Nhân viên đã ăn sau đó

• Dòng phụ đề "Nhân viên đã ăn sau đó" thường xuất hiện trong các chương trình truyền hình Nhật Bản nhằm cho biết thức ăn không bị vứt bỏ sau khi quay xong
• Được cho là các đài truyền hình đã đưa dòng phụ đề này vào để đáp lại các khiếu nại của khán giả về việc lãng phí thực phẩm
• Về việc nhân viên có thực sự ăn đồ ăn đó hay không, vẫn tồn tại nhiều ý kiến và tranh luận khác nhau
• Một số người tham gia chương trình và nhân viên cho biết họ thực sự đã ăn, nhưng cũng có nhiều góc nhìn đặt nghi vấn về độ tin cậy
• Cũng có những chỉ trích cho rằng đây là sự tự kiểm duyệt quá mức và đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời các đài vẫn tiếp tục trăn trở về việc duy trì khả năng truyền đạt thông tin và tính giải trí của chương trình

---

Phụ đề "Nhân viên đã ăn sau đó" trên truyền hình Nhật Bản

Thuật ngữ và bối cảnh

• "Nhân viên đã ăn sau đó" (tiếng Nhật: この後、スタッフが美味しくいただきました, phiên âm La-tinh: Kono ato, sutaffu ga oishiku itadakimashita) là dòng phụ đề được hiển thị trên các chương trình truyền hình Nhật Bản khi có thức ăn xuất hiện, để thông báo rằng thức ăn đó không bị vứt đi sau khi ghi hình
• Tại Nhật Bản, từ lâu việc lãng phí thực phẩm không được xã hội chấp nhận. Vì vậy, khán giả đã bày tỏ sự bất bình trước những cảnh trên truyền hình cho thấy đồ ăn bị đối xử tùy tiện hoặc bị bỏ thừa
• Dòng phụ đề này được dùng đặc biệt nhiều trong các chương trình giải trí

Quá trình xuất hiện

• Dòng phụ đề này bắt đầu được sử dụng nhằm bảo vệ chính các đài truyền hình khỏi sự khiếu nại của khán giả
• Ví dụ, nhà sản xuất truyền hình Kenji Suga cho biết sau một màn dàn dựng sử dụng dưa hấu trong Downtown no Gaki no Tsukai ya Arahende!!, đã có rất nhiều khiếu nại từ khán giả về việc lãng phí thực phẩm. Vì vậy, từ năm sau đó đài truyền hình bắt đầu dùng dòng phụ đề này

Tranh luận về cách xử lý thực phẩm trên thực tế

• Về việc nhân viên có ăn đồ ăn hay không trên thực tế, có nhiều lập luận và trường hợp khác nhau

  • Theo AOL News năm 2014, một nhân viên của một chương trình thông tin cho biết vì phóng viên khó có thể ăn hết toàn bộ món ăn, nên phần còn lại sẽ được nhân viên ăn vì cảm giác trách nhiệm
  • Họa sĩ truyện tranh Raswell Hosoki, phóng viên Eriko Miyazaki cùng một số người tham gia khác nói rằng trong các chương trình họ từng góp mặt, nhân viên thực sự đã ăn đồ ăn
  • Miwa Asao cũng đăng lên blog hình ảnh tại hiện trường quay kèm cảnh nhân viên đang ăn đồ ăn

• Ngược lại, nghệ sĩ hài Hitoshi Matsumoto cho biết bản thân ông thực ra chưa từng thấy cảnh nhân viên ăn đồ ăn, dù ông cũng nói có thể chỉ là mình chưa từng nhìn thấy mà thôi

• Takeshi Kitano bày tỏ nghi ngờ rằng nếu thức ăn rơi xuống sàn hoặc bị hư hại thì trên thực tế sẽ không có ai ăn nó. Nhà phê bình Tsunehira Furuya cũng cho rằng trên thực tế nhân viên không ăn mà vứt vào thùng rác

Chỉ trích đối với việc hiển thị phụ đề và thảo luận xã hội

• Nhà phê bình truyền hình Tetsuya Uetaki giải thích rằng do số lượng khiếu nại từ khán giả tăng lên cùng các vấn đề liên quan đến thực phẩm (sau những vụ việc như Aru Aru Mondai), các nhà sản xuất trở nên nhạy cảm hơn, và việc hiển thị phụ đề cũng là một biện pháp để ứng phó với những chỉ trích đó. Đồng thời, ông cũng nói thêm rằng chương trình cần được lên kế hoạch thận trọng hơn để không trở thành việc đẩy trách nhiệm sang cho khán giả
• Biên kịch truyền hình Sotani chỉ ra rằng kiểu phụ đề này đang lan rộng như một phần của sự tự kiểm duyệt và đối phó quá mức từ trước, và rốt cuộc có nguy cơ dẫn tới sự suy giảm về chất lượng phát sóng
• Nhà sản xuất truyền hình Kenji Suga thì ngược lại cho rằng truyền hình nên theo đuổi sự thú vị và hài hước trong trạng thái phần nào tách rời khỏi hiện thực

