- Một biểu đồ đường có thể được tạo bằng phần mềm chỉ trong 20 phút, nhưng ở đây nó được hoàn thành một cách chính xác về mặt thống kê sau 50 giờ bằng thước, bút chì, mực và dụng cụ kẻ chữ
- Thay vì PowerBI, Tableau, D3 hay Python, bài viết tập trung vào phương pháp vẽ kỹ thuật chuyên nghiệp từ thời tiền máy tính, và xem việc trực quan hóa dữ liệu bằng tay như một thực hành nghệ thuật
- Tác giả tham khảo các công trình trực quan hóa của Edward R. Tufte, W.E.B. Du Bois, Willard C. Brinton cùng các sách về vẽ kỹ thuật cơ khí và phác thảo kỹ thuật để xây dựng phương pháp thực hiện
- Quá trình thực hiện bắt đầu bằng việc tạo một vùng làm việc 18 x 22 inch trên tờ giấy 20 x 24 inch cùng lưới 396 ô vuông, rồi dùng khuôn tròn để kiểm soát độ dày nét
- Sau đó tiếp tục qua các bước đồ lại bằng mực, xóa nét bút chì, thêm tiêu đề, nhãn trục, chú thích và chữ ký; một số dấu vết chế tác có thể được giữ lại như manh mối của lao động thủ công
Điểm khởi đầu của việc trực quan hóa dữ liệu bằng tay
- Một biểu đồ đường mà phần mềm có thể tạo trong 20 phút đã được hoàn thành trong 50 giờ bằng thước, bút chì, mực và dụng cụ kẻ chữ
- Đối tượng là một bản trực quan hóa dữ liệu về coffee maker computer, và kết quả là một tác phẩm được chế tác cẩn thận, chính xác về mặt thống kê
- Hackaday mô tả tác phẩm này là “trông như bước thẳng ra từ một giáo trình đại học thập niên 1970”
- Điểm cốt lõi không nằm ở các công cụ như PowerBI, PowerPoint, Tableau, D3, Python, Illustrator hay R, mà ở việc vẽ dữ liệu bằng phương pháp vẽ kỹ thuật chuyên nghiệp từ thời tiền máy tính
- Trực quan hóa dữ liệu vẽ tay được xem như một thực hành nghệ thuật bao gồm cả kỹ năng sử dụng công cụ, sai sót, ngẫu nhiên và dấu vết của quá trình tạo tác
Sách tham khảo và cảm hứng thị giác
Công cụ và vật liệu cần thiết
- Paper - smooth bristol is best, 14 x 17 in. or larger: giấy Bristol bề mặt mịn là phù hợp nhất, khuyến nghị từ 14 x 17 inch trở lên
- T-square - provides a level guide for your drawing: công cụ giúp thiết lập chuẩn ngang
- Ruler - it's important to have a measurement tool: công cụ cơ bản để đo đạc
- Drawing board - I use cement board from a hardware store, at least 3 x 3 ft preferred: tác giả dùng tấm xi măng mua ở cửa hàng kim khí, kích thước tối thiểu 3 x 3 ft là phù hợp
- Painter's tape - must-have for holding paper and t-square down, I like the wide variety: vật dụng thiết yếu để cố định giấy và T-square
- Pencils - a classic mechanical BIC is my favorite: dụng cụ dùng cho phần vẽ bút chì
- Pens - most anything works, I like Micron pens: hầu hết loại bút đều dùng được, tác giả thích bút Micron
- Eraser - erasing graphite to reveal crisp ink lines is a special thing, Staedler erasers are great: dùng để xóa than chì và làm lộ ra các nét mực sắc nét
- Triangle - slides along the t-square, used to draw vertical lines and angles: công cụ trượt dọc theo T-square để vẽ đường thẳng đứng và góc
- Circle stencil - very important tool, this is used to create consistent line weights: công cụ rất quan trọng để tạo độ dày nét đồng nhất
- Ink - this one with a spider person is my favorite: dùng cho công đoạn đi mực
- Lettering kit - not required, but a very fun vintage tool to create nice lettering: không bắt buộc, nhưng là một dụng cụ cổ điển thú vị để tạo chữ đẹp
Quy trình tạo từ lưới đến biểu đồ đường
-
Tạo vùng làm việc bằng lưới
