bóc lột.

  • Vì họ muốn có thương hiệu YC.

  • Nhưng chúng tôi từ chối những người như vậy.

  • Nếu người xấu có thể trở thành nhà sáng lập giỏi thì các partner sẽ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan về đạo đức.

  • May mắn là không phải vậy. Người xấu tạo ra nhà sáng lập tồi. Những nhà sáng lập bóc lột này sẽ không thể thành công ở quy mô lớn, và vì họ luôn chọn đường tắt nên thực ra quy mô nhỏ cũng không thành công được. Họ cũng nhìn YC như một con đường tắt.

  • Sự bóc lột của họ thường bắt đầu từ chính các đồng sáng lập, mà vì đồng sáng lập là nền móng của công ty nên đó là thảm họa.

• Vậy nếu một tuyển trạch viên tỷ phú chuyên nghiệp nói “không phải thế”, tại sao các chính trị gia lại nói như vậy?

  • Ghi chú: “tuyển trạch viên tỷ phú chuyên nghiệp” ở đây là chỉ chính tác giả. Y Combinator thực sự là vườn ươm startup thành công nhất Bắc Mỹ.

• Điều đó bắt đầu từ cảm giác rằng việc một người có nhiều tiền hơn người khác là sai trái.

  • Nó đến từ DNA, và cả DNA của những loài khác cũng có.

• -> Phần sau là công kích các chính trị gia Bắc Mỹ nên xin lược bỏ.

• Vì vậy, điều các partner muốn biết là:

  • Người dùng muốn gì?

  • Bạn có thể tạo ra gì cho họ?

• Các tỷ phú lúc nào cũng muốn nói về chủ đề này.

• Đó là cách họ trở thành tỷ phú.

[ffdd270]

Có một bản dịch tốt hơn bài này nên tôi để liên kết: (https://docs.google.com/document/d/…)

[laeyoung]

Cảm ơn bạn đã tóm tắt và dịch một bài viết hay!

[sangheon]

Có cảm giác như ý nghĩa của “bóc lột” mà YC nói đến và “bóc lột” mà các chính trị gia nói đến là khác nhau.

Vì vậy, có lẽ đó là lý do YC nói đó không phải là bóc lột, còn các chính trị gia thì nói là bóc lột.

[xguru]

Đoạn ở phần cuối của nguyên văn gây ấn tượng nên tôi chép thêm ở đây.

Cách đáng tin cậy nhất để trở thành tỷ phú là khởi nghiệp một công ty tăng trưởng nhanh, và cách để tăng trưởng nhanh là làm ra thứ người dùng muốn. Các startup mới thành lập không còn lựa chọn nào khác ngoài việc làm hài lòng người dùng, nếu không họ sẽ chẳng thể nào vận hành nổi. Nhưng đây luôn là ngôi sao dẫn đường, và ngay cả các công ty lớn hơn cũng sẽ tự đặt mình vào nguy hiểm nếu rời mắt khỏi nó. Ngừng làm hài lòng người dùng, rồi cuối cùng sẽ có kẻ khác làm điều đó.

Cách chắc chắn nhất để trở thành tỷ phú là tạo ra một công ty tăng trưởng nhanh, và cách để tăng trưởng nhanh là tạo ra thứ mà người dùng muốn.

Các startup mới bắt đầu phải làm hài lòng người dùng; nếu không làm được như vậy thì ngay cả việc khởi đầu cũng khó khăn.

Điều này luôn phải là ngôi sao chỉ đường, và ngay cả những công ty lớn cũng sẽ rơi vào nguy hiểm nếu rời mắt khỏi nó.

Nếu không làm hài lòng người dùng, cuối cùng sẽ có người khác làm điều đó.

[ffdd270]

Ôi. Cảm ơn bạn. Có lẽ đoạn này ở phần cuối tôi bị thiếu tập trung nên đã không để ý ;m; Đây thật sự có vẻ là một đoạn văn rất ấn tượng.

[ffdd270]

Hức. Tôi đã căn thụt lề cho câu hỏi và câu trả lời rồi mà nó lại hiện ra thành một hàng thẳng OTL.

[xguru]

À, nếu để trống thì nó sẽ thành như vậy. Tôi sẽ sửa lại.

[ffdd270]

Ôi ôi ôi ôi... đúng là đã diễn ra y như ý đồ luôn nhỉ. Cảm ơn nhé ' m'!!!!

[ffdd270]

Cảm ơn! Lần sau chắc mình sẽ phải tách ra như Markdown thôi.