Trải nghiệm enterprise
(churchofturing.github.io)- Làm việc 1 năm tại tập đoàn lớn khiến tác giả cảm nhận rõ sự khác biệt so với môi trường startup, SME trước đây
- Khi việc xác định trách nhiệm và các quy trình nội bộ trở nên phức tạp hơn, những điều không thành vấn đề ở tổ chức nhỏ lại biến thành bài toán không thể giải quyết
- Lãng phí tài nguyên và sự mất cân đối trong tiêu chí tuyển dụng gây ra vấn đề về hiệu quả tổ chức và động lực làm việc
- Các khái niệm quan trọng trong tổ chức như tính khẩn cấp của công việc, quản lý bảo mật bị biến dạng thành những hành vi mang tính hình thức và thủ tục, khác với ý nghĩa thực tế
- Dù có nhiều vấn đề, tác giả vẫn tìm thấy những trải nghiệm tích cực như phát triển năng lực, tăng trưởng sự nghiệp
Nhìn lại 1 năm trải nghiệm enterprise
Sự khác biệt giữa tập đoàn lớn và startup
- Trải qua năm đầu tiên tại $ENTERPRISE, tác giả cảm nhận được sự khác biệt so với các startup và SME (doanh nghiệp vừa và nhỏ) trước đây.
- Về sau, tác giả nhận ra rằng việc thiếu kinh nghiệm phát triển phần mềm nội bộ không phải là điểm để phê phán mà ngược lại còn là một tín hiệu tích cực.
- Tác giả tổng hợp những điều đã quan sát được để giới thiệu thực tế của môi trường làm việc tại tập đoàn lớn.
Điều không thành vấn đề ở công ty nhỏ lại trở thành vấn đề lớn ở tập đoàn lớn
- Khi xử lý lỗi liên quan đến tool, việc xác định người chịu trách nhiệm hoặc người phụ trách mất rất nhiều thời gian.
- Thiếu chia sẻ thông tin trong tổ chức và việc thay đổi người phụ trách gây ra sự kém hiệu quả và lãng phí chi phí.
- Giải pháp tạm thời là override cấu hình local, nhưng về bản chất đây là giới hạn mang tính cấu trúc của tổ chức.
Sự phi lý trong phân bổ tài nguyên
- Khác với trải nghiệm làm việc ở công ty nhỏ với ngân sách luôn thiếu thốn, tại tập đoàn lớn, tình trạng lãng phí tài nguyên quá mức xảy ra thường xuyên.
- Các dự án ngắn hạn thất bại, việc sử dụng cloud không cần thiết, v.v. dẫn đến lãng phí tài chính.
- Việc quản lý ngân sách và tài nguyên tách rời nhu cầu thực tế làm suy giảm động lực làm việc.
Đồng nghiệp và cấu trúc tuyển dụng thiếu nhất quán
- Ở startup, tuyển dụng dựa trên năng lực duy trì được một chuẩn tương đối.
- Ở tập đoàn lớn, tuyển dụng và tái cấu trúc nhân sự không liên quan đến năng lực là điều phổ biến.
- Xuất hiện tình trạng một số vị trí không liên quan đến năng lực thực thi công việc, hoặc tổ chức vẫn được duy trì bất kể chất lượng báo cáo ra sao.
Cách diễn giải tính khẩn cấp của công việc
- Ở startup, tính khẩn cấp rõ ràng là tiêu chuẩn, nhưng ở tập đoàn lớn cần phải diễn giải ý nghĩa nhiều tầng của công việc.
- Ngoài những tình huống thực sự khẩn cấp (ví dụ: sự cố dịch vụ), tính khẩn cấp mang tính hình thức cũng thường xuyên xuất hiện.
- Trong những thủ tục như vậy, năng lực xác định thứ tự ưu tiên thực sự của công việc trở nên cần thiết.
Quản lý bảo mật bị hình thức hóa
- Quy trình bảo mật đóng vai trò quan trọng trong tổ chức, nhưng trên thực tế lại thiên về báo cáo hình thức hơn là tương xứng với rủi ro thực tế.
