Tài liệu Aztec mới được phát hiện: các codex của San Andrés Tetepilco
(tlacuilolli.com)- Nhóm chuyên gia của INAH Mexico đã công bố 3 tài liệu Aztec được xếp chung dưới tên các codex của San Andrés Tetepilco, được đánh giá là một phát hiện quan trọng trong nghiên cứu codex gần đây
- Nhóm tài liệu này được chính phủ Mexico tiếp nhận từ một gia đình địa phương muốn giấu tên, và hiện được lưu giữ tại thư viện INAH
- Ba tài liệu gồm một bản đồ ghi lại nguồn gốc và địa danh của Tetepilco, một danh mục hiện vật của nhà thờ, và một tài liệu lịch sử bằng tranh bao quát từ thời lập quốc của Tenochtitlan đến năm 1603
- Tài liệu thứ ba, Tira of San Andrés Tetepilco, có liên hệ với hệ codex Boturini·Aubin, gồm 20 trang giấy amate và hình tượng mô tả Hernán Cortés như một binh sĩ La Mã
- Việc còn lưu lại cách ghi địa danh·tên riêng cùng chú thích chữ cái Nahuatl có thể trở thành đầu mối mới để hiểu hệ chữ viết Aztec vốn còn gây tranh cãi
Ba tài liệu mới của San Andrés Tetepilco
- Nhóm chuyên gia của Viện Nhân học và Lịch sử Quốc gia Mexico (INAH) đã công bố 3 codex Aztec liên quan đến San Andrés Tetepilco
- Những người tham gia gồm nhà sử học Baltazar Brito Guadarrama và María Castañeda de la Paz, nhà ngữ văn học Michel Oudijk, và chuyên gia Nahuatl Rafael Tena
- San Andrés Tetepilco trước đây là một phần của thực thể chính trị Culhuacan ở miền trung Mexico, và hiện nằm trong khu vực Iztapalapa của Mexico City
- Nhóm tài liệu này được chính phủ Mexico tiếp nhận từ một gia đình địa phương muốn giấu tên
- Gia đình này được giới thiệu không phải là nhà sưu tầm mà là những người gìn giữ theo truyền thống di sản văn hóa của Culhuacan và Iztapalapa
- Hiện nay nhóm tài liệu được lưu giữ tại thư viện của Viện Nhân học và Lịch sử Quốc gia Mexico
-
Map of the Founding of Tetepilco
- Map of the Founding of Tetepilco là một tài liệu dạng bản đồ minh họa chứa thông tin liên quan đến việc sáng lập San Andrés Tetepilco
- Tài liệu bao gồm danh sách nhiều địa danh như Culhuacan, Tetepilco, Tepanohuayan, Cohuatlinchan, Xaltocan, Azcapotzalco
-
Inventory of the Church of San Andrés Tetepilco
- Inventory of the Church of San Andrés Tetepilco là một danh mục kiểm kê bằng hình vẽ của nhà thờ San Andrés Tetepilco
- Michel Oudijk đánh giá đây là một trường hợp độc đáo
- Toàn bộ tài liệu dài 2 trang nhưng đã bị hư hại nghiêm trọng
-
Tira of San Andrés Tetepilco
- Tira of San Andrés Tetepilco là một tài liệu lịch sử bằng tranh thuộc cùng dòng với codex Boturini và Aubin
- Tài liệu chứa thông tin lịch sử từ khi thực thể chính trị Tenochtitlan được thành lập đến năm 1603
- Có vẻ như tài liệu này thuộc hệ các codex quan trọng về lịch sử đế chế Aztec như Boturini, Aubin, Ms. 40 và Ms. 85 của Paris
- Baltazar Brito xem tài liệu này như một dạng cầu nối giữa Boturini và Aubin
- Phong cách minh họa gần với Boturini thời thuộc địa đầu kỳ hơn là Aubin thời thuộc địa hậu kỳ
- Tài liệu gồm 20 trang hình chữ nhật bằng giấy amate
- Cảnh mô tả Hernán Cortés như một binh sĩ La Mã đặc biệt nổi bật
- Tài liệu cũng bao gồm hình tượng mới từ phía Aztec về cảnh Moctezuma Ilhuicamina chinh phục Tetepilco
Nghiên cứu chữ viết Aztec và kế hoạch xuất bản
