- Hai ngành cốt lõi của kinh tế Mỹ là sản xuất và trí tuệ nhân tạo đang đi theo hai hướng trái ngược, làm dấy lên lo ngại về chiến lược tương lai của quốc gia
- Trong khi ngành AI bùng nổ nhờ làn sóng đầu tư trị giá hàng nghìn tỷ USD, ngành sản xuất lại mất 78.000 việc làm mỗi năm và ngày càng lún sâu vào suy thoái
- Bất chấp chính sách bảo hộ bằng thuế quan, đầu tư vào sản xuất vẫn giảm, trong khi chi phí nguyên vật liệu và thiết bị tăng cao khiến các tập đoàn lớn như GM, Caterpillar, John Deere than phiền về gánh nặng chi phí lên tới hàng tỷ USD
- Đầu tư vào trung tâm dữ liệu đã tăng vọt 37% chỉ trong nửa đầu năm 2025, nhưng do cần ít nhân lực để vận hành nên có thể không tạo ra hiệu ứng việc làm như ngành sản xuất
- Nếu bong bóng đầu tư AI xì hơi, nó có thể gây ra tác động dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế, và cũng có ý kiến cho rằng các công cụ AI hiện nay chưa tạo ra đủ lợi nhuận tương xứng với mức đầu tư
Hiện tượng phân cực giữa ngành sản xuất và ngành AI tại Mỹ
- Chính quyền Trump đã đặt cả vị thế dẫn đầu thế giới về AI lẫn sự phục hưng của ngành sản xuất làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu, nhưng hai lĩnh vực này đang đi theo những quỹ đạo hoàn toàn khác nhau
- Mark Muro của Brookings Institution chỉ ra rằng cơn sốt AI đang che khuất những vấn đề khác của nền kinh tế, khi ông nói rằng "trong lúc phần mềm và dịch vụ tăng tốc và trở thành một nỗi ám ảnh về mặt văn hóa, thì ngành sản xuất lại trì trệ hoặc tệ hơn"
- Chính quyền Trump tìm cách bảo vệ các nhà sản xuất Mỹ khỏi cạnh tranh nước ngoài bằng thuế quan trên diện rộng, nhưng từ đầu năm nay 38.000 việc làm sản xuất đã bị cắt giảm
- AI đang trải qua một làn sóng đầu tư chưa từng có, đẩy định giá các công ty công nghệ lên hàng nghìn tỷ USD và làm bùng nổ nhu cầu đối với vi mạch, hệ thống làm mát, trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện lực
Sự suy thoái mang tính cấu trúc của ngành sản xuất
Xu hướng sụt giảm việc làm
- Ngành sản xuất Mỹ từng tuyển dụng 19,5 triệu lao động vào thời kỳ đỉnh cao năm 1979, nhưng hiện đã thu hẹp xuống còn dưới 13 triệu người
- Tính đến tháng 8/2024, trong vòng một năm đã có thêm khoảng 78.000 việc làm bị mất
- Dữ liệu điều tra dân số cho thấy số doanh nghiệp sản xuất mới thành lập cũng đang giảm
Đầu tư suy yếu
- Trong 12 tháng tính đến tháng 7, đầu tư vào nhà máy giảm khoảng 6%, đánh dấu lần giảm đầu tiên kể từ đầu năm 2021
- Chỉ số sản lượng sản xuất của S&P Global có cho thấy tăng trưởng, nhưng Chris Williamson giải thích rằng đây chỉ là hiện tượng "mua trước để né thuế quan", tức quá trình sử dụng hết nguyên liệu thô đã mua trước khi thuế được áp dụng
- Những ngành được hưởng lợi từ bảo hộ thuế quan đã bị bù trừ đáng kể bởi các lĩnh vực chịu thiệt hại vì chi phí tăng và bất ổn
Tác dụng ngược của thuế quan
- Meagan Martin-Schoenberger của KPMG phân tích rằng "số việc làm có được ở các lĩnh vực được bảo hộ như thép và nhôm ít hơn rất nhiều so với phần thiệt hại phát sinh do các đầu vào đó trở nên đắt đỏ hơn"
- Các nhà sản xuất lớn như GM, Caterpillar và John Deere đã đề cập đến chi phí liên quan đến thuế quan lên tới hàng tỷ USD trong các cuộc trao đổi với nhà đầu tư
- Các hãng ôtô Mỹ ghi nhận biên lợi nhuận thấp nhất kể từ sau đại dịch Covid trong quý II/2025, và các công ty cho rằng nguyên nhân một phần là do thuế quan
Tính đặc thù của đầu tư vào bán dẫn
- Sau Chips Act năm 2022, đầu tư sản xuất hằng năm đã tăng hơn gấp đôi và đạt đỉnh vào năm 2024, nhưng chủ yếu nhờ đầu tư vào các cơ sở bán dẫn tiên tiến
- Khi các khoản đầu tư chip thời Biden bắt đầu thu hẹp, tổng đầu tư vào nhà máy cũng giảm theo
- Theo Semiconductor Industry Association, hoạt động bán dẫn trực tiếp tạo ra khoảng 345.000 việc làm, đồng thời tạo thêm 2 triệu việc làm gián tiếp