- Trực quan hóa dữ liệu vẽ tay bắt đầu từ lưới, đồng thời cũng là một quá trình điềm tĩnh để làm quen với công cụ
- Đặt giấy lên bàn vẽ, dùng T-square để căn ngang rồi cố định mép trên bằng băng keo giấy
- Quấn băng keo quanh người và xoay ba vòng sẽ làm xơ vải quần áo bám vào, khiến độ dính yếu đi và không bám quá chặt vào giấy
- Với tờ giấy 20 x 24 inch, vẽ đường lề cách mỗi cạnh 1 inch vào trong để tạo vùng làm việc 18 x 22 inch
- Đánh dấu mỗi 1 inch trên đường lề rồi dùng thước thẳng kẻ các đường để tạo thành 396 ô vuông trong vùng làm việc
- Sau đó có thể chia nhỏ hơn nữa, và trong suốt quá trình, tác phẩm dữ liệu vẽ tay sẽ luôn quay lại với lưới này
- Mục tiêu cuối cùng là xóa các nét bút chì để chỉ còn lại các đường mực rõ nét, nhưng ở giai đoạn này trọng tâm là dựng nên cấu trúc tổng thể
-
Kiểm soát độ dày nét bằng hình tròn
- Nếu cố vẽ biểu đồ đường bằng một bút marker dày như Sharpie thì rất khó tạo ra những nét chất lượng
- Gần như không thể chỉ với một nét bút duy nhất vừa kiểm soát độ dày nét vừa nối chính xác mọi điểm dữ liệu
- Phương pháp để tạo ra đường dữ liệu chuyên nghiệp là dùng khuôn tròn
- Chấm các điểm dữ liệu thành những dấu nhỏ trên lưới bằng bút chì, rồi vẽ các vòng tròn quanh từng điểm để xác định độ dày của đường
- Dùng thẻ ghi nợ hoặc thước nhỏ để nối mép ngoài của vòng tròn này với mép ngoài của vòng tròn tiếp theo
- Nếu để các đường nối chồng nhẹ lên nhau, có thể kiểm soát các kiểu nối nét như miter, bevel, round
-
Đồ lại bằng mực và xóa nét bút chì
- Công đoạn đi mực gây áp lực vì khó có thể hoàn tác, nhưng khi cẩn thận đồ theo các đường nối bằng bút thì hình dạng của đường sẽ được cố định
- Dùng tẩy nhẹ nhàng xóa các vết bút chì quanh đường để mực còn lại và nét chì biến mất
- Tô kín phần bên trong đường bằng bút hoặc cọ là sẽ hoàn thành đường của biểu đồ
- Chỉ riêng các đường chưa thể hoàn thiện một bản trực quan hóa dữ liệu; còn cần các yếu tố văn bản như tiêu đề, nhãn trục, chú thích và ghi tên tác giả
Văn bản, chữ ký và dấu vết chế tác
- Trong giới nghệ sĩ luôn có tranh luận về việc có nên thêm chữ ký vào tác phẩm hay không; Alphonse Mucha để lại chữ ký rất dễ thấy trên nhiều tác phẩm, nhưng trong bức tranh mang tính tượng đài nhất của ông thì chữ ký gần như được giấu đi
- Edward Tufte cho rằng việc ghi rõ tác giả là điều thiết yếu, còn Marcel Duchamp thì đã ký tên lên một chiếc bồn tiểu
- Trong trực quan hóa dữ liệu, các yếu tố văn bản như tiêu đề, nhãn trục, chú thích và, nếu lựa chọn, phần ghi tên tác giả sẽ quyết định độ hoàn thiện cuối cùng
- Văn bản có thể được thêm bằng tay hoặc bằng bộ dụng cụ kẻ chữ
- Những bộ phận kim loại nhỏ trong bộ kẻ chữ là reservoir và nib; reservoir chứa mực còn nib kiểm soát việc mực thoát ra bên trong reservoir
- Reservoir và nib phải khớp kích thước với nhau, và sau khi sử dụng cần được làm sạch bằng xà phòng, nước, bàn chải đánh răng và bình xịt bụi máy tính
- Có thể xóa toàn bộ nét bút chì còn lại, nhưng nếu giữ lại một phần dấu chì của lưới thì đó sẽ là manh mối cho thấy đây là một tác phẩm làm bằng tay và lưu lại dấu vết của quá trình chế tác
- Khi phải làm những công việc phức tạp như truy vấn cơ sở dữ liệu, rất khó liên tục dành thời gian để vẽ dữ liệu bằng tay; nhưng 50 giờ lao động thủ công vẫn để lại câu hỏi: “Vì sao lại dành 50 giờ để làm thứ mà PowerPoint có thể tạo trong 20 phút?”