- Cả ba tài liệu đều còn lưu lại nhiều ví dụ về chữ viết Aztec
- Địa danh cũ và địa danh mới
- Cách ghi tên kiểu phương Tây và tên Aztec
- Cách ghi logo-âm tiết
- Chữ tượng hình có kèm chú thích bằng bảng chữ cái Nahuatl
- Giống như ký tự âm tiết chi xuất hiện trong cách ghi Motelchiuhtzin ở Codex Telleriano-Remensis 43r, các glyph trước đây được xem là trường hợp đơn lẻ có thể thực ra không phải ví dụ bất thường mà là cách ghi theo quy ước
- Chữ tượng hình có kèm chú thích bằng bảng chữ cái Nahuatl có thể giúp làm rõ cách vận hành của hệ thống giao tiếp Aztec vốn vẫn còn gây tranh cãi
- Nhóm chuyên gia của Baltazar Brito hứa hẹn sẽ xuất bản bản số và bản in vật lý của các codex này trong tương lai
1 bình luận
Các ý kiến trên Hacker News
Theo bài viết của La Jornada, một trong các codex được cho là palimpsest
Vì hình ảnh đa phổ cho thấy phần văn bản Aztec cổ hơn đã bị xóa, nếu có thể phục dựng đầy đủ thì có lẽ phát hiện lần này nên được tính là 4 codex mới
https://www.jornada.com.mx/2024/03/21/cultura/a03n1cul
Nghĩa của nó là một bản chép tay mà văn bản trước đó chưa bị xóa hoàn toàn nên vẫn còn nhìn thấy, rồi một văn bản khác được viết chồng lên
Đoạn “nhóm tư liệu mới được phát hiện này được chính phủ Mexico mua lại từ một gia đình địa phương muốn ẩn danh; họ không phải nhà sưu tầm mà là những người gìn giữ truyền thống di sản văn hóa của Culhuacan và Iztapalapa” thật thú vị
Nó khiến tôi tưởng tượng những cuốn sách này đã trải qua hành trình như thế nào trong suốt thời gian dài. Chúng được cất trong một tầng hầm nào đó, hay được truyền lại an toàn qua nhiều thế hệ?
Tôi nhớ đến Sarajevo Haggadah, còn tồn tại từ những năm 1300: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Sarajevo_Haggadah
Số codex Aztec còn tồn tại ít đến đáng kinh ngạc
Wikipedia liệt kê 39 bản, trong đó chỉ có 3 bản có thể được xem là thuộc thời kỳ tiền Tây Ban Nha. Các codex mới dường như đều thuộc nhóm hậu kỳ, nhưng dù vậy đây vẫn là phát hiện làm tăng đáng kể quy mô tổng thể của nguồn tư liệu
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Aztec_codex
Tôi tò mò không biết vào thời đó, những tri thức hay lịch sử nào bị xem là đáng để xóa bỏ. Cũng tò mò liệu đã có cách đọc hay diễn giải ban đầu nào về phần văn bản bị xóa chưa
Chỉ riêng ở Anh, các sách hợp xướng nửa đầu thế kỷ 16 chỉ còn lại ba cuốn Eton, Lambeth và Caius, trong khi chỉ cần nhìn vào danh mục của một college đơn lẻ thuộc một trường đại học cũng thấy ghi hàng chục sách hợp xướng
Nếu nghĩ đến số lượng nhà thờ chính tòa và college từng bảo trợ các cơ sở âm nhạc ở Anh trước Cải cách Kháng Cách, quy mô mất mát sẽ lộ rõ. Các bản chép tay âm nhạc của triều đình hoàng gia Pháp cũng gần như biến mất toàn bộ, đến mức tác phẩm của người đứng đầu nhà nguyện triều đình phải được phục dựng không hoàn chỉnh từ bản chép tay ở Vatican
Museo Nacional de Antropología ở Thành phố Mexico khiến tôi phải thán phục rằng đây là một trong những bảo tàng tuyệt vời nhất thế giới
Các bộ sưu tập lịch sử, khảo cổ và nghệ thuật thật sự choáng ngợp, cách trưng bày cũng rất tốt. Chỉ riêng việc đến CDMX để xem bảo tàng này cũng đáng giá