- Công việc bảo mật bị làm nhạt ý nghĩa gốc để phục vụ việc đạt mục tiêu số liệu hoặc KPI đã trở thành chuyện thường ngày.
- Cũng tồn tại sự kém hiệu quả trong giao tiếp giữa kỹ sư và người phụ trách bảo mật.
- Tác giả nhấn mạnh rằng văn hóa mọi người chỉ coi trọng số liệu là rất nguy hiểm.
Sự vô nghĩa của chức danh
- Các chức danh trùng lặp như "Head of Architecture" rất phổ biến, và vai trò không rõ ràng.
Văn hóa tổ chức xem sự bất định là điểm yếu
- Trong bối cảnh cải tổ quy mô lớn và tái cấu trúc thường xuyên, các lãnh đạo coi việc nói "tôi không biết" là điều cấm kỵ.
- Dù miền nghiệp vụ rất phức tạp, ở cấp lãnh đạo, chỉ có tính tức thời và sự tự tin được ưu tiên.
- Vì vậy, cấu trúc khiến những sai lầm trong quá khứ bị lặp lại tiếp tục bị cố định hóa.
Các đội ngũ kỹ thuật bị silo hóa
- Mỗi đội ngũ kỹ thuật (hay từng "đế chế") đều có tiêu chuẩn và văn hóa riêng.
- Rào cản giữa các bộ phận ngày càng lớn, khiến việc tiêu chuẩn hóa hay lan tỏa best practice trở nên khó khăn.
- Tính tự chủ của từng bộ phận trở thành yếu tố hạn chế sự hợp tác giữa các team.
Trải nghiệm tích cực
- Thông qua việc tham gia cộng đồng kỹ sư, tác giả có được trải nghiệm mở rộng góc nhìn về phát triển phần mềm.
- Cũng có những sự hài lòng mới như phát triển sự nghiệp, cơ hội mentorship, trải nghiệm phục vụ quy mô sử dụng lớn.
- Việc nâng cao chuyên môn, hợp tác với nhiều đồng nghiệp đa dạng, đào tạo và phát triển năng lực được khuyến khích tích cực.
- Sự ổn định như trả lương định kỳ, mức độ bảo đảm công việc cũng là một ưu điểm.
Kết luận
- Dù có góc nhìn phê phán, giá trị tích cực của tập đoàn lớn vẫn rất rõ ràng.
- Tác giả có ý định sau này, khi nhiều thời gian hơn đã trôi qua, sẽ kiểm lại góc nhìn đã thay đổi của mình.
1 bình luận
Ý kiến trên Hacker News
Luôn phải nhớ Remy's Law of Enterprise Software (liên kết liên quan: https://thedailywtf.com/articles/graceful-depredations). Nếu phần mềm được gọi là "enterprise" thì thường là không ra gì. Nói đùa vậy thôi, nhưng tôi thấy hứng thú khi đọc những điểm tích cực được nhắc ở cuối bài. Có vài điểm tôi hiểu, nhưng cũng có những mục trên thực tế trông như chỉ tạo thêm vấn đề. Ví dụ có câu "có cơ hội phát triển sự nghiệp thực sự", nếu phát triển sự nghiệp chỉ có nghĩa là kiếm được nhiều tiền hơn thì cứ nói thẳng là "có thể kiếm nhiều tiền hơn" là được, đâu cần nói vòng vo. Còn nếu không phải vậy thì tôi tự hỏi phát triển sự nghiệp ở đây là gì, ngoài việc bị chôn sâu hơn vào sự kém hiệu quả và các vấn đề của tổ chức đã được nhắc tới. Và câu "làm phần mềm được hàng triệu người dùng là điều thỏa mãn" nữa, nếu phần mềm đó dở hoặc gây hại cho người dùng thì liệu vẫn còn thấy thỏa mãn không?