1 bình luận
Ý kiến trên Hacker News
Tôi làm đồ nội thất, phần thiết kế cho khách từ xa thì làm kỹ thuật số nhưng bản vẽ xưởng thì vẽ tay.
Một mẹo cực kỳ hữu ích tôi nhận được từ một họa viên được đào tạo bài bản là dùng ruột chì cứng hơn cho các đường bố cục và đường phụ. Loại như 6H~9H cho ra nét nhạt hơn nhiều nên về sau dễ tẩy hơn, và đầu nhọn cũng giữ được lâu hơn.
Tôi thích bút kẹp chì dùng ruột 2mm và gọt bằng đồ chuốt chì hơn là bút chì gỗ. K&E lead pointer khá dễ kiếm trên eBay, và cũng có thể tìm được cốc mài thật sự để chuốt. Loại nhựa trông như thùng rác nhỏ cũng dùng được nhưng cảm giác cầm không thích lắm.
Tìm một cây bút kẹp chì tử tế khá khó. Đồ của Alvin thì quá lỏng nên ruột chì bị thụt vào trong, còn đồ Staedtler thì đầu kẹp không khép chặt nên không đỡ ruột đủ tốt và rất dễ gãy. Prismacolor thì ổn, còn món đồ cổ tôi được thừa hưởng từ vị họa viên nói trên thì tôi cực kỳ thích.
Nếu muốn hạn chế tẩy quá nhiều khi chỉnh sửa bản vẽ chì, tôi khuyên dùng erasing shield. Một người quen khác có nền tảng mỹ thuật cũng chỉ cho tôi rằng đặt giấy can lên trên bản gốc rồi thử vài lần trước khi chốt chi tiết sẽ giúp giảm việc phải tẩy.
Giấy vellum dùng cho vẽ kỹ thuật khá “dễ chịu” khi tẩy, nhưng bề mặt có vân nhám hơn nên nếu động vào một bản vẽ quá lâu thì nó có thể hơi bẩn. Tôi chưa dùng Bristol board, và tôi cũng chỉ cần bản vẽ đủ tốt để chế tạo chứ không phải hoàn hảo để đem đi tái bản.
Vẽ là một quá trình cực kỳ thỏa mãn đối với tôi. Nếu bạn là người để ý chi tiết, có lẽ bạn cũng sẽ thấy rất thích.
Loại ruột cứng này chứa nhiều đất sét nên rất dễ làm xước giấy. Tôi thì đi theo hướng ngược lại và thích ruột 4B nhất. Nó để lại nét nhìn thấy được chỉ với lực rất nhẹ, và tẩy cực dễ bằng gôm nhào.
Đúng là 6H giữ đầu nhọn lâu hơn nhiều. Nhưng tôi chỉ dùng ruột cứng hơn khi không cần phải xóa dấu đi.
Tôi cũng học môn mộc, và thầy giáo có vẻ rất thích dọa học sinh bằng những câu chuyện về các tai nạn kinh khủng do nghịch ngợm trong xưởng. Tôi cũng học được ở đó rằng phải cẩn thận với máy nén khí khi ở gần vết thương hở.
https://www.homedepot.com/b/Tools-Hand-Tools-Marking-Tools-L...