Nếu ở gần đó, tốt nhất nên dành ít nhất nửa ngày cho MNA, và ngay cả dùng trọn hai ngày cũng khó xem hết. Tôi cũng khuyên nên dành riêng một ngày để thăm Teotihuacán
Vẫn còn quá nhiều điều cần hiểu về những hiện vật đáng kinh ngạc đó
Tôi tò mò không biết trong số này có bao nhiêu cuốn là người Aztec viết về người Aztec
“Map of the Founding of Tetepilco” được nói là một bản đồ bằng tranh chứa thông tin về việc thành lập San Andrés Tetepilco, mà San Andrés Tetepilco thì hiển nhiên nghe có vẻ phải là kiểu Tây Ban Nha
“Inventory of the Church of San Andrés Tetepilco” cũng vậy, nếu là nhà thờ thì chắc thuộc phía Tây Ban Nha
“Tira of San Andrés Tetepilco” là một lịch sử bằng tranh chứa thông tin lịch sử từ khi chính thể Tenochtitlan được thành lập đến năm 1603, nên ít nhất có vẻ là về người Aztec
Tại sao hai cuốn đầu lại về chủ đề liên quan đến Tây Ban Nha mà được viết bằng ngôn ngữ bản địa? Nếu người Tây Ban Nha viết thì hẳn họ đã viết bằng tiếng Tây Ban Nha; còn nếu người Aztec viết thì tại sao họ lại muốn ghi chép những thứ như vậy? Nếu họ đã bị hấp thụ vào xã hội Tây Ban Nha thì vế sau nghe hợp lý
Nếu codex có niên đại sau năm 1603, thì đó là khoảng thời gian đủ để ảnh hưởng Tây Ban Nha thấm vào đời sống của họ, và thậm chí cũng không cần đến mức bị hấp thụ hoàn toàn
Chỉ vì một phần tên San Andrés Tetepilco mang kiểu Tây Ban Nha không có nghĩa là người Tây Ban Nha đã tham gia vào việc thành lập nơi đó, hoặc có nhiều người Tây Ban Nha sống ở đó vào thời điểm codex được viết. Nhà thờ có thể do nhà truyền giáo Tây Ban Nha dựng lên, nhưng cũng có thể do những người Aztec cải đạo dựng lên. Nếu lịch sử đó cũng đề cập đến các sự kiện dưới sự cai trị của Tây Ban Nha, thì cũng khó coi đó là một chủ đề hoàn toàn phi Tây Ban Nha
Dĩ nhiên, phần “San Andrés” trong địa danh hiện đại, bắt nguồn từ nhà thờ được xây ở đó ngay sau cuộc chinh phục, là kiểu Tây Ban Nha; nhưng nơi này là một trong các khu định cư Itzapalapan về sau bị người Aztec chinh phục. Vì vậy, một codex Aztec viết về việc thành lập nơi đó là người Aztec viết về lịch sử tiền Aztec
Nói nhà thờ là kiểu Tây Ban Nha cũng đúng, nhưng khác với quá trình thực dân hóa ở Mỹ, sau cuộc chinh phục Mexico, người bản địa vẫn ở lại trong cộng đồng địa phương và trong nhiều trường hợp vẫn chiếm đa số. Họ không đơn giản bị người châu Âu đẩy đi
Không phải nói chủ nghĩa thực dân Tây Ban Nha tốt hơn, nhưng hình thái của nó rất khác. Ngay cả nếu nhà thờ được xây dưới sự chỉ đạo của người Tây Ban Nha, trên thực tế chủ yếu người địa phương hẳn đã xây và đi lễ ở đó; và cũng như ai cũng ghi chép những việc liên quan đến cộng đồng mình, họ hẳn cũng đã ghi chép như vậy
Tây Ban Nha đã cố thu nạp và cải đạo dân bản địa hơn là xua đuổi và giết họ. Điều đó không có nghĩa quá trình này không kinh khủng, nhưng ngay cả hiện nay ở Mexico vẫn có hàng triệu người dùng Nahuatl, một ngôn ngữ Aztec, làm tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ chính
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/722118
Rất hay. Sẽ thú vị khi xem nghiên cứu những thứ này sẽ cho ra điều gì
Hơi liên quan, tôi vẫn còn hy vọng sẽ phát hiện thêm chữ viết Isthmian/Epi-Olmec: https://en.wikipedia.org/wiki/Isthmian_script
Có thể giải thích codex Aztec là gì không?