Các điểm tranh luận về đạo đức và sự tiếp nhận

• Nhà bình luận Takashi Matsuo cho rằng việc giáo dục đạo đức về thực phẩm cho trẻ em nên do người lớn đảm nhiệm chứ không phải TV, và nếu thấy khó chịu thì đúng ra nên chuyển kênh.
• Ông cũng chỉ ra sự thiếu nhất quán khi dòng phụ đề "Nhân viên đã ăn sau đó" không xuất hiện trong các cảnh ném cà chua ở lễ hội cà chua Tây Ban Nha hoặc xịt champagne trong các trận đấu thể thao

Tài liệu tham khảo và thông tin bổ sung

• Nội dung có trích dẫn ý kiến và lời chứng thực từ nhiều nguồn, chuyên gia và những người trong ngành truyền hình
• Bản thân cách ghi dòng phụ đề này tượng trưng cho vấn đề cân bằng giữa sự tự vệ đạo đức của truyền hình, sự thay đổi trong nhận thức của khán giả, và giữa tính giải trí với tính hiện thực của nội dung chương trình

[GN⁺]

Ý kiến Hacker News

• Nhắc đến đoạn Pharaoh gọi các pháp sư và hiền triết đến, họ ném gậy xuống thì biến thành rắn, nhưng cây gậy của Aaron đã nuốt những con rắn đó. Cũng kể lại trải nghiệm trước đây từng được nếm các món ăn đạt sao Michelin do các đầu bếp xuất hiện trên chương trình truyền hình toàn quốc nấu rồi đóng hộp mang về. Cuộc sống nghiên cứu sinh tiến sĩ rất vất vả, nhưng riêng điểm này thì cũng khá ổn
  • Không rõ câu trích Kinh Thánh liên quan gì ở đây, nhưng phần lớn Cựu Ước được truyền cảm hứng từ Bộ luật Hammurabi, Sử thi Gilgamesh, Ai Cập cổ đại, v.v. (luật “mắt đền mắt”, câu chuyện đại hồng thủy, vai trò đen tối của loài rắn, khái niệm trường sinh, ý niệm con người được tạo ra theo hình ảnh của thần, v.v.). Cụm “hình ảnh của thần” cũng là một trong các tước hiệu của Pharaoh. Trong các bức vẽ Jesus thời kỳ đầu, nhiều khi Jesus cầm một cây đũa phép, và Ba Nhà Thông Thái phương Đông trong văn bản gốc cũng là “Magi” (pháp sư). Có thể xem thêm ở đây và tại đây
  • Tôi cứ tưởng câu chuyện sẽ kết thúc ở đoạn nuốt cây gậy, nhưng cú chuyển như vậy cũng thú vị đấy
  • Điều gây ngạc nhiên là họ thực sự làm đồ ăn, tôi cứ tưởng đồ ăn trên TV thường chỉ là mô hình
  • Câu chuyện thú vị nên tôi upvote. Nhưng vẫn tò mò mối liên hệ giữa phần đầu và phần sau
• Ở phương Tây có câu “No Animals Were Harmed in the making of…”. Mãi gần đây tôi mới biết đây là chứng nhận chính thức có nguồn gốc từ Humane Society của Mỹ. Trước giờ tôi cứ nghĩ đó chỉ là một câu nói chung chung liên kết liên quan
  • Và còn có cả “filmed in front of a live studio audience”, nhưng ngay cả khi có dòng này thì tiếng cười vẫn có thể được thêm vào sau
  • Trong phim ngày xưa, chuyện cố tình dùng dây móc chân ngựa để làm chúng bị thương diễn ra khá nhiều
  • Có một phim hài (hình như là State and Main) còn đùa trong phần credit cuối là “chỉ có đúng 2 con vật bị tổn hại trong quá trình làm bộ phim này”
  • Câu “không ai bị thương trong quá trình làm video này” cũng bị dùng quá nhiều, đến mức nếu không có câu đó thì giờ lại thành hàm ý là có ai đó thật sự bị thương
  • Các YouTuber phương Tây cũng hay nói câu kiểu như tiêu đề bài này mỗi khi review số lượng lớn đồ ăn. Rhett và Link cũng gần như luôn kết video bằng câu này