Erasing shield rất đáng để thêm vào danh sách dụng cụ và tôi đã thấy nó hữu ích nhiều lần. Mẹo dùng giấy can cũng hay. Chụp ảnh rồi phác lại phía trên bằng kỹ thuật số chắc sẽ giúp bỏ bớt công đoạn đó.
Cái này nên trở thành một môn thể thao thi đấu kiểu thể dục dụng cụ. “Anh ấy đang thử bevel! Lên tới đường siêu rộng! Tham vọng đấy. Nhưng tiếp đất ở căn chỉnh góc bị lỗi liên tục, khoảng cách bevel không được kiểm soát tốt, và kiểu nối nét này có dữ liệu quá nhọn. 7/10.”
Đây là một hành trình thật đáng kinh ngạc và thú vị. Dạo này vì AI và phần mềm mà ai cũng lúc nào cũng vội vã khắp nơi, nhất là từ khi AI xuất hiện thì càng tệ hơn. Sống một thời gian, ta có lúc quên mất cách cảm nhận thế giới này và cách cùng nhau làm một điều gì đó bằng cả sự đồng lòng.
Tại sao thế giới lại phải nhanh đến vậy? Sao ta không thể thôi chỉ nhìn vào kết quả mà đơn giản là tận hưởng quá trình tạo ra nó? Có thể mọi người thích hoàn thành nhanh vì đời người ngắn, số việc làm được có hạn, nên họ muốn làm càng nhiều càng tốt.
Nhưng tại sao ta không thể chậm lại? Tại sao không được tận hưởng cuộc sống? Nếu chậm lại thì không sống sót nổi và sẽ bị tụt lại phía sau sao. Mà dù có vậy thì cũng không sao. Thay đổi cuộc đời có thể khó và mệt, nhưng nếu chậm lại thì ta có thể tập trung vào một điều, tận hưởng quá trình, và gặp được những thứ đẹp đẽ.
Tôi ghen tị với việc có thể tập trung vào một thứ trong suốt 50 giờ. Ở những chiếc lồng chim đô thị ồn ào, bận rộn và gấp gáp, đó là điều chúng ta khó mà làm được.
Tôi sẵn sàng đồng ý với câu “Một họa viên chuyên nghiệp thập niên 1920 có lẽ sẽ rùng mình trước những chỗ chưa hoàn hảo của biểu đồ đường phía trên. Kệ thôi.”, nhưng kerning vẫn làm tôi khó chịu. Dù vậy tổng thể thật sự rất đẹp.
Quá trình này thật đáng kinh ngạc. Một sự kiên nhẫn đáng nể trong thời đại này. Tôi cũng đặc biệt cảm ơn vì đã chia sẻ các liên kết sách về trực quan hóa dữ liệu. Tufte cũng là điểm khởi đầu của tôi, nhưng tôi chưa từng nghĩ tới việc tìm thêm cả sách về phác thảo kỹ thuật, bản vẽ kỹ thuật và nghề họa viên.
Tôi thích các hình trực quan vẽ tay nên gần đây có xem kho của Viện Thống kê và Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Pháp (INSEE), nơi có bộ sưu tập báo cáo rất tuyệt từ trước năm 1900 đến nay. Tôi đặc biệt thích tài liệu tuyệt đẹp này về người mắc bệnh tâm thần ở vùng Seine năm 1889. Typography hoàn hảo. https://www.bnsp.insee.fr/ark:/12148/btv1b52510983q/f49.item...
Tôi đã chỉ đọc Hacker News suốt nhiều năm, nhưng bài này cuối cùng cũng khiến tôi tạo tài khoản để upvote. Trực quan hóa dữ liệu thật sự rất vui.
Cảm ơn bạn đã tạo tài khoản và bổ sung vào danh sách tài liệu về trực quan hóa dữ liệu. Tôi định sẽ thêm nó vào lần cập nhật tiếp theo.
Bài viết rất hay.