Tôi cứ nghĩ chữ viết Aztec được khắc trên đá chứ không phải trên giấy, còn những thứ này trông giống tư liệu thời thuộc địa. Vậy đây có phải là một dạng hình thức văn hóa lai không?
Aztec không có hệ thống chữ viết hoàn chỉnh theo nghĩa là một hệ thống ghi lại ngôn ngữ nói; codex Aztec gần với lịch và ghi chép bằng tranh hơn. Tuy nhiên, vì có quá ít ví dụ từ thời kỳ trước tiếp xúc nên cũng có thể nhận định này sai
Ý nghĩ rằng đá là trung tâm là một hiểu lầm. Điều này không chỉ đúng với Aztec mà còn với Sumer, Babylon, Egypt, Maya, v.v.; vật liệu ghi chép chủ yếu của các nền văn minh này không phải là đá. Chủ đạo là các vật liệu dễ phân hủy như da thuộc, vỏ cây, bảng sáp, papyrus của Ai Cập, hoặc việc vẽ lên đống cát mịn để làm tính toán
Babylon và đất sét nung có thể là một ngoại lệ phần nào, nhưng họ cũng viết trên gỗ, giấy vỏ cây, vải, v.v.
Vì vậy thứ còn lại đến nay chủ yếu là các minh văn mang tính tượng đài. Maya có một hệ thống chữ viết hoàn chỉnh để ghi ngôn ngữ nói, và nhiều khả năng họ cũng có văn học như người Ai Cập, người Trung Quốc và người Sumer. Chẳng hạn như tuyển tập thơ, tuyển tập thần thoại, văn bản tôn giáo, sách giáo khoa y học và thiên văn học. Dĩ nhiên người ta sẽ không khắc những thứ đó lên tượng đài, mà viết trên vật liệu gần với giấy nhất
Đáng tiếc là cả điều kiện khí hậu ở Mexico lẫn môi trường tôn giáo Tây Ban Nha thời đó đều không giúp bảo tồn những cuốn sách fragile như vậy
Các tu sĩ phụ trách phần lớn việc ghi chép, và trước khi tiếp xúc với châu Âu đã có khá nhiều hồ sơ, nhưng sau đó phần lớn bị phá hủy
Tuy nhiên, vật liệu thường là kiểu vellum hơn là giấy
Sẽ thú vị nếu biết vì sao Cortes được miêu tả như người La Mã
Nghĩ đến danh mục đồ dùng nhà thờ, tôi nhớ đến cảnh trong các đoàn rước Tuần Thánh ở Tây Ban Nha có người mặc trang phục lính La Mã
Nói trước khi có ai hỏi: những tư liệu kiểu này sẽ không sớm xuất hiện trong LLM/ML/AGI đâu
Kho văn bản quá nhỏ nên khó có thể thực hiện mô phỏng thống kê
Thú vị thật. Tôi không biết chữ viết Aztec có dùng glyph biểu thị âm trị