- Nhiều dự án như nhà máy chip mà TSMC của Đài Loan đang xây dựng tại Phoenix vẫn đang trong quá trình thi công
Thực tế của làn sóng đầu tư lấy AI làm trung tâm
Đầu tư vào trung tâm dữ liệu tăng mạnh
- Trong nửa đầu năm 2025, đầu tư vào trung tâm dữ liệu tăng vọt 37% so với cùng kỳ năm trước, trong khi xây dựng nhà máy giảm khoảng 3% trong cùng giai đoạn
- Đầu tư nội địa vào thiết bị máy tính tăng hơn 45% so với cùng kỳ, nhưng chi tiêu cho thiết bị công nghiệp truyền thống hầu như không thay đổi
- Thuế quan đã không thể ngăn việc nhập khẩu phần cứng cốt lõi của nền kinh tế AI, và phần lớn chúng được miễn khỏi các mức thuế mới
- Lượng hàng giao gồm máy chủ, chip cao cấp và hệ thống điện tăng vọt 64% so với đầu năm, phản ánh cường độ của cơn bùng nổ trung tâm dữ liệu
Giới hạn trong tạo việc làm
- Việc xây dựng một trung tâm dữ liệu cần hơn 1.000 lao động, nhưng khi đi vào vận hành thì chỉ tuyển 100 đến 300 người
- Trong khi đó, một nhà máy ôtô truyền thống có thể tuyển hàng nghìn nhân viên trên cùng diện tích
- Stephen Ezell của Information Technology and Innovation Foundation lo ngại rằng đầu tư vào AI sẽ không tạo ra cơ hội việc làm nhiều như ngành sản xuất truyền thống
- Todd Tucker của Roosevelt Institute cho biết việc làm trong ngành sản xuất mang lại mức lương tốt hơn so với công việc tương đương ở các ngành khác cho gần như mọi nhóm lao động, và nói rằng nếu là một lao động cổ xanh mà có được việc làm sản xuất thì cũng giống như trúng số
Hiện tượng tập trung đầu tư
- Các nhà đầu tư đang rót hàng chục tỷ USD vào startup AI và các công ty bán dẫn, phát đi tín hiệu về nơi họ tin rằng tăng trưởng tương lai sẽ xuất hiện
- Nvidia gần đây đã hợp tác với Intel và giành được cổ phần trị giá 5 tỷ USD, trong khi Intel sa thải hàng nghìn nhân viên để cắt giảm chi phí và nhượng cổ phần cho chính phủ Mỹ
Lo ngại kinh tế và triển vọng tương lai
Rủi ro bong bóng AI sụp đổ
- Oliver Allen của Pantheon Macroeconomics cảnh báo rằng nếu làn sóng đầu tư AI sụp đổ như ngôi nhà xây bằng quân bài, nó sẽ tạo ra gánh nặng đáng kể lên tăng trưởng
- Nếu cơn cuồng nhiệt liên quan đến AI trên thị trường chứng khoán sớm hạ nhiệt, nó có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền đối với toàn bộ nền kinh tế
Nghịch lý năng suất trong ngắn hạn
- Michael Strain của American Enterprise Institute tin rằng AI "một ngày nào đó sẽ khiến tất cả chúng ta giàu lên", nhưng phân tích rằng trong ngắn hạn nó nhiều khả năng lại là một khoản lỗ ròng đối với năng suất
- Ông ước tính rằng AI đang tiêu tốn rất nhiều thời gian và tiền bạc mà chưa tạo ra nhiều doanh thu, nên ở thời điểm hiện tại có lẽ nó làm giảm năng suất thay vì nâng cao năng suất
- Các nhà đổi mới AI hàng đầu đang nhắm tới việc phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), tức thuật toán có năng lực nhận thức tương tự con người, nhưng vẫn có câu hỏi liệu các công cụ AI hiện nay đã tạo ra đủ lợi nhuận xứng với mức độ thổi phồng hay chưa
Phản ứng chính sách
- Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai cho biết chính quyền Trump đang theo đuổi chính sách thúc đẩy tăng trưởng bằng cách kết hợp thuế quan với ưu đãi thuế cho thiết bị
- Nhiều doanh nghiệp nước ngoài như các tập đoàn dược phẩm lớn của châu Âu, nhà sản xuất bán dẫn Đài Loan và nhà sản xuất ôtô Nhật Bản đã cam kết xây dựng nhà máy tại Mỹ, nhưng có thể phải mất nhiều năm để những khoản đầu tư đó trở thành hiện thực
- Desai nói rằng "lợi thế sản xuất của Mỹ không được xây dựng hay đánh mất chỉ sau một đêm; nó được xây dựng bằng nhiều thập kỷ đầu tư tập trung và chính sách hỗ trợ, rồi bị phá vỡ bởi nhiều thập kỷ chính sách sao nhãng và kém năng lực"
1 bình luận
Ý kiến trên Hacker News