Về câu hỏi liệu phát triển sự nghiệp có đơn thuần là kiếm nhiều tiền hơn hay không, nếu suy ngẫm đủ lâu về cuộc sống thì cuối cùng ta sẽ phải đối diện với thực tế rằng mình chỉ đảm nhận một vai trò nhỏ trong một hệ thống lớn hơn rất nhiều. Khi nghĩ như vậy, những câu hỏi sâu hơn sẽ xuất hiện, như 'trong một xã hội bất công, liệu tôi có thể sống một cách chính trực không?', 'với vai trò nhỏ bé của mình, tôi phải làm gì để tạo tác động tích cực cho cộng đồng?'. Mỗi người phản ứng với những câu hỏi này theo cách khác nhau. Có người chủ động tìm kiếm cơ hội để tạo thay đổi, trong khi người khác lại cảm thấy bất lực trong hệ thống và quay lưng hẳn với nó. Với tôi, tôi có niềm tin vào công việc mình làm, và phát triển sự nghiệp trong công ty không chỉ là tiền bạc mà còn là có thêm trách nhiệm và năng lực để tạo ra thay đổi. Trong một tổ chức kém hiệu quả, những lựa chọn của tôi là rời đi, ở nguyên vị trí hiện tại, hoặc tiến sâu vào tổ chức để tạo ra thay đổi tích cực. Còn với câu hỏi "nếu phần mềm mình làm ra dở hoặc gây hại thì có còn thấy thỏa mãn không?", có lẽ sẽ có người trả lời là vẫn thấy thỏa mãn dù đang làm điều gây hại, nhưng ít nhất tôi không phải người như vậy và tôi tin công việc mình làm có tác dụng tích cực với xã hội. Ý tôi là: "làm ra phần mềm tích cực cho xã hội, được hàng triệu người sử dụng, là điều thỏa mãn"
Ở công ty lớn, phát triển sự nghiệp mang ý nghĩa vượt xa tiền bạc. Ví dụ, bạn thường có cơ hội dẫn dắt các dự án quy mô lớn hơn, hoặc phát triển nội bộ trọn vẹn những sản phẩm mà trước đây có thể là cả một startup đứng ra làm. Trải nghiệm tham gia nhiều dự án trong vài năm, hoặc dẫn dắt các nhóm lớn hơn, cũng là thứ tương đối dễ có được hơn ở doanh nghiệp lớn. Còn nếu phần mềm dở hoặc gây hại thì sao? Startup hay công ty nhỏ không mặc nhiên là tốt hơn; còn tùy từng trường hợp
Nếu bạn mơ đến những vị trí như nhà nghiên cứu data scientist, developer evangelist, thì bạn cần một tổ chức có thể hỗ trợ công việc đó. Những vai trò như microservices architect cũng không hợp với tổ chức nhỏ, nhưng lại được chào đón ở các doanh nghiệp hơn 3000 người. Con đường engineering manager cũng chỉ thực sự có ý nghĩa khi có đủ nguồn nhân lực, nên quy mô lớn mang lại các cơ hội phát triển sự nghiệp riêng. Cũng có những phần mềm dở hoặc gây hại, nhưng thứ chúng tôi làm không nhất thiết phải là enterprise software, và thậm chí tôi còn hy vọng là không phải
Tôi không nghĩ enterprise software về bản chất là xấu. Tất nhiên vẫn hoàn toàn có thể làm ra enterprise software tốt, và bản thân việc làm được điều đó trong khi vẫn đáp ứng những yêu cầu phức tạp đã là một năng lực đáng nể. Nhưng trên thực tế hiếm khi tổ chức bị đánh giá dựa trên việc họ quan tâm đến trải nghiệm người dùng đến đâu. Thậm chí hơn 7 năm làm ở $ENTERPRISE, tôi mới chỉ gặp người dùng trực tiếp đúng một lần