• Tôi tò mò ngoài hiện trường việc này diễn ra thế nào. Thực ra không phải lúc nào nhân viên cũng ăn đồ ăn đó, và đôi khi họ cũng hoàn toàn không muốn ăn. Ở chỗ làm cũ có một đội HR đặc biệt khó tính, thỉnh thoảng tổ chức pizza party nhưng chỉ gọi những loại topping kỳ quặc (pho mát giả, pizza có rau gì đó không rõ là gì) nên chẳng ai thích. Cuối cùng mọi người không đến nữa, rồi khi trưởng nhóm chúng tôi tự gọi pizza riêng thì họ lại đột nhiên rất nhạy cảm với chuyện lãng phí đồ ăn
  • Hồi trước tôi từng tham gia một khóa đào tạo cho kỹ sư, có một người sành ăn chuẩn bị catering cao cấp, nhưng các kỹ sư lại ngại những món lạ như súp cam lạnh. Từ ngày hôm sau họ đổi sang món quen thuộc hơn, nhưng đồ ăn ngày đầu bị thừa nhiều đến mức tôi còn tự hỏi không biết có con thỏ nào xử lý nổi không. Đó là thời kỳ bùng nổ 2K, còn giờ catering xịn của công ty chỉ còn là kỷ niệm
  • Tôi muốn biết tiệm pizza nào lại bán pizza phủ pho mát giả và rau cỏ không rõ nguồn gốc như thế
  • Mong là sẽ có nhiều nơi áp dụng hệ thống tái chế compost bao gồm cả rác thực phẩm hơn. Nhờ vậy rác thức ăn sẽ không thành rác thải thông thường, và chất hữu cơ có thể quay lại môi trường
  • Tôi không hiểu nổi kiểu thành kiến gượng ép với đồ ăn. Chưa ăn đã chê dở thì đúng là như trẻ con. Cứ ăn thử trước đã, nếu không hợp khẩu vị thì lúc đó than phiền cũng được, chứ chỉ vì không quen mà từ chối ngay thì quá hẹp hòi
• Có rất nhiều người phản đối việc vứt bỏ đồ ăn như một nguyên tắc. Nhưng nghịch lý là người phương Tây lại tiêu thụ nhiều calo hơn rất nhiều so với mức thực sự cần thiết. Xét ở góc độ lãng phí thì tôi thấy cũng tương tự nhau thôi
• Tôi ước ở Đức cũng có dòng này hiện lên màn hình (bằng tiếng Đức). Mỗi lần xem chương trình nấu ăn tôi lại lo không biết đồ ăn có bị đổ vào thùng rác không. Chỉ cần có một câu cảnh báo như vậy thôi thì nếu họ có vứt đi cũng sẽ là một lời nói dối tệ hại, nên có lẽ họ sẽ bớt nói dối hơn và tôi cũng đỡ lo hơn
  • Tôi thấy cũng mỉa mai khi người ta tận hưởng sự xa xỉ như xem TV, vốn cũng tiêu tốn đủ loại tài nguyên, nhưng lại chỉ lo chuyện lãng phí thực phẩm. Đây đâu phải là tình trạng thiếu lương thực
  • Bất kể có thông báo hay không thì tại trường quay cũng có hàng chục người, ai cũng tò mò món ăn ra sao, nên thực tế hiếm khi đồ ăn bị vứt đi
  • Trong các chương trình TV của Pháp, họ có thông báo bằng lời rằng đồ ăn thừa sẽ được chuyển cho Hội Chữ thập đỏ (hoặc cho nhân viên)
  • Tôi cũng thích các nội dung YouTube kiểu “ăn thử toàn bộ menu của nhà hàng XYZ”, nhưng vẫn bận tâm không biết có lãng phí đồ ăn không
• Theo tiêu chuẩn của Mỹ, nhà hàng có quy định rất nghiêm ngặt về việc được để thức ăn ở nhiệt độ phòng trong bao lâu. Tiêu chuẩn này cực kỳ bảo thủ nên gây ra nhiều lãng phí, nhưng nếu làm nhân viên thì bạn sẽ luôn phải để ý xem món đó đã được bày ra bao lâu rồi. Ngay cả trong các cảnh ăn uống của phim truyền hình, diễn viên hầu như cũng không thật sự ăn, vì có vô số công đoạn set-up và quay đi quay lại nhiều lần khiến đồ ăn bị để quá lâu, không còn ở trạng thái tốt để ăn nữa. Đó cũng là lý do đôi khi họ dùng đồ ăn giả thay cho đồ thật
  • Một khi đã để ý thấy nhân vật không ăn đồ ăn, sau đó bạn sẽ thấy chuyện đó mãi. Cốc cà phê cũng vậy, nhìn kỹ sẽ thấy hầu như lúc nào cũng rỗng
  • Không ai muốn quay 40 lần và lần nào cũng phải ăn cùng một món cả
  • Chương trình càng cũ thì nhờ độ phân giải thấp nên những chi tiết dàn dựng như vậy càng khó bị phát hiện