Giữa những năm 2010 tôi từng thực tập tại Cơ quan Thống kê Liên bang Đức. Một vài người trong nhóm hỗ trợ đã làm việc từ những năm 1980~90, và họ là những người vẫn còn được học cách dùng các công cụ như thế này trong chương trình đào tạo nghề.
Họ cho tôi xem các công cụ, các chỉ dẫn để kẻ bảng bằng tay sao cho thẳng hàng tuyệt đối, và những thành phẩm được đóng thành các tập dày hàng trăm trang. Thật khó tưởng tượng họ đã bỏ bao nhiêu thời gian cho một dự án đơn lẻ, và giờ thì đó đều là những công việc đã biến mất vì tự động hóa.
Có bao nhiêu tri thức chỉ được truyền từ chuyên gia sang người học việc? Và những tri thức ấy có biến mất khi họ ra đi không?
Đây là bài viết đậm chất Hacker News nhất mà tôi từng thấy. Bỏ ra 50 giờ để làm việc lẽ ra chỉ mất 20 phút, chỉ vì cảm hứng.
Dù vậy nó thật sự rất hay. Điều trớ trêu nhất là đa số chúng ta lại làm trong những lĩnh vực nhằm giúp người ta không phải mất 50 giờ cho những việc như vậy.
Nhờ bài này mà tôi hiểu rõ hơn điều Bret Victor nói về William Playfair. Playfair là người phát minh ra nhiều biểu đồ dữ liệu mà ngày nay chúng ta dùng, bao gồm cả biểu đồ đường.
Trước đây tôi từng thấy lạ khi một thứ có vẻ cơ bản như cách ta nghĩ về dữ liệu lại chỉ mới được phát minh vào cuối thế kỷ 18, nhưng khi nhìn lượng công sức cần thiết để thiết kế những biểu đồ như thế này cho đúng, ta sẽ thấy rõ đã cần bao nhiêu tư duy sáng tạo để khởi đầu ra chúng.
Tôi ước có nhiều biểu đồ hơn mang mức độ chi tiết như hình này trong bài. Nếu có thể thấy chính xác các điểm dữ liệu nằm ở đâu, và đường nét cùng phần nội suy được cấu thành ra sao, thì sẽ rất hữu ích.
[0] https://www.dougmacdowell.com/images/hand-drawn-data-outline...
Doug, anh nên thêm Handbook of Graphic Presentation của Calvin Schmid vào danh sách -- https://archive.org/details/HandbookOfGraphicPresentation/pa...
Tiếc là tôi không thấy phần thảo luận cụ thể nào về cách giữ độ dày nét cho đồng đều. Nhưng có ghi chú về cách chuốt bút chì và cách dùng spline của thợ mộc để vẽ các đường cong mượt.
Nếu sau đó anh còn đi mực lại bản vẽ thì có lẽ không cần bận tâm quá nhiều đến độ rộng chính xác và tính nhất quán của nét chì ban đầu.
Còn tôi thì không đi mực bản vẽ. Tôi đã thử dùng bút kỹ thuật vài lần cho vui, nhưng đó không phải một phần trong quy trình làm việc thường ngày của tôi.
https://www.jetpens.com/blog/The-Best-Technical-Drawing-Pens
https://en.wikipedia.org/wiki/Ruling_pen
Ở trường tôi từng học vẽ kỹ thuật theo kiểu thời trước máy tính. Dùng bút chì, giấy, thước T, compa và những thứ như vậy, và quá trình dựng nên một thứ gì đó bằng chì với giấy thật sự khá thú vị.
Một trong những điểm hay là bạn sẽ hiểu rất sát thứ mình đang thiết kế. Bởi vì từng chi tiết nhỏ đều đòi hỏi nỗ lực tinh thần để dựng nên.
Tôi nghĩ nó cũng giúp rất nhiều trong việc hiểu cảm giác chiếu hình từ 3D xuống 2D. Chỉ là hồi đó trên Atari 800XL việc ấy khá vất vả, và tôi từng mơ tới những màn hình độ phân giải cao kiểu 800x600 với 256 màu :)