Về chuyện liệu có thấy thỏa mãn dù phần mềm dở hay gây hại hay không, nhiều kỹ sư đơn giản là thấy thỏa mãn vì mình đang làm ở quy mô lớn, hoặc cảm thấy bất lực đến mức xem đó là chuyện không liên quan tới bản thân. Muốn có quy mô ấy thật sự thì gần như phải thuộc về một tập đoàn khổng lồ, và rồi rốt cuộc cũng bị cuốn vào các dark pattern mang tính thuật toán lặp đi lặp lại, chuyện tối đa hóa lợi ích cổ đông, cùng toàn bộ cấu trúc của chủ nghĩa tư bản
Có một điểm còn thiếu là khi lãnh đạo mới vào thì họ thường đẩy người cũ ra và lấp đầy bằng người của mình. Và năm nào tên đội cũng đổi, trong khi công việc thực tế chẳng thay đổi gì, chỉ liên tục thêm những từ như "Innovation", "Discovery", "Leadership" vào tên đội
Nếu tên đội cứ đổi thường xuyên như vậy thì thà cố định luôn thành một cái tên kiểu ‘Pikachu’ rồi làm việc mãi với nó còn hơn. Nếu ai cũng hiểu tên gọi chẳng quan trọng gì thì có lẽ người ta đã ngừng đổi tên rồi; mỗi lần đổi tên lại tốn bao công sức và thời gian vô ích để sửa tài liệu rồi thông báo cho mọi người
Tổ chức của chúng tôi có một thư viện mã hạ tầng nội bộ làm bằng Terraform CDK. Nó tự động tạo các tài nguyên giám sát trong Datadog và Pagerduty. Có ngày tôi xóa luôn tham số bắt buộc tên là ‘team’ vì trên thực tế cứ khoảng 7 tháng lại đổi một lần
Đối thủ của tôi cứ mỗi lần vào công ty mới là lại từ từ kéo cả đội help desk cũ, đội phát triển cũ sang theo. Lý do là lòng trung thành. Dù kết quả không tốt cũng không ai phàn nàn hay nêu vấn đề với cấp trên. Nghe các cựu nhân viên từng làm ở công ty của người này kể thì lúc nào cũng cùng một kịch bản:
Nếu một cái tên dự án có chữ như ‘Excellence’ trong đó thì thường tôi sẽ không mấy tin tưởng
Phần lớn nội dung trong bài này cũng áp dụng cho cơ quan công quyền. Chỉ trừ việc không phải làm cuối tuần, có cơ hội phát triển sự nghiệp (về mặt kỹ thuật), và có khuyến khích nâng cao năng lực hay đào tạo thì còn lại khá giống
Một bài viết rất vui và thú vị. Tôi đã làm ở enterprise khoảng 3 năm. Tôi vẫn đang phát triển về mặt kỹ thuật, nhưng cảm giác thực ra mình học được nhiều hơn về con người, giao tiếp và quan liêu. Tôi cũng đồng cảm với phần nói về ngân sách và cả bình luận về con chuột. Nhưng nhờ sự ổn định tài chính của $ENTERPRISE mà tôi tự mua luôn con chuột cho mình. Có thể sẽ có ai đó gây chuyện vì đó là con chuột chưa được phê duyệt... nhưng cứ mặc kệ, hoặc xem cái sự khẩn cấp giả tạo quanh việc phê duyệt chuột là chuyện không đáng bận tâm
Tôi hoàn toàn không thể chịu nổi những tổ chức như thế này. Dù có trả lương gấp 3 thì chỉ vài tháng là tôi sụp đổ hoàn toàn
Khoản bồi thường thực sự tỷ lệ nghịch với lượng công việc cần làm
Phải dùng thuốc tâm thần (Zoloft) liều rất mạnh mới chịu nổi
Thỉnh thoảng tôi cũng nghĩ hay là ưu tiên tiền bạc, vào $ENTERPRISE nhận lương cao, tích lũy đủ rồi nghỉ dài hạn. Nhưng chỉ nghĩ đến quá trình phỏng vấn thôi đã thấy tụt hết động lực. Hiện tôi đang ở $MIDSIZENOLONGERSTARTUP, và nơi này cũng có đủ thứ kỳ quặc theo cách riêng khiến tôi kiệt sức