• Chuyện này có liên quan đến văn hóa ‘mottainai (もったいない, 勿体無い)’ của Nhật. Đây là hệ giá trị rất nhạy cảm với mọi sự lãng phí, đặc biệt là đồ ăn liên kết liên quan
  • Nó cũng giống với khái niệm ‘shitsurei (失礼, しつれい)’ của Nhật. Nói đùa rằng đây đúng là một xã hội tuyệt vời vì còn nhấn mạnh những cách nghĩ như vậy như thể đó là ý tưởng độc đáo riêng của Nhật
  • Nếu mua sách về ‘mottainai’ ở hiệu sách Nhật, họ còn bọc chồng nhiều lớp như bìa giấy che, nilon trong suốt, rồi túi giấy thương hiệu, nên trên thực tế lại rất lãng phí (nói hơi quá nhưng gần như là thật)
  • Ở Anh cũng có một khái niệm tương tự là ‘waste (lãng phí)’
  • Thực tế là họ tiết kiệm thức ăn nhưng lại dùng nhựa như vô hạn. Táo, bánh quy, ống hút, tất cả đều có thể được bọc riêng từng cái
  • Tôi cũng thắc mắc có phải vì thế mà nhà hàng Nhật có nhiều mẫu đồ ăn bằng nhựa không, nên đính kèm liên kết giải thích về food model
• Tôi thấy tò mò về cách dịch tiếng Nhật ‘美味しくいただきました’. Trong tiếng Anh, tôi nghĩ ‘the staff enjoyed it later’ nghe thanh nhã hơn và giữ được sắc thái vui vẻ tốt hơn. ‘ate’ thì quá trực diện và cũng không truyền được cảm giác của ‘美味しく’. Dù vậy tôi cũng tự dè chừng rằng có thể mình đang diễn giải quá mức chỉ từ kiến thức sách vở
  • Trong tiếng Anh, “the staff enjoyed it later” hoặc “the staff had the pleasure of eating it later” có thể nghe hơi vòng vo và không quá thông dụng. Sắc thái dịch sẽ khác tùy vào việc nguyên văn có chủ ý nói giảm nói tránh hay không, hay chỉ đơn giản là vì lên TV nên dùng cách nói lịch sự cho đúng phép
  • Cá nhân tôi thấy trong dịch Nhật-Anh rất khó vừa tự nhiên vừa sát nghĩa. Tùy tình huống mà phải thỏa hiệp bằng cách dịch thoát như ‘leftovers were shared with crews’ hoặc dịch gần nghĩa nhưng tự nhiên, và lúc nào cũng phải cân bằng
  • Tiếng Anh không có những quy tắc sắc thái lịch sự rõ ràng như tiếng Nhật, nên dịch đơn giản là ‘ate’ cũng ổn. Tham khảo thêm thì ‘enjoy’ không phải từ đồng nghĩa của ‘eat’, còn ‘いただく’ trong từ điển được giải thích là cách nói rất lịch sự của ‘ăn’ liên kết từ điển
  • Điều này có ý nghĩa khi giải thích sắc thái tinh tế, nhưng khi dịch hoặc bản địa hóa thì người ta thường giản lược tùy theo bối cảnh văn hóa tương ứng. Những cách nói lịch sự như vậy (美味しく) thường mang tính nghi thức văn hóa nên nghĩa gốc bị làm nhạt đi
  • “the staff ate it later” là kiểu dịch sát đơn giản, nhưng có cảm giác đã bỏ mất ‘美味しく’. Trong tiếng Nhật, kiểu diễn đạt này thực ra không hẳn nhấn mạnh việc ăn thấy ngon mà là một câu kết lịch sự dùng trong ngữ cảnh chính thức. Nếu muốn giữ sắc thái văn hóa thì tôi nghĩ “enjoyed” tốt hơn
• Hồi nhỏ tôi xem chương trình nấu ăn với bố, rồi hỏi “món đó đi đâu mất vậy”, đúng lúc người dẫn chương trình nói “toàn bộ đồ ăn làm ở đây đều do nhân viên ăn hết”. Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc hai bố con nhìn nhau với vẻ mặt ngạc nhiên
  • Vì thế nên xem mấy chương trình như ‘Gordon Ramsay show’ khá khó chịu. Tôi không chấp nhận được cảnh họ vứt ngay miếng steak chỉ vì hơi tái hoặc quá chín để tăng tính giải trí cho chương trình
• Sau khi tốt nghiệp, tôi làm ở công ty sản xuất liên quan đến quảng cáo và thực phẩm, nên từng có trải nghiệm cố mang về càng nhiều đồ ăn càng tốt sau buổi quay