Tôi cũng đang làm trong một môi trường tương tự, và cảm thấy bài này chính xác đến mức đau đớn. Tôi từng nghĩ công việc của mình là giải quyết vấn đề và triển khai phần mềm, nhưng trong thực tế đó hoàn toàn không phải là ‘ưu tiên thật sự’ của tổ chức (revealed preferences, liên kết liên quan: https://en.wikipedia.org/wiki/Revealed_preference). Giống như câu chuyện tác giả chuyển từ công ty nhỏ sang công ty lớn, tôi tò mò không biết có ai từng đi theo chiều ngược lại, từ công ty lớn sang công ty nhỏ hay không. Tôi cũng muốn nghe xem nên thể hiện kinh nghiệm enterprise như thế nào khi phỏng vấn với đội ngũ nhỏ
Theo kinh nghiệm của tôi thì đây đúng là câu chuyện của hai thành phố. Tôi cũng đã chán ngấy việc lãng phí thời gian vô nghĩa ở $ENTERPRISE đến mức giờ sẵn sàng bỏ 20% lương chỉ để làm ở một nơi nhỏ nhưng tử tế, nơi mình có thể tạo ra kết quả gì đó. Nhưng suốt 3 năm qua, dù tôi cố gắng kể lại những gì mình học được mà không mang màu sắc tiêu cực, các nhà sáng lập startup vẫn xem lý lịch của tôi hơi đáng ngại. Kỹ năng sinh tồn cần trong rừng rậm và kỹ năng sinh tồn cần trong sở thú khác nhau quá nhiều, nên phản ứng thường là liệu tôi có ở trong sở thú quá lâu rồi không. Ngược lại, doanh nghiệp lớn cũng muốn tuyển người hiểu quy trình nội bộ và cấu trúc phân cấp của họ, nên người xuất thân từ startup đi phỏng vấn vào những nơi như vậy cũng chẳng dễ dàng gì
Tôi đã từng chuyển từ công ty lớn sang công ty nhỏ, và công ty càng lớn thì những vấn đề phải giải quyết lại càng ít mang tính kỹ thuật mà thiên nhiều hơn về con người và chính trị nội bộ. Ở doanh nghiệp lớn, họ thường giữ người giỏi bằng kiểu đãi ngộ golden handcuffs (liên kết liên quan: https://en.wikipedia.org/wiki/Golden_handcuffs), vì vậy mọi người cũng chịu đựng đống nhảm nhí trong tổ chức lâu hơn trước khi quyết định từ bỏ mức đãi ngộ đó. Nếu bạn kể câu chuyện theo hướng "tôi rời công ty lớn vì muốn tạo ra thay đổi thật sự" thì các nhóm nhỏ nhìn chung sẽ hiểu
Doanh nghiệp lớn chỉ quan tâm đến việc cung cấp sản phẩm đầu ra của riêng họ một cách nhất quán. Việc đặt mục tiêu cũng được quyết định vì đủ thứ lý do như đạt chỉ tiêu số liệu, tuân thủ quy trình pháp lý, hay quyết định của lãnh đạo. Đó là một thế giới hoàn toàn khác với kiểu hợp lý mang tính con người mà chúng ta thường nghĩ tới
Về bài gốc có câu "còn có những đế chế khác", thì có thể đùa thêm như ngoài Anh (manual QA), Ai Cập (kim tự tháp phần mềm) còn có Mông Cổ (một ngày đẹp trời ném xuống cả đống yêu cầu rồi biến mất), Tây Ban Nha (cố làm mọi quy định thật hoàn hảo nên ma sát còn nhiều hơn), Nhật Bản (bị sếp mắng rồi lao vào cuộc phiêu lưu tự hủy hoại sự nghiệp), Trung Quốc (lạc vào mê cung họp hành và giao tiếp cực kỳ kín kẽ)
Bài viết mang lại nhiều insight hay, đồng thời truyền tải tốt tầm quan trọng của chính trị công sở và vai trò của ban điều hành
Tôi đã làm ở $ENTERPRISE được 18 tháng. Đồng cảm với thực tế đến mức thấy nhức nhối